Inleiding tot het Recht Deel I – Wat is recht?
1. Kenmerken en defi niti e van het recht
1.1 Kenmerken van het recht
Recht is overal: wat mag, wat moet of wat niet mag wordt door het recht geregeld.
Het recht is onderverdeeld in verschillende rechtstakken: grondwett elijk recht, het
personen- en familierecht, het verkeersrecht, het strafrecht, het
aansprakelijkheidsrecht, het erfrecht, het fi scaalrecht…
1.1.1 Het recht heeft als doel de samenleving te ordenen
Menselijk handelen doeltreff end in de samenleving te laten verlopen → duidelijkheid
over wie wat mag doen met welke middelen
= Bevoegdheid om op te treden met middelen
Primiti eve en complexe regels zijn gegroeid over de bevoegdheid om over de diverse
middelen te beschikken → regels opmaken over welke middelen we als personen
mogen beschikken, in hoeverre we erover mogen beschikken en wat we als goederen,
rechten van anderen in de samenleving moeten respecteren
1.1.2 Het recht wordt opgelegd door de samenleving
De oorsprong van het recht ligt in de wil van de samenleving. → Samenleving brengt
problemen met zich mee !
VOORBEELD
Opkomst van E-commerce: nieuwe vorm van kopen houdt in dat de consument meer
bescherming krijgt
,In de moderne maatschappij wordt het aanpassen van het recht aan de evoluerende
opvatti ngen en omstandigheden toevertrouwd aan specifi eke wetgevende organen
(parlementen), die bij (grond)wett elijke regels in het leven geroepen zijn.
→ Parlement: vertegenwoordigen de wil vd leden vd samenleving = Stem van het
volk
Wet aanpassen → wett elijke procedures: correct doorlopen? → wet toepassing vinden
en afdwingbaar worden
1.1.3 De naleving van het recht kan worden afgedwongen
Rechtsregels zijn duidelijk te onderscheiden van andere MAATSCHAPPELIJKE
GEDRAGSREGELS
Morele, conventi onele en
religieuze regels
Ontbreken van structuur bij maatschappelijke gedragsregels → moeilijk afdwingbaar,
veranderbaar Rechtsregels zijn afdwingbaar → niet naleven heeft gevolgen (sancti es)
1.2 Soorten regels
Recht: het geheel aan regels
GEDRAGSREGELS
Het recht bevat regels die het gedrag van de leden in de samenleving ordenen
SUBJECTIEVE RECHTEN
ZELF HET RECHT GEBRUIKEN: HET RECHT KOMT TOE AAN MENSELIJKE PERSONEN OF
GROEPERINGEN VAN MENSELIJKE PERSONEN (RECHTSPERSONEN). De bevoegdheid
hebben om over iets te beschikken.
,INSTELLINGEN EN PROCEDURES VOOR TOEPASSING EN AFDWINGING
Indien leden van de samenleving zich niet aan gedragsregels houden en de rechten van
anderen aantasten, dan moet het recht voor regels en structureren zorgen waarmee de
toepassing van die gedragsregels kan worden afgedwongen. Bv De arbeidsrechtbank
INSTELLINGEN EN PROCEDURES VOOR WIJZIGING VAN HET RECHT
Regels en structureren → niet eeuwig dezelfde
Nood aan evoluti e door verandering in publieke opinie, gedragspatronen en
technieken.
= regels over juridische gedragsregels en toepassingsregels en -structuren kunnen
1.3 Definitie van het recht
worden gewijzigd of afgeschaft
Het recht heeft essenti ële elementen:
(Wat?) Het recht is een geheel van regels
(Waarom?) Die regels hebben als doel de maatschappij te ordenen (bv.
Eigendomsrecht)
(Wat als?) De overtreding/niet-naleving van die regels wordt gesancti oneerd door
wett elijk voorzien systeem van sancti es. (bv. Politi e)
(Van waar?) Die regels worden opgelegd door de maatschappij via haar
vertegenwoordigers
(bv. Parlement)
DEFINITIE 1
De geïnsti tuti onaliseerde ordening van het menselijke handelen in de samenleving.
DEFINITIE 2
, Het recht is het geheel van afdwingbare regels die het menselijke handelen in de
samenleving ordenen.
1.4 Objecti ef recht versus subjecti eve rechten
HET OBJECTIEF RECHT
Verschillende soorten rechtsregels die in algemene, abstracte bewoordingen zijn
uitgedrukt. Ze staan los van de concrete persoon en situati es waarop ze toepasbaar
zijn.
SUBJECTIEVE RECHTEN
Een in het rechtssysteem erkende bevoegdheid om naar eigen goeddunken bepaalde
handelingen te stellen. o Handelingen over jezelf: vrijheid van arbeidskeuze o
Handelingen over een bepaalde zaak: eigendomsrecht
o Handelingen over laten gelden van een aanspraak jegens iemand anders: als
schuldeiser tov schuldenaar o Handelingen over uitoefenen van politi eke inspraak:
kiesrecht
DEFINITIE 1
Telkens wanneer objecti eve rechtsregels toepassing vinden in concrete situati es en op
concrete personen, spreken we van subjecti eve rechten.
1.5 Rechtssubject versus rechtsobject
RECHTSSUBJECTEN
Is een persoon of groep personen die subjecti eve rechten en juridische plichten
kunnen hebben. → Dragers van subjecti eve rechten en plichten
1. Kenmerken en defi niti e van het recht
1.1 Kenmerken van het recht
Recht is overal: wat mag, wat moet of wat niet mag wordt door het recht geregeld.
Het recht is onderverdeeld in verschillende rechtstakken: grondwett elijk recht, het
personen- en familierecht, het verkeersrecht, het strafrecht, het
aansprakelijkheidsrecht, het erfrecht, het fi scaalrecht…
1.1.1 Het recht heeft als doel de samenleving te ordenen
Menselijk handelen doeltreff end in de samenleving te laten verlopen → duidelijkheid
over wie wat mag doen met welke middelen
= Bevoegdheid om op te treden met middelen
Primiti eve en complexe regels zijn gegroeid over de bevoegdheid om over de diverse
middelen te beschikken → regels opmaken over welke middelen we als personen
mogen beschikken, in hoeverre we erover mogen beschikken en wat we als goederen,
rechten van anderen in de samenleving moeten respecteren
1.1.2 Het recht wordt opgelegd door de samenleving
De oorsprong van het recht ligt in de wil van de samenleving. → Samenleving brengt
problemen met zich mee !
VOORBEELD
Opkomst van E-commerce: nieuwe vorm van kopen houdt in dat de consument meer
bescherming krijgt
,In de moderne maatschappij wordt het aanpassen van het recht aan de evoluerende
opvatti ngen en omstandigheden toevertrouwd aan specifi eke wetgevende organen
(parlementen), die bij (grond)wett elijke regels in het leven geroepen zijn.
→ Parlement: vertegenwoordigen de wil vd leden vd samenleving = Stem van het
volk
Wet aanpassen → wett elijke procedures: correct doorlopen? → wet toepassing vinden
en afdwingbaar worden
1.1.3 De naleving van het recht kan worden afgedwongen
Rechtsregels zijn duidelijk te onderscheiden van andere MAATSCHAPPELIJKE
GEDRAGSREGELS
Morele, conventi onele en
religieuze regels
Ontbreken van structuur bij maatschappelijke gedragsregels → moeilijk afdwingbaar,
veranderbaar Rechtsregels zijn afdwingbaar → niet naleven heeft gevolgen (sancti es)
1.2 Soorten regels
Recht: het geheel aan regels
GEDRAGSREGELS
Het recht bevat regels die het gedrag van de leden in de samenleving ordenen
SUBJECTIEVE RECHTEN
ZELF HET RECHT GEBRUIKEN: HET RECHT KOMT TOE AAN MENSELIJKE PERSONEN OF
GROEPERINGEN VAN MENSELIJKE PERSONEN (RECHTSPERSONEN). De bevoegdheid
hebben om over iets te beschikken.
,INSTELLINGEN EN PROCEDURES VOOR TOEPASSING EN AFDWINGING
Indien leden van de samenleving zich niet aan gedragsregels houden en de rechten van
anderen aantasten, dan moet het recht voor regels en structureren zorgen waarmee de
toepassing van die gedragsregels kan worden afgedwongen. Bv De arbeidsrechtbank
INSTELLINGEN EN PROCEDURES VOOR WIJZIGING VAN HET RECHT
Regels en structureren → niet eeuwig dezelfde
Nood aan evoluti e door verandering in publieke opinie, gedragspatronen en
technieken.
= regels over juridische gedragsregels en toepassingsregels en -structuren kunnen
1.3 Definitie van het recht
worden gewijzigd of afgeschaft
Het recht heeft essenti ële elementen:
(Wat?) Het recht is een geheel van regels
(Waarom?) Die regels hebben als doel de maatschappij te ordenen (bv.
Eigendomsrecht)
(Wat als?) De overtreding/niet-naleving van die regels wordt gesancti oneerd door
wett elijk voorzien systeem van sancti es. (bv. Politi e)
(Van waar?) Die regels worden opgelegd door de maatschappij via haar
vertegenwoordigers
(bv. Parlement)
DEFINITIE 1
De geïnsti tuti onaliseerde ordening van het menselijke handelen in de samenleving.
DEFINITIE 2
, Het recht is het geheel van afdwingbare regels die het menselijke handelen in de
samenleving ordenen.
1.4 Objecti ef recht versus subjecti eve rechten
HET OBJECTIEF RECHT
Verschillende soorten rechtsregels die in algemene, abstracte bewoordingen zijn
uitgedrukt. Ze staan los van de concrete persoon en situati es waarop ze toepasbaar
zijn.
SUBJECTIEVE RECHTEN
Een in het rechtssysteem erkende bevoegdheid om naar eigen goeddunken bepaalde
handelingen te stellen. o Handelingen over jezelf: vrijheid van arbeidskeuze o
Handelingen over een bepaalde zaak: eigendomsrecht
o Handelingen over laten gelden van een aanspraak jegens iemand anders: als
schuldeiser tov schuldenaar o Handelingen over uitoefenen van politi eke inspraak:
kiesrecht
DEFINITIE 1
Telkens wanneer objecti eve rechtsregels toepassing vinden in concrete situati es en op
concrete personen, spreken we van subjecti eve rechten.
1.5 Rechtssubject versus rechtsobject
RECHTSSUBJECTEN
Is een persoon of groep personen die subjecti eve rechten en juridische plichten
kunnen hebben. → Dragers van subjecti eve rechten en plichten
