Week 1: Strafrecht
Ultimum remedium-karakter van het strafrecht = strafrecht is het uiterst redmiddel. Als er geen
andere oplossing aannemelijk is, wordt strafrecht ingegaan.
Twee verschillende richtingen van het strafrecht:
1. Klassieke richting; gaat vooral om vergelding. Dus om het straffen van de dader.
a. Het beginsel van vergelding (straffen)
b. Gelijkheid straf en misdaad
c. Misdrijf vormt grondslag voor straf
d. Straf vindt in het misdrijf zelf rechtvaardiging
2. Moderne richting: gaat vooral om preventief straffen; er kwam meer aandacht voor de dader
a. Preventieve strafdoelen centraal
b. Het verbeteren van de gestrafte
c. Voorkomen dat men weer misdaad begaat
d. Invloeden op de burger opvoeding, milieu
Strafrecht is er niet op gericht om het aangebrachte leed te herstellen of ongedaan te maken. De
primaire grondslag is vergelding.
Rechtsdelicten: hele maatschappij vindt dat het delict strafbaar is: bijv. moord misdrijven
Wetsdelicten: is strafbaar omdat de wet dit zegt. Men kan het hier niet mee eens zijn: bijv.
verkeersboete omdat je 10 km te hard reed op de snelweg. Overtredingen
Onderscheid misdrijven (rechtsdelicten) en overtredingen (wetsdelicten): het verschil zit hem in de
ernst van het feit en de strafbaarheid ervan.
Bronnen van het strafrecht
- Wet
- Rechtsspraak/jurisprudentie
- Internationale verdragen
- Algemene en ongeschreven rechtsbeginselen.
Rechtsdwaling = is de dwaling omtrent het recht, het niet kennen van het recht of de wet. De vraag is
of iemand kan ontsnappen aan de toepassing van de strafwet omdat hij deze strafwet niet kende.
Ligt eraan welke wet. Abortuswet is bijv lange tijd niet in werking geweest dus hier zou verwarring
over kunnen ontstaan. Deze mensen hebben te goeder trouw de wet overtreden.
HR motorpapier
Wet in materiele en formele zin.
Wet in materiele zin = Wet die van toepassing is op een onbepaald aantal personen. (Van toepassing
op (bijna) alle Nederlanders. Een besluit dat algemeen verbindende voorschriften bevat.
Ook door APV!
Voorbeelden wet in materiele zin:
, - Sr, Sv, Wet op de Economische Delicten
- APV Tilburg, omgevingsverordening Noord-Brabant
Wet in formele zin = een wet in formele zin is een wet gemaakt door de Staten-Generaal en Regering
(art 81 GW). Hoe een wet in formele zin wordt gemaakt vind je in artikel 81-88 Grondwet (regering
en Staten-Generaal)
Voorbeelden wet in formele zin:
- Sr, Sv, WED
- Kan feiten strafbaar stellen, wet in materiele zin mag dit niet
- Gemeente mag geen formele wetten opstellen
- Misdrijven staan altijd in de wet in formele zit.
Beginselen van het strafrecht:
- Subsidiariteitsbeginsel het houdt in dat altijd het minst zware middel moet worden
gekozen. Lichter middel waarmee hetzelfde kan worden bereikt
- Proportionaliteitsbeginsel een weging van belangen, staat de straf in verhouding met wat
diegene heeft gedaan
Legaliteitsbeginsel= niemand mag veroordeeld worden voor een feit dat niet strafbaar staat in het
wetboek.
Formeel legaliteitsbeginsel: Gaat over de bevoegdheden; wat de bevoegdheden mogen
Art 1 Sv: ‘’strafvordering heeft alleen plaats op de wijze bij de wet voorzien’’
‘’wet’’ in de zin van art 1 SV= wet in formele zin (HR Muilkorf)
Art 1 lid 1 Sr: materieel legaliteitsbeginsel; Gaat over de deelbeginselen
‘’geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan voorafgaande wettelijke strafbepaling.’’
‘’wettelijke strafbepaling’’ kan ook door een lagere regelgeving worden vastgelegd
Achterliggende gedachte waarom het legaliteitsbeginsel er is:
De burger beschermen tegen het optreden van de overheid en om maatstaven te geven welke
gedragingen strafbaar zijn:
- Schuldgezichtspunt: bewust zijn dat je schuldig bent
- Generale preventie: door in de wet vast te leggen wat wel en niet strafbaar is, gaat men
ervan uit dat ze weten dat iets verboden is en daarom voert men de gedraging niet uit.
Deelbeginselen:
Materieel legaliteitsbeginsel:
Lex scripta (geschreven wet): De rechter zal een geschreven wet moeten kunnen aantonen
waarin staat dat de gedraging strafbaar is om te kunnen
straffen. Gewoonterecht is geen recht.
, Lex certa (duidelijke/zekere wet): Wetten mogen niet onduidelijk zijn. Het moet voor iedereen
duidelijk zijn welk handelen en nalaten leidt tot strafbaarheid
en welke sanctie kan volgen.
HR Onbehoorlijk gedrag: HR 2 april 1985, NJ
1985/796
Verbod van terugwerkende kracht Niemand mag worden veroordeeld voor een handeling die
nog niet verboden was op het moment waarop die handeling
plaatsvond.
Uitzondering: als iets niet meer strafbaar is nadat je
het feit hebt gepleegd kan je niet meer vervolgd
worden.
Verbod van analogie Verbod aan de strafrechter opgelegd, om feiten die niet zwart
op wit in de wet strafbaar gesteld zijn, toch onder een
strafbaar feit te brengen. Verbod om de wet ruim te
interpreteren
Maar wel: extensieve interpretatie (HR 31 januari
2012, NJ 2012/536) (runescape arrest van hoge raad
is genoeg)
Nulla-poena beginsel De rechter is gebonden aan de wet. Hij mag niet zelf straffen
bedenken of hoger gaan dan het maximum wat in de wet is
vermeld.
De interpretatiemethoden
Gebondenheid van de rechter aan de wet interpretatiemethoden
1. Grammaticale interpretatie rechter stemt interpretatie af op de tekst van de desbetreffende
wettelijke bepaling
2. Wethistorische interpretatie (HR Tongzoen) bedoeling die de wetgever heeft gehad met het in
het leven roepen van de wettelijke bepaling
3. Wet systematische interpretatie rechter stemt interpretatie af op argumenten die hij ontleent
aan het systeem van de regeling
4. Teleologische interpretatie het gaat hier om de betekenis van de bepaling naar huidige
opvattingen (dus wat willen ze nu met de bepaling bereiken)
5. Functionele interpretatie functie in het maatschappelijk verkeer
Ultimum remedium-karakter van het strafrecht = strafrecht is het uiterst redmiddel. Als er geen
andere oplossing aannemelijk is, wordt strafrecht ingegaan.
Twee verschillende richtingen van het strafrecht:
1. Klassieke richting; gaat vooral om vergelding. Dus om het straffen van de dader.
a. Het beginsel van vergelding (straffen)
b. Gelijkheid straf en misdaad
c. Misdrijf vormt grondslag voor straf
d. Straf vindt in het misdrijf zelf rechtvaardiging
2. Moderne richting: gaat vooral om preventief straffen; er kwam meer aandacht voor de dader
a. Preventieve strafdoelen centraal
b. Het verbeteren van de gestrafte
c. Voorkomen dat men weer misdaad begaat
d. Invloeden op de burger opvoeding, milieu
Strafrecht is er niet op gericht om het aangebrachte leed te herstellen of ongedaan te maken. De
primaire grondslag is vergelding.
Rechtsdelicten: hele maatschappij vindt dat het delict strafbaar is: bijv. moord misdrijven
Wetsdelicten: is strafbaar omdat de wet dit zegt. Men kan het hier niet mee eens zijn: bijv.
verkeersboete omdat je 10 km te hard reed op de snelweg. Overtredingen
Onderscheid misdrijven (rechtsdelicten) en overtredingen (wetsdelicten): het verschil zit hem in de
ernst van het feit en de strafbaarheid ervan.
Bronnen van het strafrecht
- Wet
- Rechtsspraak/jurisprudentie
- Internationale verdragen
- Algemene en ongeschreven rechtsbeginselen.
Rechtsdwaling = is de dwaling omtrent het recht, het niet kennen van het recht of de wet. De vraag is
of iemand kan ontsnappen aan de toepassing van de strafwet omdat hij deze strafwet niet kende.
Ligt eraan welke wet. Abortuswet is bijv lange tijd niet in werking geweest dus hier zou verwarring
over kunnen ontstaan. Deze mensen hebben te goeder trouw de wet overtreden.
HR motorpapier
Wet in materiele en formele zin.
Wet in materiele zin = Wet die van toepassing is op een onbepaald aantal personen. (Van toepassing
op (bijna) alle Nederlanders. Een besluit dat algemeen verbindende voorschriften bevat.
Ook door APV!
Voorbeelden wet in materiele zin:
, - Sr, Sv, Wet op de Economische Delicten
- APV Tilburg, omgevingsverordening Noord-Brabant
Wet in formele zin = een wet in formele zin is een wet gemaakt door de Staten-Generaal en Regering
(art 81 GW). Hoe een wet in formele zin wordt gemaakt vind je in artikel 81-88 Grondwet (regering
en Staten-Generaal)
Voorbeelden wet in formele zin:
- Sr, Sv, WED
- Kan feiten strafbaar stellen, wet in materiele zin mag dit niet
- Gemeente mag geen formele wetten opstellen
- Misdrijven staan altijd in de wet in formele zit.
Beginselen van het strafrecht:
- Subsidiariteitsbeginsel het houdt in dat altijd het minst zware middel moet worden
gekozen. Lichter middel waarmee hetzelfde kan worden bereikt
- Proportionaliteitsbeginsel een weging van belangen, staat de straf in verhouding met wat
diegene heeft gedaan
Legaliteitsbeginsel= niemand mag veroordeeld worden voor een feit dat niet strafbaar staat in het
wetboek.
Formeel legaliteitsbeginsel: Gaat over de bevoegdheden; wat de bevoegdheden mogen
Art 1 Sv: ‘’strafvordering heeft alleen plaats op de wijze bij de wet voorzien’’
‘’wet’’ in de zin van art 1 SV= wet in formele zin (HR Muilkorf)
Art 1 lid 1 Sr: materieel legaliteitsbeginsel; Gaat over de deelbeginselen
‘’geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan voorafgaande wettelijke strafbepaling.’’
‘’wettelijke strafbepaling’’ kan ook door een lagere regelgeving worden vastgelegd
Achterliggende gedachte waarom het legaliteitsbeginsel er is:
De burger beschermen tegen het optreden van de overheid en om maatstaven te geven welke
gedragingen strafbaar zijn:
- Schuldgezichtspunt: bewust zijn dat je schuldig bent
- Generale preventie: door in de wet vast te leggen wat wel en niet strafbaar is, gaat men
ervan uit dat ze weten dat iets verboden is en daarom voert men de gedraging niet uit.
Deelbeginselen:
Materieel legaliteitsbeginsel:
Lex scripta (geschreven wet): De rechter zal een geschreven wet moeten kunnen aantonen
waarin staat dat de gedraging strafbaar is om te kunnen
straffen. Gewoonterecht is geen recht.
, Lex certa (duidelijke/zekere wet): Wetten mogen niet onduidelijk zijn. Het moet voor iedereen
duidelijk zijn welk handelen en nalaten leidt tot strafbaarheid
en welke sanctie kan volgen.
HR Onbehoorlijk gedrag: HR 2 april 1985, NJ
1985/796
Verbod van terugwerkende kracht Niemand mag worden veroordeeld voor een handeling die
nog niet verboden was op het moment waarop die handeling
plaatsvond.
Uitzondering: als iets niet meer strafbaar is nadat je
het feit hebt gepleegd kan je niet meer vervolgd
worden.
Verbod van analogie Verbod aan de strafrechter opgelegd, om feiten die niet zwart
op wit in de wet strafbaar gesteld zijn, toch onder een
strafbaar feit te brengen. Verbod om de wet ruim te
interpreteren
Maar wel: extensieve interpretatie (HR 31 januari
2012, NJ 2012/536) (runescape arrest van hoge raad
is genoeg)
Nulla-poena beginsel De rechter is gebonden aan de wet. Hij mag niet zelf straffen
bedenken of hoger gaan dan het maximum wat in de wet is
vermeld.
De interpretatiemethoden
Gebondenheid van de rechter aan de wet interpretatiemethoden
1. Grammaticale interpretatie rechter stemt interpretatie af op de tekst van de desbetreffende
wettelijke bepaling
2. Wethistorische interpretatie (HR Tongzoen) bedoeling die de wetgever heeft gehad met het in
het leven roepen van de wettelijke bepaling
3. Wet systematische interpretatie rechter stemt interpretatie af op argumenten die hij ontleent
aan het systeem van de regeling
4. Teleologische interpretatie het gaat hier om de betekenis van de bepaling naar huidige
opvattingen (dus wat willen ze nu met de bepaling bereiken)
5. Functionele interpretatie functie in het maatschappelijk verkeer
