College aantekeningen + aanvulling van artikelen OPB

Ondersteuning van mensen met beperking

College 1: inleiding + personen met (verstandelijke) beperkingen
Defectvisie (1e helft 19e eeuw)
 Medisch model
 Status: patiënt/zwakzinnige
 Wonen: speciale instituten
 Maatschappelijk: segregatie
 Doel: goed verzorgen
 Middel: verzorgen en verplegen

Ontwikkelingsvisie (2e helft 19e eeuw)
 Ontwikkelingsmodel
 Status: leerling/ mens met mogelijkheden
 Wonen: speciale voorziening in de samenleving
 Maatschappelijk: normalisatie
 Doel: zelfstandig/ normaal leven
 Middel: ontwikkelingsplan

Ondersteuningsvisie: huidige visie
 Burgerschapsparadigma, nadruk op beperkingen in de omgeving
 Status: medemens/burger
 Wonen: gewone voorzieningen in samenleving
 Doel: betere kwaliteit van bestaan
 Theorie/ visie: zelf determinatietheorie: zelf regie nemen over je leven; competentie,
autonomie, verbondenheid
 Capability benadering: individueel welbevinden, eigen invulling van bestaan/ wat
vindt iemand waardevol

We kijken tegenwoordig niet alleen meer naar de persoon, maar ook diens omgeving en de
context hiervan. De vraag van gezin staat ook centraal. Ouders hebben vragen rondom het
welzijn van hun kind, maar ook hun gezinssysteem.

Visieverandering:
Voorheen was het negatief narratief centraal, waarin je keek naar: wat ging er fout, wat kon
iemand niet? De verandering van visie heeft het positief narratief centraal gesteld: wat gaat
er goed, wat kan iemand wel?

Definitie beperking:
Een verstandelijke beperking is een handicap die gekenmerkt wordt door aanzienlijke
beperkingen, zowel in het intellectueel functioneren en in adaptief gedrag zoals uitgedrukt
in conceptuele in conceptuele, sociale en praktische adaptieve vaardigheden. Deze handicap
is ontstaan voor de leeftijd van 22.
 Beperking in intellectueel functioneren: IQ < 70-75
 Beperking adaptief gedrag: afwijking o.b.v. gestandaardiseerde instrumenten voor
adaptief gedrag

,Adaptieve vaardigheden:
 Conceptuele en communicatieve vaardigheden
 Sociaal- emotionele vaardigheden
 Praktische vaardigheden

Assumpties die gemaakt worden:
 Assessment houdt rekening met cultuur, context en (on)mogelijkheden
 Sterktes en zwaktes van een persoon
 Beschrijving persoon moet leiden tot profiel voor ondersteuning
 Ondersteuning moet leiden tot verbetering functioneren

Terminologie/ indeling
1. Zwakbegaafd: IQ 70/75-85 > nauwelijks ondersteuning
2. Licht (mild): IQ 50-70/75 > zo nu en dan ondersteuning
3. Matig (moderate): IQ 35-50 > beperkte ondersteuning
4. Ernstig (severe): IQ 20-35 > uitgebreide ondersteuning
5. Zeer ernstig (profound): IQ <20-25 > op alle gebieden ondersteuning

Prevalentie beperkingen:
 Schattingen rond 0.85% in NL
 74.000 lichtverstandelijk
 68.000 ernstig beperkt
 10.000+3.000 ZEVMB
 2,2 miljoen zwakbegaafd (IQ 70-85)

Gezondheidsproblemen:
Komen veel voor bij verstandelijke beperking. Prevalentie van cijfers is erg divers (5.5%-35%)
 Levensverwachting gemiddeld 6-20 jaar lager
 Hoe ernstiger de mate van verstandelijke beperking, hoe lager de levensverwachting
 (Syndroom) specifieke aandoeningen

Oorzaken beperking:
 Single gêne en chromosomale syndromen
 Metabole ziekten, erfelijke stofwisselingsziekte (PKU)
 Oorzaken tijdens zwangerschap (Cytomegalovirus, toxoplasmose, Syfilis, Rubella
virus)
 Foetaal alcoholsyndroom
 Oorzaken rondom bevalling
 Congenitale aandoening van centraal zenuwstelsel
 Vaak ook onbekend!

Veel mensen met een beperkingen kampen ook met gezondheidsproblemen. Het is van
belang kennis te hebben van deze gezondheidsproblemen, want:
 Risico niet ontdekt en dus onbehandeld;
 Gevolgen voor andere domeinen van bestaan/ functioneren
 Gedragsveranderingen
 Vroege detectie van belang

,Vaker voorkomen en variatie van gezondheidsproblemen bij mensen met een beperking:
 Biologische variatie
 Leefstijl
 Problemen in methodologie
 Niet herkend en/of niet behandeld
- door communicatieprobleem bij persoon en professionals
- diagnostische over schaduwing
- onder diagnose
- uit zich anders
- verminderde toegang tot reguliere gezondheidszorg
- gebrek aan kennis specialisten

Welke gezondheidsproblemen? (Kinnear et al., 2018)
 Visuele stoornis
 Obstipatie
 Obesitas
 Ataxie
 Hoorproblemen
Bij volwassenen met Down Syndroom zijn veelvoorkomende obesitas, visuele stoornissen,
gehoorstoornissen en constipatie.

Psychiatrische problemen:
 Prevalentie varieert (10-39%)
 Weinig generaliseerbaar onderzoek, methodologische problemen (moeilijk te
diagnosticeren)
 Psychiatrische problemen inclusief gedragsproblemen komen vaker voor bij mensen
met LVB (30 en 50%).

Implicaties in praktijk:
- Vroeg ontdekken en adequaat behandelen belangrijk
- Diagnostiek van gezondheidsproblemen met registratie is belangrijk
- Leefstijl/voeding
- Etiologie, ernst van beperking

Taken van de orthopedagoog:
 Sprake van pijn? Observatielijst
 Sprake van dementie? Dementievragenlijst
 Sprake van psychische stoornis? Diagnostiek
Somatische problematiek wordt niet door orthopedagogen uitgevoerd, wel door:
- Huisarts
- Ziekenhuis
- Arts voor Verstandelijk Gehandicapten



Kenmerken AAID-model

,  Multi-dimensioneel – bio, psycho, sociaal
 Interactioneel
 Belang van context
 Verschillende perspectieven mogelijk
 Rol van ondersteuning staat centraal

Volgens dit model is ondersteuning een sleutelfactor in het verbeteren van het individueel
functioneren en is het onlosmakelijk verbonden met assessment.

Vier bouwstenen goede ondersteuning:
1. Aandacht persoonsgerichte zorg
2. Onderzoek naar cliëntervaringen
3. Zelfreflectie in zorgteams
4. Reflecteren en evaluatie

Diagnostiek (assessment) (Wessels et al., 2021).
Proces van verzamelen, ordenen en interpreteren van informatie over een persoon en zijn of
haar situatie, om een adequaat beeld te krijgen van de persoon en diens capaciteiten en
behoeften. Assessment geeft richting aan ondersteuning, zonder weet je niet hoe en wat.

Assessment is voor mensen met een beperking van cruciaal belang om hun behoeften,
voorkeuren en mogelijkheden in kaart te brengen en om ondersteuning op maat te kunnen
bieden. Assessment kan op verschillende manier geïmplementeerd worden:
- Gebruik van tests en schalen
- Interviews en observaties, met of zonder schema
Assessment kan voor verschillende doeleinden gebruikt worden:
- Screening
- Interventieplanning
- Programma-evaluatie

Algemene doelstellingen diagnostiek
 Onderkenning
vb. classificatie, sterke/zwakke kanten
 Behandeling
waar gaan ‘we’ aan werken
 Toelaatbaarheid
woonvorm, school, dagbesteding, groep
 Indicatie
hoe om te gaan met de persoon?
 Voorspelling
prognose en voorlichting
 Evalueren

Diagnostiek kan heel breed zijn en is meer dan alleen IQ-bepaling en classificatie, het gaat
ook om planning, programma en evaluatie. Het gaat om meer dan alleen testafnames, ook
om dossier, observatie, interviews en vragenlijsten.
Informatie verkrijgen over: