Geloof je het zelf
7. Levensbeschouwelijk leren vormgeven en
begeleiden
7.1 Inleiding
In dit deel vertalen we onze pedagogische visie op levensbeschouwelijke
ontwikkeling naar een leertheoretische en pedagogische visie op het
levensbeschouwelijk leren van leerlingen en de begeleiding daarvan door
leerkrachten.
7.2 Profiel van levensbeschouwelijk leren
Een leerrijke omgeving wordt benadert vanuit een ontwikkelingsgericht
perspectief. Hierbij gaat de ontwikkeling van de kinderen samen met het
verdiepen of beter leren begrijpen van een levensthema. In een
leerlinggerichte benaderingontwikkeling van cognitieve en affectieve
kennis die tot stand komt met andere mensen en omgeving. Bij
levensbeschouwelijk leren worden leerlingen geconfronteerd met
levensvragen en levensthema’s en daagt de leerkracht ze uit om met
elkaar en leerstof de vraag/thema onder ogen te zien, te beschouwen, te
onderzoeken en om er daarna betekenis aan te verlenen.
Dit gaat uit van het sociaal-constructivismekinderen leren door interactie
met hun omgeving. Volgens Vygotsky is het nodig dat leerlingen een
voorstelling kunnen maken. Om ergens betekenis aan te kunnen geven
moet je mentale en talige werktuigen ontwikkelen.
De eerste pijler van onze visie is de dialoog met de ander.
Levensbeschouwelijk leren als dialogisch leren heeft als doel elke leerlinge
het avontuur te laten beleven. Het levensbeschouwelijk leren begint bij de
ervarings- en belevingswereld. Levensbeschouwelijk heeft te maken met
wie je bent en wie je wilt worden. Het is iets wat je de hele dag door doet.
7.3 Vier verschijningsvormen van levensbeschouwelijk
leren
Levensbeschouwelijk leren vind plaats aan de hand van: rituelen,
verhalen, beelden en symbolen en ideeën en waarden.
7.3.1 Responsief-betrokken leren door deelname en rituelen
Er zijn verschillende momenten die te maken hebben met hoe mensen hun
leven inrichten en momenten in de tijd markeren: verjaardag, overlijden
van persoon. Iedere levensbeschouwing heeft een uiteenlopende rituelen,
gebruiken en gewoontes en daar binnen spelen allerlei symbolen een rol.
7.3.2 Creatief-vertellend leren in verkennen van verhalen
Door leerlingen uit te dagen zich te verbinden met een verhaal van een
geloof verruimt zich de horizon van de leerlingen.
7.3.3 Creatief-verbeelden leren in zich verbinden met symbolen en
beelden
Kenmerkend voor levensbeschouwelijk leren is symboliseren. Beelden
drukken meer uit dan met woorden gezegd kan worden.
7.3.4 Reflectief-kritisch en dialogisch leren door vragen bij ideeën en
waarden
, Kinderen denken veel na over gebeurtenissen die er echt toe doen in hun
leven. Als je leert om vragen te stellen over de wereld om je heen en
daarover na te denken, ontwikkel je een levensbeschouwelijke kijk op de
werkelijkheid, een eigen levensbeschouwing.
7.4 Didactisch model voor vormgeving van
levensbeschouwelijk leren
De vragen horend bij de 4 verschijningsvormen brengen de
levensbeschouwelijke ontwikkeling van leerlingen op gang.
Levensbeschouwelijke leren voltrekt zich binnen een driehoek waarbij
bron, leerling en leerkracht/medeleerling in contact komen met elkaar.
7.4.1 Vier fasen in het didactisch proces
- Verkennen: is het onderzoeken van bijzondere vraag, thema of bron.
- Verbinden: is aangaan van relatie met personen, situatie of personages.
Om dingen te begrijpen is perspectiefwisseling een voorwaarde.
- Eigen maken: is het opnemen in eigen levensbeschouwing van de
ideeën die zijn ontstaan.
- Waarmaken: betekent zich laten aanspreken door de ontmoeting met
die ander en daar het handelen door laten sturen.
7.4.2 Meerdere dialoog vormen
Meerdere vormen van dialogen spelen een stimulerende rol. Om kennis te
maken met andere culturen, rituelen, tradities en waarden moeten
leerlingen zich bekwamen in het dialogiseren.
- Met jezelf: via gesprek met de ander ontwikkel je nieuwe kijk op de
werkelijkheid en op de eigen plek daarin.
- Met andere: door relaties aan te gaan met personen buiten jou, leer je
om de andersheid van de ander beter te begrijpen.
- Met bronnen: door te denken en spreken in beelden, symbolen te
begrijpen en poëtisch taal te verstaan geef je meerduidige betekenis aan
levensbeschouwelijke bron.
- Met de Ander of Andere: door relatie te ontwikkelen met een groter
geheel, het goede of het heilige of God, met datgene dat een ultieme
waarde representeert, verbind je jezelf met het goede/heilige/God.
7.5 Leerlingen construeren betekenis en ontdekken zin
in interactie met een levensbeschouwelijke bron
Leerlingen doen ervaring op met bronnen in de context van een traditie
door verhalen, liederen en rituelen.
7.5.1 Levensbeschouwelijk leren
= construeren van betekenis en het ontdekken van zin in de verkenning
van levensvragen, het onderzoeken van een existentieel thema of het
exploreren van een waardevolle culturele of religieuze bron. Op de
ontdekkingsreis naar wie ze zijn, oriënteren leerlingen zich op
verschillende tradities. Deze bevatten belangrijke kennis, ervaring en
inzichten.
7.5.2 Tradities doorgeven en vernieuwen
Traditie is kern van vitaal woord waarbij aan een komende generatie in het
heden waardevolle inzichten en waarden uit het verleden worden
overgeleverd met het oog op toekomst. Betekent letterlijk overlevering. Bij
tradities wordt het waardevolle doorgegeven en wordt vernieuwd wat er
op vernieuwing vraagt.
7. Levensbeschouwelijk leren vormgeven en
begeleiden
7.1 Inleiding
In dit deel vertalen we onze pedagogische visie op levensbeschouwelijke
ontwikkeling naar een leertheoretische en pedagogische visie op het
levensbeschouwelijk leren van leerlingen en de begeleiding daarvan door
leerkrachten.
7.2 Profiel van levensbeschouwelijk leren
Een leerrijke omgeving wordt benadert vanuit een ontwikkelingsgericht
perspectief. Hierbij gaat de ontwikkeling van de kinderen samen met het
verdiepen of beter leren begrijpen van een levensthema. In een
leerlinggerichte benaderingontwikkeling van cognitieve en affectieve
kennis die tot stand komt met andere mensen en omgeving. Bij
levensbeschouwelijk leren worden leerlingen geconfronteerd met
levensvragen en levensthema’s en daagt de leerkracht ze uit om met
elkaar en leerstof de vraag/thema onder ogen te zien, te beschouwen, te
onderzoeken en om er daarna betekenis aan te verlenen.
Dit gaat uit van het sociaal-constructivismekinderen leren door interactie
met hun omgeving. Volgens Vygotsky is het nodig dat leerlingen een
voorstelling kunnen maken. Om ergens betekenis aan te kunnen geven
moet je mentale en talige werktuigen ontwikkelen.
De eerste pijler van onze visie is de dialoog met de ander.
Levensbeschouwelijk leren als dialogisch leren heeft als doel elke leerlinge
het avontuur te laten beleven. Het levensbeschouwelijk leren begint bij de
ervarings- en belevingswereld. Levensbeschouwelijk heeft te maken met
wie je bent en wie je wilt worden. Het is iets wat je de hele dag door doet.
7.3 Vier verschijningsvormen van levensbeschouwelijk
leren
Levensbeschouwelijk leren vind plaats aan de hand van: rituelen,
verhalen, beelden en symbolen en ideeën en waarden.
7.3.1 Responsief-betrokken leren door deelname en rituelen
Er zijn verschillende momenten die te maken hebben met hoe mensen hun
leven inrichten en momenten in de tijd markeren: verjaardag, overlijden
van persoon. Iedere levensbeschouwing heeft een uiteenlopende rituelen,
gebruiken en gewoontes en daar binnen spelen allerlei symbolen een rol.
7.3.2 Creatief-vertellend leren in verkennen van verhalen
Door leerlingen uit te dagen zich te verbinden met een verhaal van een
geloof verruimt zich de horizon van de leerlingen.
7.3.3 Creatief-verbeelden leren in zich verbinden met symbolen en
beelden
Kenmerkend voor levensbeschouwelijk leren is symboliseren. Beelden
drukken meer uit dan met woorden gezegd kan worden.
7.3.4 Reflectief-kritisch en dialogisch leren door vragen bij ideeën en
waarden
, Kinderen denken veel na over gebeurtenissen die er echt toe doen in hun
leven. Als je leert om vragen te stellen over de wereld om je heen en
daarover na te denken, ontwikkel je een levensbeschouwelijke kijk op de
werkelijkheid, een eigen levensbeschouwing.
7.4 Didactisch model voor vormgeving van
levensbeschouwelijk leren
De vragen horend bij de 4 verschijningsvormen brengen de
levensbeschouwelijke ontwikkeling van leerlingen op gang.
Levensbeschouwelijke leren voltrekt zich binnen een driehoek waarbij
bron, leerling en leerkracht/medeleerling in contact komen met elkaar.
7.4.1 Vier fasen in het didactisch proces
- Verkennen: is het onderzoeken van bijzondere vraag, thema of bron.
- Verbinden: is aangaan van relatie met personen, situatie of personages.
Om dingen te begrijpen is perspectiefwisseling een voorwaarde.
- Eigen maken: is het opnemen in eigen levensbeschouwing van de
ideeën die zijn ontstaan.
- Waarmaken: betekent zich laten aanspreken door de ontmoeting met
die ander en daar het handelen door laten sturen.
7.4.2 Meerdere dialoog vormen
Meerdere vormen van dialogen spelen een stimulerende rol. Om kennis te
maken met andere culturen, rituelen, tradities en waarden moeten
leerlingen zich bekwamen in het dialogiseren.
- Met jezelf: via gesprek met de ander ontwikkel je nieuwe kijk op de
werkelijkheid en op de eigen plek daarin.
- Met andere: door relaties aan te gaan met personen buiten jou, leer je
om de andersheid van de ander beter te begrijpen.
- Met bronnen: door te denken en spreken in beelden, symbolen te
begrijpen en poëtisch taal te verstaan geef je meerduidige betekenis aan
levensbeschouwelijke bron.
- Met de Ander of Andere: door relatie te ontwikkelen met een groter
geheel, het goede of het heilige of God, met datgene dat een ultieme
waarde representeert, verbind je jezelf met het goede/heilige/God.
7.5 Leerlingen construeren betekenis en ontdekken zin
in interactie met een levensbeschouwelijke bron
Leerlingen doen ervaring op met bronnen in de context van een traditie
door verhalen, liederen en rituelen.
7.5.1 Levensbeschouwelijk leren
= construeren van betekenis en het ontdekken van zin in de verkenning
van levensvragen, het onderzoeken van een existentieel thema of het
exploreren van een waardevolle culturele of religieuze bron. Op de
ontdekkingsreis naar wie ze zijn, oriënteren leerlingen zich op
verschillende tradities. Deze bevatten belangrijke kennis, ervaring en
inzichten.
7.5.2 Tradities doorgeven en vernieuwen
Traditie is kern van vitaal woord waarbij aan een komende generatie in het
heden waardevolle inzichten en waarden uit het verleden worden
overgeleverd met het oog op toekomst. Betekent letterlijk overlevering. Bij
tradities wordt het waardevolle doorgegeven en wordt vernieuwd wat er
op vernieuwing vraagt.
