THEORETISCHE CRIMINOLOGIE
Hoorcolleges
2022/2023
UNIVERSITEIT LEIDEN
BsC Criminologie
,Hoorcollege week 1
Causalitieit
Om te kunnen spreken van een oorzaak moet X nodig zijn en voldoende om Y te doen plaats vinden. Geen
enkele criminologische verklaring voldoet aan beide eisen. Er wordt ook gesproken van soft determinisme
(kans verhogend effect). Een probalistisch concept van oorzakelijkheid.
Peilers van het wetenschappelijk proces
- Empirisme ontwikkelen en testen van theorieën op basis van empirische werkelijkheid
- Objectiviteit instrumenten precies en valide, en eindoordeel gebaseerd op resultaten en dus niet op
persoonlijke overtuiging
- Scepticisme ook eigen conclusies niet permanent maar tentatief
- Zuinigheid (parsimony) reduceren aantal mogelijke verklaringen voor bepaald gedrag
PTO methode probleem/theorie/onderzoek
- Probleem kennistekort omtrent bepaald verschijnsel
- Theorie voorlopige oplossing
- Onderzoek observeren empirie
Hoe beoordeel je een theorie?
- Logische consistentie
- Proposities (premissen) binnen een theorie mogen elkaar niet tegenspreken
- Reikwijdte
- Verzameling objecten waarover theorie uitspraak doet groter: informatie gehalte hoger en
algemener
- Verzameling eenheden waarnaar explanans refereert groter: informatie gehalte hoger en meer
abstract
- Typen gedrag waarnaar explanandum refereert kleiner: informatie gehalte hoger, meer precies,
grotere kans om te worden gefalsificeerd
- Verklaringsniveau
- Macroniveau
- Microniveau
- Zuinigheid
- Een theorie die veel vormen van gedrag verklaart middels weinig proposities heeft de
voorkeur boven een theorie met veel proposities (die slechts een bepaalde vorm van gedrag
verklaard)
- Testbaarheid
- Ontestbaar: door tautologie (iets
wat per definities waar is)
- Ontestbaar: door open einde/
niet nauwkeurig omschreven
relaties tussen de proposities in
de theorie
- Ontestbaar: want niet meetbaar
- Empirische validiteit
- Inspiratie voor nader onderzoek
- Beleidsimplicaties
,Maak gebruik van hiernaast weergegeven schema om theorieën of casuïstiek op zowel macro als micro
niveau te verklaren en toetsen
Hoorcollege week 2
Origins of crime theory
Klassieke school
Conservative criminology Opportunity theories
Routine activities (macro)
Crime pattern theory
Rational choice (micro)
Spiritualisme/demonisme
Judicium dei (the judgment of god). De wil van god stond centraal. Crimineel gedrag wordt gezien als een
gevolg van demonische krachten. Deze benadering/tijdsperk kan ook gekoppeld worden aan tweegevecht,
heksenverbranding/verdrinking etc.
Uiteindelijk begon de sociale context te veranderen. Door de opkomst van de middenklasse zag men een
verarming van de plattelandsbevolking. Meer mensen trekken naar de stad en dat leidde tot een toename
van de criminaliteit, met name corruptie. De middenklasse eist een oplossing voor de criminaliteit en hoe
het strafproces verbeterd kan worden. Langzaam komt een verschuiving van een religieuze samenleving
naar een intellectuele samenleving. Men krijgt een humanistische blik. Er ontstond secularisatie (het
onteigenen van bezit van de kerk). Steeds meer wordt de nadruk gelegd op een denkend rationele mens en
wordt meer waarde gehecht aan kennis gebaseerd op waarneming en menselijke ratio (naturalisme).
Hobbes omschreef de samenleving als een sociaal contract waarbij de overheid er voor de burgers is, en
niet de burgers voor de overheid. De overheid dient de onvervreemdbare rechten in acht te nemen (bv. recht
op leven).
Klassieke school
De dader moet worden gezien als een rationeel handelende actor. De hoogte van de straf moet net hoog
genoeg zijn om daders er van te weerhouden een dergelijk delict te plegen. De straf moet bij het delict
passen en niet bij de dader, ook wel daadstrafrecht genoemd. Belangrijke denkers van de klassieke school
zijn Beccaria en Bentham. Bij de klassieke school wordt de samenleving gebaseerd op een sociaal contract.
Individuen geven een deel van hun soevereiniteit op in ruil voor bescherming van de staat (Hobbes,
Rousseau). Omdat straffen individuele vrijheden beknotten, moeten ze restrictief worden toegepast. De
kosten en baten van daders kunnen beïnvloed worden door de strafmaten maar men moet alsnog rekening
houden met de proportionaliteit van de straffen. Als men hier geen rekening mee zou houden dan zou dit op
gespannen voet staan met het sociaal contract wat de burgers met de overheid hebben.
De klassieke school benadrukt drie elementen om criminaliteit te voorkomen.
, - Snelheid van de straf
- Zekerheid van de straf
- Zwaarte van de straf
Zwaarte van de straf is alleen belangrijk wanneer snelheid en zekerheid niet konden worden gewaarborgd.
Zeer zware straffen ondermijnen namelijk mogelijk het gezag (contactbreuk). Hoe zwaarder de straf, hoe
onwaarschijnlijker dat hij wordt toegepast, hoe onzekerder de straf, hoe zwaarder de straf moet zijn om af
te schrikken.
Elementen van de klassieke theorie
Object iedereen (uitgezonderd: kinderen en geesteszieken)
Explanans rationele kosten/baten afweging
Explanandum wetsovertredingen
Beoordeling van de klassieke theorie
- Logisch
- Reikwijdte
- Verzameling objecten: groot
- Explanans: abstract
- Explanandum: specifiek
- Zuinig (maakt gebruik van weinig concepten)
- Testbaar als er geen wetten zouden zijn, zouden mensen zich crimineel gedragen?
- Getoetst met parkeerboetes van diplomaten. In de VS werden in New York de parkeerboetes
van diplomaten wel geschreven maar nooit geïnd omdat diplomaten onschendbaar zijn. In
2002 heeft de staat New York andere maatregelen ingevoerd om diplomaten toch te straffen.
Er werden geen boetes geschreven want dat mocht niet, maar de auto’s werden gesleept, er
werden autoklemmen gelegd en het geld van de boetes wordt afgetrokken van het geld die
naar goede doelen ging vanuit de staat. Uitslag was een substantiële daling van de
parkeerboetes van diplomaten. De kosten en baten afweging was beïnvloed.
Tekortkomingen van de klassieke school
Als theorie van menselijk gedrag is de explanans te simpel/abstract.
- Mensen verschillen in hun eigenschappen/capaciteiten (differentiële psychologie)
- Menselijke beslissing processen werken anders (cognitieve psychologie/perceptual deterrence)
In de strafrechtpraktijk
- Doel van straffen wordt beperkt (afschrikking)
- Vergelding en rehabilitatie speelt geen rol
- Straf moet bij het delict passen, maar hoe wordt dat bepaald?
- Plezier uit het plegen van een delict voor iedereen gelijk en daarom wordt iedereen gelijk
gestraft en bestaat er geen straf-op-maat
Conservatieve criminologie
Het denken van de klassieke school heeft inspiratie gegeven voor
twee routes in de criminologie. Een ervan is de conservatieve
criminologie.
In de intellectuele context is er een opkomst van de
wetenschappelijke criminologie in de 19de en 20ste eeuw. Er is een
verschuiving van het kennisprobleem. De vraag die gesteld wordt is
niet meer zozeer waarom begaat iemand op een bepaald moment
een bepaald delict (theory of crime) maar juist waarom begaan
Hoorcolleges
2022/2023
UNIVERSITEIT LEIDEN
BsC Criminologie
,Hoorcollege week 1
Causalitieit
Om te kunnen spreken van een oorzaak moet X nodig zijn en voldoende om Y te doen plaats vinden. Geen
enkele criminologische verklaring voldoet aan beide eisen. Er wordt ook gesproken van soft determinisme
(kans verhogend effect). Een probalistisch concept van oorzakelijkheid.
Peilers van het wetenschappelijk proces
- Empirisme ontwikkelen en testen van theorieën op basis van empirische werkelijkheid
- Objectiviteit instrumenten precies en valide, en eindoordeel gebaseerd op resultaten en dus niet op
persoonlijke overtuiging
- Scepticisme ook eigen conclusies niet permanent maar tentatief
- Zuinigheid (parsimony) reduceren aantal mogelijke verklaringen voor bepaald gedrag
PTO methode probleem/theorie/onderzoek
- Probleem kennistekort omtrent bepaald verschijnsel
- Theorie voorlopige oplossing
- Onderzoek observeren empirie
Hoe beoordeel je een theorie?
- Logische consistentie
- Proposities (premissen) binnen een theorie mogen elkaar niet tegenspreken
- Reikwijdte
- Verzameling objecten waarover theorie uitspraak doet groter: informatie gehalte hoger en
algemener
- Verzameling eenheden waarnaar explanans refereert groter: informatie gehalte hoger en meer
abstract
- Typen gedrag waarnaar explanandum refereert kleiner: informatie gehalte hoger, meer precies,
grotere kans om te worden gefalsificeerd
- Verklaringsniveau
- Macroniveau
- Microniveau
- Zuinigheid
- Een theorie die veel vormen van gedrag verklaart middels weinig proposities heeft de
voorkeur boven een theorie met veel proposities (die slechts een bepaalde vorm van gedrag
verklaard)
- Testbaarheid
- Ontestbaar: door tautologie (iets
wat per definities waar is)
- Ontestbaar: door open einde/
niet nauwkeurig omschreven
relaties tussen de proposities in
de theorie
- Ontestbaar: want niet meetbaar
- Empirische validiteit
- Inspiratie voor nader onderzoek
- Beleidsimplicaties
,Maak gebruik van hiernaast weergegeven schema om theorieën of casuïstiek op zowel macro als micro
niveau te verklaren en toetsen
Hoorcollege week 2
Origins of crime theory
Klassieke school
Conservative criminology Opportunity theories
Routine activities (macro)
Crime pattern theory
Rational choice (micro)
Spiritualisme/demonisme
Judicium dei (the judgment of god). De wil van god stond centraal. Crimineel gedrag wordt gezien als een
gevolg van demonische krachten. Deze benadering/tijdsperk kan ook gekoppeld worden aan tweegevecht,
heksenverbranding/verdrinking etc.
Uiteindelijk begon de sociale context te veranderen. Door de opkomst van de middenklasse zag men een
verarming van de plattelandsbevolking. Meer mensen trekken naar de stad en dat leidde tot een toename
van de criminaliteit, met name corruptie. De middenklasse eist een oplossing voor de criminaliteit en hoe
het strafproces verbeterd kan worden. Langzaam komt een verschuiving van een religieuze samenleving
naar een intellectuele samenleving. Men krijgt een humanistische blik. Er ontstond secularisatie (het
onteigenen van bezit van de kerk). Steeds meer wordt de nadruk gelegd op een denkend rationele mens en
wordt meer waarde gehecht aan kennis gebaseerd op waarneming en menselijke ratio (naturalisme).
Hobbes omschreef de samenleving als een sociaal contract waarbij de overheid er voor de burgers is, en
niet de burgers voor de overheid. De overheid dient de onvervreemdbare rechten in acht te nemen (bv. recht
op leven).
Klassieke school
De dader moet worden gezien als een rationeel handelende actor. De hoogte van de straf moet net hoog
genoeg zijn om daders er van te weerhouden een dergelijk delict te plegen. De straf moet bij het delict
passen en niet bij de dader, ook wel daadstrafrecht genoemd. Belangrijke denkers van de klassieke school
zijn Beccaria en Bentham. Bij de klassieke school wordt de samenleving gebaseerd op een sociaal contract.
Individuen geven een deel van hun soevereiniteit op in ruil voor bescherming van de staat (Hobbes,
Rousseau). Omdat straffen individuele vrijheden beknotten, moeten ze restrictief worden toegepast. De
kosten en baten van daders kunnen beïnvloed worden door de strafmaten maar men moet alsnog rekening
houden met de proportionaliteit van de straffen. Als men hier geen rekening mee zou houden dan zou dit op
gespannen voet staan met het sociaal contract wat de burgers met de overheid hebben.
De klassieke school benadrukt drie elementen om criminaliteit te voorkomen.
, - Snelheid van de straf
- Zekerheid van de straf
- Zwaarte van de straf
Zwaarte van de straf is alleen belangrijk wanneer snelheid en zekerheid niet konden worden gewaarborgd.
Zeer zware straffen ondermijnen namelijk mogelijk het gezag (contactbreuk). Hoe zwaarder de straf, hoe
onwaarschijnlijker dat hij wordt toegepast, hoe onzekerder de straf, hoe zwaarder de straf moet zijn om af
te schrikken.
Elementen van de klassieke theorie
Object iedereen (uitgezonderd: kinderen en geesteszieken)
Explanans rationele kosten/baten afweging
Explanandum wetsovertredingen
Beoordeling van de klassieke theorie
- Logisch
- Reikwijdte
- Verzameling objecten: groot
- Explanans: abstract
- Explanandum: specifiek
- Zuinig (maakt gebruik van weinig concepten)
- Testbaar als er geen wetten zouden zijn, zouden mensen zich crimineel gedragen?
- Getoetst met parkeerboetes van diplomaten. In de VS werden in New York de parkeerboetes
van diplomaten wel geschreven maar nooit geïnd omdat diplomaten onschendbaar zijn. In
2002 heeft de staat New York andere maatregelen ingevoerd om diplomaten toch te straffen.
Er werden geen boetes geschreven want dat mocht niet, maar de auto’s werden gesleept, er
werden autoklemmen gelegd en het geld van de boetes wordt afgetrokken van het geld die
naar goede doelen ging vanuit de staat. Uitslag was een substantiële daling van de
parkeerboetes van diplomaten. De kosten en baten afweging was beïnvloed.
Tekortkomingen van de klassieke school
Als theorie van menselijk gedrag is de explanans te simpel/abstract.
- Mensen verschillen in hun eigenschappen/capaciteiten (differentiële psychologie)
- Menselijke beslissing processen werken anders (cognitieve psychologie/perceptual deterrence)
In de strafrechtpraktijk
- Doel van straffen wordt beperkt (afschrikking)
- Vergelding en rehabilitatie speelt geen rol
- Straf moet bij het delict passen, maar hoe wordt dat bepaald?
- Plezier uit het plegen van een delict voor iedereen gelijk en daarom wordt iedereen gelijk
gestraft en bestaat er geen straf-op-maat
Conservatieve criminologie
Het denken van de klassieke school heeft inspiratie gegeven voor
twee routes in de criminologie. Een ervan is de conservatieve
criminologie.
In de intellectuele context is er een opkomst van de
wetenschappelijke criminologie in de 19de en 20ste eeuw. Er is een
verschuiving van het kennisprobleem. De vraag die gesteld wordt is
niet meer zozeer waarom begaat iemand op een bepaald moment
een bepaald delict (theory of crime) maar juist waarom begaan
