Strafprocesrecht samenvatting
I. Week 1: Opsporing en controle
II. Week 2: ‘Het verhoor van de verdachte en bijbehorende rechten’
III. Week 3: Bijzondere opsporingsmethoden
IV. Week 4: Inbeslagname, betreden en doorzoeken
V. Week 5: Inverzekeringstelling en voorlopige hechtenis
VI. Week 6: De vervolgingsbeslissing
VII. Week 7: Het strafrechtelijk bewijsrecht
VIII. Week 8: De onrechtmatigheden in het voorbereidend onderzoek (en daarbuiten) en de
sanctionering daarvan
IX. Week 9: Beslissingen uit het vonnis en de motivering daarvan
,Week 1: ‘Opsporing en controle’
1. Introductie
Het werkcollege van deze week staat in het teken van de verhouding tussen controle en
opsporing. Het werkcollege behandelt de relatie tussen opsporing, toezicht en controle. Het
opsporingsbegrip wordt bovendien apart uitgelicht. Tot slot komen de voortgezette
toepassing, sfeerovergang en sfeercumulatie aan bod.
2. Verplichte literatuur hoorcollege
Hoofdstuk I, par. 2 t/m 5
2 De verhouding strafprocesrecht – materieel strafrecht
Het materiële strafrecht heeft betrekking op welke gedragingen onder welke omstandigheden
strafbaar zijn en welke straf er moet worden opgelegd. Het strafprocesrecht heeft betrekking
op hoe en door wie wordt onderzocht of een strafbaar feit is begaan en door wie en naar welke
maatstaven daarover en over de daaraan te verbinden strafrechtelijke sancties wordt beslist.
Materieel en formeel zijn onverbrekelijk met elkaar verbonden. Het strafprocesrecht betreft de
noodzakelijke schakel tussen het strafbare feit en de door de rechter (soms OvJ) op te leggen
sanctie.
3 Doelen strafprocesrecht
Het strafprocesrecht heeft als doel om te onderzoeken of er daadwerkelijk een strafbaar feit
heeft plaatsgevonden en als dat zo is, of dat ook aanleiding geeft tot een reactie. Hoofddoel
strafprocesrecht: regelen noodzakelijke schakel tussen strafbaar feit en strafrechtelijke sanctie
en juiste toepassing materieel strafrecht realiseren. Strafwet dient toegepast worden op
schuldigen (‘beter tien schuldigen niet veroordelen dan één onschuldige wél). Het
strafprocesrecht kent twee aspecten: bevoegdheidstoedeling en tegelijkertijd
bevoegdheidsbegrenzing.
Accusatoir en inquisitoir
Bij een accusatoir proces strijden twee gelijkwaardige partijen voor de neus van een lijdelijke
en passieve rechter die als scheidsrechter fungeert en enkel toeziet of partijen de processuele
regels in acht nemen. Deze rechter neemt pas een beslissing als hij hiertoe verzocht wordt. Bij
een inquisitoir proces is de rechter juist actief op zoek naar de waarheid en is er geen sprake
van gelijkwaardige partijen (partijen zijn object van het onderzoek).
Nederland kent een gematigd accusatoir stelsel. De verdachte is in de beginfase immers object
van het onderzoek en dient mee te werken aan de dwangmiddelen, maar de verdachte heeft
tegelijkertijd wel bevoegdheden om zich te stellen tegen de hantering van dwangmiddelen.
,Hoofdstuk II: Bronnen van het Nederlands strafprocesrecht
1/2 Het strafvorderlijk legaliteitsbeginsel/Bij wet voorzien
Art. 1 Sv: ‘Strafvordering heeft alleen plaats op de wijze bij wet voorzien’. De grondslag van
het strafvorderlijk legaliteitsbeginsel is gelegen in de rechtszekerheid van de burger.
Geconcludeerd kan worden dat art. 1 Sv en 107 Gw eisen dat het strafprocesrecht zoveel
mogelijk door de wetgever in formele zin wordt geregeld (oftewel op nationaal niveau). Beide
artikelen hebben een delegatie mogelijkheid, maar daar moet voorzichtig mee worden
omgesprongen. De burgers zouden tekortkomen als de wetgever zou volstaan met het
aangeven van ruime grenzen binnen welke hun rechten en vrijheden wordt aangetast, en veel
zou overlaten aan lagere regelgeving of beleidsregels.
Bronnen van het strafprocesrecht
Wet
De belangrijkste formele bron betreft vanzelfsprekend: het WvSv. Ook in de Wet RO en de
Grondewet zijn strafprocesrechtelijk relevante bepalingen opgenomen.
Beleidsregels
Beleidsregels (het nader bepalen van het gebruik van wettelijke bevoegdheden) zijn de laatste
jaren veel belangrijker geworden.
Verdragen en EU-recht
Belangrijke bron van het strafprocesrecht betreffen de mensenrechtenverdragen: EVRM en
IVBPR. Op deze en overige verdragen kan in Nederland door iedere burger een beroep
worden gedaan, mits er sprake is van een eenieder verbindende bepaling. Kort gezegd geldt:
verdrag boven wet.
Ongeschreven recht
Rechtsbeginselen kunnen mogelijk uitkomst bieden als de algemene regels de
rechtvaardigheid niet oplossen. De rechter toetst discretionaire bevoegdheden aan de hand van
algemene rechtsbeginselen. De beginselen hebben middels rechtspraak een vaste plaats
gekregen in het strafprocesrecht. Hoe verhoudt deze ontwikkeling zich tot art. 1? De
rechtsbeginselen hebben aanvullende werking (bieden meer bescherming dan de wet), maar
zetten niet de wet in formele zin opzij.
Hoofdstuk III: Uitgangspunten en beginselen
2 Klassieke uitgangspunten
- Rechterlijke onafhankelijkheid (van uitvoerende macht)
, - Rechterlijke onpartijdigheid (niet vooringenomen of bindingen met partijen)
- Vervolgingsmonopolie OM (alleen OM mag strafzaken aanbrengen bij de rechter)
- Opportuniteitsbeginsel (OM heeft vrijheid om uit het aanbod van strafzaken een selectie te
maken van zaken die zich lenen voor vervolging)
- Strafvorderlijke legaliteit (alleen op basis van de wet vindt strafvordering plaats)
- Geen procedure zonder aanleiding (verdenking van een bepaald strafbaar feit)
- Vermoeden van onschuld (eenieder is onschuldig tot het tegendeel bewezen wordt)
- Hoor en wederhoor
- Recht op rechtsbijstand
- Recht op vertaling en vertolking
- Zwijgrecht
- Interne openbaarheid (procespartijen moeten van alle processtukken kennis kunnen nemen)
- Externe openbaarheid (toegankelijk van rechtsgenoten m.b.t. onderzoek en uitspraak)
- Motivering beslissing
- Onmiddellijkheidsbeginsel (zittingsrechter doet op basis van het materiaal dat hij heeft
uitspraak)
3. Verplichte literatuur werkcollege
Hoofdstuk IX, par. 1 (tot aan ‘optreden van burgers’, p. 298), par. 2, 3 en
15 (tot aan ‘medewerkingsplichten’, p. 365)
Begrip opsporing
Het opsporingsbegrip van art. 132a heeft binnen de context van het strafprocesrecht een
belangrijke functie. Het markeert namelijk als beginpunt van ‘strafvordering’ in de zin van
art. 1 Sv. Strafvordering vangt aan met opsporing. Vanaf dat moment geldt het vereiste dat
strafvordering alleen plaats heeft op de wijze bij de wet voorzien. En dat betekent dat de
waarborgen en procedures van het WvSv in acht moeten worden genomen. Art. 132a luidt als
volgt: ‘Onder opsporing wordt verstaan (1) het onderzoek in verband met strafbare feiten (2)
onder gezag van de officier van justitie (3) met als doel het nemen van strafvorderlijke
beslissingen’.
(1) het onderzoek in verband met strafbare feiten
Het is eerste element is niet afbakenend, nu er altijd sprake moet zijn van een strafbaar feit.
Onderzoek met het ook op bestuurlijke consequenties valt buiten het opsporingsbegrip. Het
opsporingsbegrip ziet zodoende op onderzoek dat erop gericht is strafbare feiten aan het licht
te brengen (ook al is hier nog geen concreet zicht op).
(2) nemen van strafvorderlijke beslissingen
‘Met als doel het nemen van strafvorderlijke beslissing nemen’ heeft de strekking dat het
onderzoek dat plaatsvindt, een strafvorderlijke gevolg kan krijgen. Algemeen kan men zeggen
dat bij het nemen van strafvorderlijke beslissingen gaat om het nemen van beslissingen die
relevant zijn met het oog op de naar aanleiding van een strafbaar feit op te leggen sancties,
maatregelen of voorzieningen (niet alleen vervolgingsbeslissing maar ook aanhouding
I. Week 1: Opsporing en controle
II. Week 2: ‘Het verhoor van de verdachte en bijbehorende rechten’
III. Week 3: Bijzondere opsporingsmethoden
IV. Week 4: Inbeslagname, betreden en doorzoeken
V. Week 5: Inverzekeringstelling en voorlopige hechtenis
VI. Week 6: De vervolgingsbeslissing
VII. Week 7: Het strafrechtelijk bewijsrecht
VIII. Week 8: De onrechtmatigheden in het voorbereidend onderzoek (en daarbuiten) en de
sanctionering daarvan
IX. Week 9: Beslissingen uit het vonnis en de motivering daarvan
,Week 1: ‘Opsporing en controle’
1. Introductie
Het werkcollege van deze week staat in het teken van de verhouding tussen controle en
opsporing. Het werkcollege behandelt de relatie tussen opsporing, toezicht en controle. Het
opsporingsbegrip wordt bovendien apart uitgelicht. Tot slot komen de voortgezette
toepassing, sfeerovergang en sfeercumulatie aan bod.
2. Verplichte literatuur hoorcollege
Hoofdstuk I, par. 2 t/m 5
2 De verhouding strafprocesrecht – materieel strafrecht
Het materiële strafrecht heeft betrekking op welke gedragingen onder welke omstandigheden
strafbaar zijn en welke straf er moet worden opgelegd. Het strafprocesrecht heeft betrekking
op hoe en door wie wordt onderzocht of een strafbaar feit is begaan en door wie en naar welke
maatstaven daarover en over de daaraan te verbinden strafrechtelijke sancties wordt beslist.
Materieel en formeel zijn onverbrekelijk met elkaar verbonden. Het strafprocesrecht betreft de
noodzakelijke schakel tussen het strafbare feit en de door de rechter (soms OvJ) op te leggen
sanctie.
3 Doelen strafprocesrecht
Het strafprocesrecht heeft als doel om te onderzoeken of er daadwerkelijk een strafbaar feit
heeft plaatsgevonden en als dat zo is, of dat ook aanleiding geeft tot een reactie. Hoofddoel
strafprocesrecht: regelen noodzakelijke schakel tussen strafbaar feit en strafrechtelijke sanctie
en juiste toepassing materieel strafrecht realiseren. Strafwet dient toegepast worden op
schuldigen (‘beter tien schuldigen niet veroordelen dan één onschuldige wél). Het
strafprocesrecht kent twee aspecten: bevoegdheidstoedeling en tegelijkertijd
bevoegdheidsbegrenzing.
Accusatoir en inquisitoir
Bij een accusatoir proces strijden twee gelijkwaardige partijen voor de neus van een lijdelijke
en passieve rechter die als scheidsrechter fungeert en enkel toeziet of partijen de processuele
regels in acht nemen. Deze rechter neemt pas een beslissing als hij hiertoe verzocht wordt. Bij
een inquisitoir proces is de rechter juist actief op zoek naar de waarheid en is er geen sprake
van gelijkwaardige partijen (partijen zijn object van het onderzoek).
Nederland kent een gematigd accusatoir stelsel. De verdachte is in de beginfase immers object
van het onderzoek en dient mee te werken aan de dwangmiddelen, maar de verdachte heeft
tegelijkertijd wel bevoegdheden om zich te stellen tegen de hantering van dwangmiddelen.
,Hoofdstuk II: Bronnen van het Nederlands strafprocesrecht
1/2 Het strafvorderlijk legaliteitsbeginsel/Bij wet voorzien
Art. 1 Sv: ‘Strafvordering heeft alleen plaats op de wijze bij wet voorzien’. De grondslag van
het strafvorderlijk legaliteitsbeginsel is gelegen in de rechtszekerheid van de burger.
Geconcludeerd kan worden dat art. 1 Sv en 107 Gw eisen dat het strafprocesrecht zoveel
mogelijk door de wetgever in formele zin wordt geregeld (oftewel op nationaal niveau). Beide
artikelen hebben een delegatie mogelijkheid, maar daar moet voorzichtig mee worden
omgesprongen. De burgers zouden tekortkomen als de wetgever zou volstaan met het
aangeven van ruime grenzen binnen welke hun rechten en vrijheden wordt aangetast, en veel
zou overlaten aan lagere regelgeving of beleidsregels.
Bronnen van het strafprocesrecht
Wet
De belangrijkste formele bron betreft vanzelfsprekend: het WvSv. Ook in de Wet RO en de
Grondewet zijn strafprocesrechtelijk relevante bepalingen opgenomen.
Beleidsregels
Beleidsregels (het nader bepalen van het gebruik van wettelijke bevoegdheden) zijn de laatste
jaren veel belangrijker geworden.
Verdragen en EU-recht
Belangrijke bron van het strafprocesrecht betreffen de mensenrechtenverdragen: EVRM en
IVBPR. Op deze en overige verdragen kan in Nederland door iedere burger een beroep
worden gedaan, mits er sprake is van een eenieder verbindende bepaling. Kort gezegd geldt:
verdrag boven wet.
Ongeschreven recht
Rechtsbeginselen kunnen mogelijk uitkomst bieden als de algemene regels de
rechtvaardigheid niet oplossen. De rechter toetst discretionaire bevoegdheden aan de hand van
algemene rechtsbeginselen. De beginselen hebben middels rechtspraak een vaste plaats
gekregen in het strafprocesrecht. Hoe verhoudt deze ontwikkeling zich tot art. 1? De
rechtsbeginselen hebben aanvullende werking (bieden meer bescherming dan de wet), maar
zetten niet de wet in formele zin opzij.
Hoofdstuk III: Uitgangspunten en beginselen
2 Klassieke uitgangspunten
- Rechterlijke onafhankelijkheid (van uitvoerende macht)
, - Rechterlijke onpartijdigheid (niet vooringenomen of bindingen met partijen)
- Vervolgingsmonopolie OM (alleen OM mag strafzaken aanbrengen bij de rechter)
- Opportuniteitsbeginsel (OM heeft vrijheid om uit het aanbod van strafzaken een selectie te
maken van zaken die zich lenen voor vervolging)
- Strafvorderlijke legaliteit (alleen op basis van de wet vindt strafvordering plaats)
- Geen procedure zonder aanleiding (verdenking van een bepaald strafbaar feit)
- Vermoeden van onschuld (eenieder is onschuldig tot het tegendeel bewezen wordt)
- Hoor en wederhoor
- Recht op rechtsbijstand
- Recht op vertaling en vertolking
- Zwijgrecht
- Interne openbaarheid (procespartijen moeten van alle processtukken kennis kunnen nemen)
- Externe openbaarheid (toegankelijk van rechtsgenoten m.b.t. onderzoek en uitspraak)
- Motivering beslissing
- Onmiddellijkheidsbeginsel (zittingsrechter doet op basis van het materiaal dat hij heeft
uitspraak)
3. Verplichte literatuur werkcollege
Hoofdstuk IX, par. 1 (tot aan ‘optreden van burgers’, p. 298), par. 2, 3 en
15 (tot aan ‘medewerkingsplichten’, p. 365)
Begrip opsporing
Het opsporingsbegrip van art. 132a heeft binnen de context van het strafprocesrecht een
belangrijke functie. Het markeert namelijk als beginpunt van ‘strafvordering’ in de zin van
art. 1 Sv. Strafvordering vangt aan met opsporing. Vanaf dat moment geldt het vereiste dat
strafvordering alleen plaats heeft op de wijze bij de wet voorzien. En dat betekent dat de
waarborgen en procedures van het WvSv in acht moeten worden genomen. Art. 132a luidt als
volgt: ‘Onder opsporing wordt verstaan (1) het onderzoek in verband met strafbare feiten (2)
onder gezag van de officier van justitie (3) met als doel het nemen van strafvorderlijke
beslissingen’.
(1) het onderzoek in verband met strafbare feiten
Het is eerste element is niet afbakenend, nu er altijd sprake moet zijn van een strafbaar feit.
Onderzoek met het ook op bestuurlijke consequenties valt buiten het opsporingsbegrip. Het
opsporingsbegrip ziet zodoende op onderzoek dat erop gericht is strafbare feiten aan het licht
te brengen (ook al is hier nog geen concreet zicht op).
(2) nemen van strafvorderlijke beslissingen
‘Met als doel het nemen van strafvorderlijke beslissing nemen’ heeft de strekking dat het
onderzoek dat plaatsvindt, een strafvorderlijke gevolg kan krijgen. Algemeen kan men zeggen
dat bij het nemen van strafvorderlijke beslissingen gaat om het nemen van beslissingen die
relevant zijn met het oog op de naar aanleiding van een strafbaar feit op te leggen sancties,
maatregelen of voorzieningen (niet alleen vervolgingsbeslissing maar ook aanhouding
