Samenvatting Rechtsstaat vwo 5, maatschappijleer

hoofdstuk 2, rechtsstaat.

2.1 wat is een rechtsstaat?
democratische rechtsstaat; burgers mogen meedoen aan
vrije verkiezingen en kunnen zo indirect meebeslissen over
politieke kwesties
sociale cohesie; sociale vrede, mensen kunnen binden
met elkaar, een samenleving.
rechtszekerheid; vertrouwen tussen overhied en burgers,
jij houdt je aan regels en de overhied ook.
grondwet;
>legt de rechten van burgers vast.
>begrenst de macht van de staat en garandeert daarmee de
vrijhededn van burgers.
>geeft de belangerijke mensen van de staat in grote lijnen aan.
>het staatsverband tussen burgers, ondanks alle verschillen, toch
een eenheid.

sociale grondrechten; de rechten van elke nederlanders,
een grondwet -> geen rechter
> werkgelegenheid en vrije keuze van arbied
>bestaanszekerheid en welvaart
>leerbaarheid en milieu
>volksgezondheid en woongelegenheid
>onderwijs
van klassieke naar socaile rechtsstaat, verzorgingstaat.
behoudens ieders verantwoordelijkheid voor de wet; je
grondrechten mogen andermans grondrechten niet aantasten. mening
mag je uiten maar geen haatzaaien of discrimineren
horizontale werking; burgers klagen elkaar aan.
homosekuale leraar op christelijke school.

2.3 legaliteitsbeginsel
wetten; voorkomen chaos en eigenrichting + laten zien
wat goed en fout is.
1. moeten algemeen zijn: voor iedereen gelden.
2. moeten openbaar en begrijpelijk zijn
3. mogen geen onmogelijke eisen stellen, wat burgers niet
kunnen toepassen
4. mogen niet met terugwerkende kracht worden toegepast.
5. mogen niet te vaak worden veranderd, tast
rechtszekerheid aan
6. moeten redelijk en zorgvuldig zijn, geen celstraf voor
een verkeersovertreding.

rechtszekerheid; vertrouwen van burgers onderling en
aan de overheid.

, het recht; het geheel van in wetten vastgelegde regels
rechtvaardig; overeen komen met onze opvattingen en
normen, wat we goed en fout vinden, zoals diefstal.
gedereguleerd,verzelfstandigd of privatiseerd; van uit
de regering aan markten of zelfstandige bestuurorganen
overgelaten taken zoals...
>sociale woningbouw
>musea
>openbaarvervoer
>telecommunicatie
>zorgsector
>post
marktautoriteiten; houdt de kwalieteit van de markten
in de gatem, toezichthouders
trias politica; zodat er geen misbruik werd gemaakt van
de geweldsmonopolie, werd de staat gescheiden in 3 machten,
hierdoor was de staat en meester en knecht.
1.wetgevende macht; stelt de wetten op, regering en parlement.
> Taak: Maakt wetten
> Regering of parlement maakt wetsvoorstel.
> Parlement beslist of een wetsvoorstel wordt
aangenomen door te stemmen.
> Parlement controleert of de uitvoerende macht zijn
werk goed doet
- parlement hoogst verkozen macht
2e kamer, keurt een wet goed
1e kamer, controleert of de wet overeenstemming is met de
grondwet
- ligt ook bij provincies, gemeentes en EU

2.uitvoerende macht; voert de wetten uit, ministers, ambtenaren,
regering
- Taak: Voert wetten uit
- Regering + ministers, zorgt dat aangenomen wetten worden,
ontwikkelen ze een beleid en regels op uitgevoerd.
- Is verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van een
land.
- Geeft leiding aan ambtenaren, mensen die voor de overheid
werken, agenten en leraren
- vierde macht, iedereen die voor de overheid werkt.
- lobbyisten; controleren de werk van een ambtenaar,
meestal bij een schandaal.
- parlementaire enquetecommissie; bij een ernstige
schandaal wordt de minister in de tweede kamer ter verantwoordig
gesteld en door te stemmen bepaald of hij nog in de kamer mag
blijven.
- discretionaire bevoegdheid; in sommige gevallen mag een