Samenvatting Biologie hoofdstuk 2 cel en leven (nectar 4e editie 4 vwo)

Biologie hoofdstuk 2
Paragraaf 1
Suiker, cellen en je lichaam
Suiker glucose  brandstof
Glucosemoleculen opnemen  insuline  bloed vervoerd de insuline van de alvleesklier samen met
glucose uit je darmen  naar de cellen  hoeveelheid glucose in je bloed daalt  cellen kunnen
doorwerken
Cellen  basiseenheden van je lichaam
Organisme  bestaat uit een of meer cellen
Organisatieniveau  begrensde biologische structuren, met een duidelijke samenhang tussen de
onderdelen, waarbij elk niveau voortbouwt op de onderliggende niveaus.
Van molecuul naar systeem aarde
- Molecuul
- Organel  deel van de cel met eigen bouw en functie
- Weefsel  groep cellen met dezelfde vorm en functie
- Orgaan  deel van een organisme met een specifieke bouw en functie
- Orgaanstelsel  groep samenwerkende organen die samen een functie uitvoeren
- Organisme
- Populatie  groep individuen van dezelfde soort in een bepaald gebied
- Levensgemeenschap  populaties van verschillende soorten samen
- Ecosysteem  levensgemeenschap met daarbij de abiotische factoren
- Systeem aarde
Emergente eigenschap  een nieuwe eigenschap op een hoger organisatieniveau die ontstaat door
interactie van delen van een lager organisatieniveau (‘kunnen sporten’, ‘kunnen denken’)
Levenskenmerken  alle kenmerken, eigenschappen en processen die typisch zijn voor het leven.
Cellen  erfelijk materiaal
stofwisseling  chemische omzetting van moleculen door cellen, opbouw proces of afbouw proces
leven met diabetes
diabetes type 1  er word geen insuline aangemaakt  afweersysteem vernielt de cellen die
insuline aanmaken
diabetes type 2  er word te weinig insuline aangemaakt  problemen op celniveau 
diabetespatiënt krijgt klachten
- hyper  te hoog glucosegehalte in het bloed  veel plassen dorst en vermoeidheid 
insuline spuiten(onder de huid buik), transplantatie van de alvleesklier of eilandjes
Langerhans, gebruik van stamcellen  die hebben het vermogen om zich te blijven delen en
kunnen differentiëren in gespecialiseerde celtypen  als de dochtercellen uit de patiënt
komen is de kans op afstoting erg klein.
- hypo  te laag glucosegehalte in het bloed  zweten, trillen, duizeligheid en honger  eten
van suiker helpt vaak
Actieve cellen in weefsels
cel differentiatie  ontstaan van cellen die verschillen in grootte, vorm en functie
gedifferentieerde cellen  verschillende eiwitten  organische stoffen, opgebouwd uit aminozuren
(cellen eilandje Langerhans maken eiwit insuline, spiercellen spiereiwitten)

cellen  hebben energie nodig  hoe groter de inhoud, hoe groter de energiebehoefte  via het
celmembraan kunnen stoffen de cel binnen  grootte oppervlak bepaald hoeveel glucose en
zuurstof de cel tegelijk kan opnemen  heeft invloed op de snelheid van energieproductie

verhouding oppervlak/inhoud beperkt de maximale grootte die cellen kunnen hebben

, - kleine cellen  groot oppervlak, klein volume  kunnen snel stoffen uit hun omgeving
opnemen of afstaan.
- grote cellen  klein oppervlak, groot volume  kunnen niet snel stoffen uit hun omgeving
opnemen of afstaan
weefselvloeistof  vloeistof in ruimte tussen de cellen in de weefsels  stoffen en glucose komen
via de bloedbaan in het weefselvloeistof  dat is de omgeving waaruit cellen zuurstof en
voedingsstoffen opnemen en koolstofdioxide en afvalstoffen afgeven

paragraaf 2
mensen en dierlijke cellen
menselijke en dierlijke cellen  heterotroof  organisme dat leeft van organische stoffen,
koolstofverbindingen van andere organismen of resten daarvan.
Cellen  maken eiwitten  bouwstenen eiwitten  aminozuren  uit voedsel  bloed vervoert
aminozuren van darmen naar cellen.
Eukaryoot  organismen waarvan cellen een celkern hebben

- celmembraan  bestaat uit fosfolipiden, cholesterol en eiwitten
- grondplasma  waterige inhoud van de cel  samen met organellen in het cytoplasma
- celkern  kernmembraan, DNA moleculen (bouwstenen om eiwitten te maken)
- ribosoom  bestaat uit eiwitten en rRNA (ribosomaal RNA)  organellen die aminozuren
aan elkaar koppelen tot eiwitten  los in het grondplasma of gebonden aan het ER
- endoplasmatisch reticulum (ER)  netwerk van membranen  ruw ER (met ribosomen) en
glad ER (zonder ribosomen) ruw ER bewerkt en transporteert eiwitten die door ribosomen
zijn gemaakt  glas ER maakt vetachtige stoffen zoals fosfolipiden en maakt giftige stoffen
onschadelijk (lever)
- transportblaasje  vervoeren eiwitten van organel naar organel en naar het celmembraan
- Golgi-systeem  bestaat uit platte membraanzakken  eiwitten en vetachtige stoffen uit
het ER gaan via transportblaasjes naar het Golgisysteem  die de stoffen bewerkt, sorteert
en in transportblaasjes verpakt .
- Mitochondrium  bestaat uit buiten membraan en geplooid binnen membraan  breken
glucose af met O2  levert energie voor het functioneren van een cel
- Lysosoom  blaasjes met verteringsenzymen uit het Golgi-systeem  breken versleten
organellen en opgenomen stoffen binnen de cel af
- Celskelet  bestaat uit een netwerk van eiwitdraden  geeft de cel stevigheid en vorm 
langs deze draden verplaatsen organellen
- Centrosoom  bestaat uit 2 loodrecht op elkaar staande buisjes van eiwitten  centriolen
 hieraan hechten eiwitdraden die nodig zijn voor de splitsing van DNA-moleculen bij een
celdeling
Plantcellen
Autotrofe  organisme dat zelf organische stoffen kan maken uit anorganische stoffen
Verschillen plantcellen en dierlijke cellen:
- Celwand
- Vacuole  gevuld met water en opgeloste stoffen
- Bladgroenkorrels (chloroplasten)  hierin vind fotosynthese plaatst
- Chromoplasten  kleurstofkorrels in het grondplasma (geven kleur)
- Amyloplasten  zetmeelkorrels, plastiden zonder kleur in het grondplasma
- Plastiden  gekleurde en ongelkleurde korrels in het grondplasma
Bacteriecellen
Bacteriecellen  heterotroof, geen celkern  ziekteverwekker of voedselbederver  nadeel voor
andere organismen
Prokaryote  eencellige organismen met cirkelvormig DNA los in de cel