SCHULDENPROBLEMATIEK NATUURLIJKE PERSONEN
(CIVR2-SNP)
Inhoudsopgave
Week 1 | inleiding op het vak........................................................................................................................ 2
Schulden...............................................................................................................................................................2
Problematische schulden................................................................................................................................2
Omvang van de schuldenproblematiek...........................................................................................................3
Achtergrondkenmerken schuldensituatie.......................................................................................................3
Belemmeringen en risico’s..............................................................................................................................4
Soorten schulden.............................................................................................................................................4
Negatieve effecten van schulden....................................................................................................................6
Week 2 | schuldeisers, incasso, deurwaarders en beslag...............................................................................6
fasen in de incasso...............................................................................................................................................6
1 Aanspraak.....................................................................................................................................................6
2 vastlegging van de schuld.............................................................................................................................7
3 Excecuritoriaal beslag...................................................................................................................................8
Stappen in executie............................................................................................................................................10
betalingsregeling...............................................................................................................................................11
bijkomende kosten.............................................................................................................................................11
Bijzondere incassobevoegdheden......................................................................................................................11
Bijzondere schuldeisers......................................................................................................................................12
Week 3....................................................................................................................................................... 13
Week 4 | voorzieningen voor mensen met schulden....................................................................................13
Zelfhulpsites.......................................................................................................................................................14
Persoonlijke hulp bij schulden............................................................................................................................14
Hulp bij (problematische) schulden (stap 2)......................................................................................................15
Wanneer welke instantie?.................................................................................................................................16
nibud-indeling ernst van de schulden................................................................................................................17
Week 5 | gemeentelijke schuldhulpverlening.............................................................................................. 18
Uitgangspunten van de WGS.............................................................................................................................18
Beleidsvrijheid....................................................................................................................................................18
Toelatingseisen..................................................................................................................................................18
moratorium (afkoelingsperiode).......................................................................................................................19
vroegsignalering................................................................................................................................................19
overige uitgangspunten van de wgs..................................................................................................................20
de praktijk van de gemeentelijke schuldhulpverlening.....................................................................................20
het proces......................................................................................................................................................21
1
, de schuldregelingen.......................................................................................................................................21
knelpunten in de gemeentelijke schuldhulpverlening.......................................................................................22
belangrijkste regelingen uit de Wgs..................................................................................................................22
Week 6 | wet schuldsanering natuurlijk persoon (WSNP)............................................................................23
Doel WSNP.........................................................................................................................................................24
WGS en WNSP naast elkaar..............................................................................................................................24
instrumenten uit de wsnp ter ondersteuning van het minnelijke (wgs) traject................................................25
toelating tot de wettelijke schuldsanering........................................................................................................25
betrokken partijen.............................................................................................................................................25
verplichtingen van de saniet..............................................................................................................................26
afdrachtplicht................................................................................................................................................26
inspanningsverplichting.................................................................................................................................26
informatieplicht.............................................................................................................................................26
omvang van de boedel.......................................................................................................................................26
beslagvrije voet en vtlb......................................................................................................................................26
einde wettelijke schuldsanering........................................................................................................................27
WEEK 1 | INLEIDING OP HET VAK
Basisboek Aanpak Schulden: hoofdstuk 1 en 2 + aantekeningen les
SCHULDEN
Schuld: persoonlijke verplichting tot betaling van een geldsom.
Betalingsachterstand: in verzuim zijn met het betalen van een opeisbare
vordering:
Te laat betalen hoeft niet direct problemen op te roepen
Oorzaken bijvoorbeeld:
- Hoge vaste lasten
- Inkomensdaling
- Terugbetalen toeslagen
- Nonchalance
PROBLEMATISCHE SCHULDEN
De schulden zijn niet meer zelfstandig op te lossen. De inkomsten zijn lager dan
het bedrag dat afgelost moet worden op openstaande schulden.
Het kan ook leiden tot grote problemen, zoals:
Huisuitzetting
Afsluiten gas, water of elektriciteit
Stopzetten zorgverzekering
Opties:
Afspraken met schuldeisers
2
, Onderbewindstelling
Schuldhulpverlening
WSNP
OMVANG VAN DE SCHULDENPROBLEMATIEK
Het ontbreekt in Nederland aan een eenduidige registratie van het aantal
huishoudens met financiële problemen. Het (geregistreerde) aantal
problematische schulden is ongeveer 7-8% van alle huishoudens. Een groot deel
van de huishoudens met betalingsproblemen krijgt geen hulp.
Huishoudens noemen verschillende redenen voor de moeite die zij hebben om
rond te komen. De drie meest genoemde redenen zijn:
1. De uitgaven stijgen terwijl de inkomsten gelijk blijven
2. De vaste lasten zijn te hoog
3. De inkomsten zijn te laag
Geldzorgen komen relatief meer voor bij huishoudens waar de leden jonger zijn
dan 65 jaar, waar er kinderen worden opgevoed in het huishouden en waar het
inkomen en opleidingsniveau lager zijn.
Onderbewindstelling is een beschermingsmaatregel die genomen opgelegd wordt
door de rechter. De bewindvoerder neemt samen met betrokkene beslissingen.
Redenen bewind:
Problematische schulden, maar ook zonder dat: onmacht, onkunde,
beperkingen (zoals handicap)
Het aantal personen dat onder bewind stond in 2018 is 255.150, waarvan
56.000 vanwege schulden (dit was in 2013 ‘maar’ 35.000).
Schuldsanering natuurlijke personen is i.p.v. een faillissement. Een WSNP-
bewindvoerder controleert en houdt toezicht. Er is sprake van een ‘schone-lei’-
principe.
In 2020 waren er 3.000 uitgesproken schuldsaneringen en 7.910 beëindigde
schuldsaneringen.
ACHTERGRONDKENMERKEN SCHULDENSITUATIE
3
, Achtergrondkenmerken bij huishoudens die relatief vaker of minder vaak moeite
hebben om rond te komen:
Omstandigheden Hogere frequentie Lagere frequentie
Leeftijd Tussen de 44 en 55 jaar 65+ (31%)
(44%)
Woning Huurders (53%) Huiseigenaren (26%)
Gezinssamenstelling Alleenstaande met Paren met kinderen
kinderen (65%) of (33%) of zonder
zonder kinderen (48%) kinderen (29%)
Inkomen Laag inkomen (59%) Hoog inkomen (22%)
Roodstaan Maandelijks roodstaan Nooit roodstaan (30%)
(77%)
Negatieve financiële Recent meegemaakt Niet recent meegemaakt
gebeurtenis (55%) (33%)
meegemaakt
Achtergrondkenmerken bij huishoudens met geregistreerde problematische
schulden:
Omstandigheden Hogere frequenties Lagere frequentie
Leeftijd Tussen de 15 en 65 jaar 65+
Inkomen Laag inkomen (ruim de Hoog inkomen
helft)
Inkomstenbron Eigen onderneming WW-uitkering
en/of bijstandsuitkering
Opleiding Lager opgeleid Hoger opgeleid
Gezinssamenstelling Gezinnen met kinderen Gezinnen zonder
kinderen
BELEMMERINGEN EN RISICO’S
Laaggeletterdheid, lage digivaardigheden en/of een licht verstandelijke
beperking (LVB) vormen veelvoorkomende belemmeringen. Er is sprake van
(substantiële) overlap tussen deze drie belemmeringen.
Belangrijke ontwikkelingen in de incasso zorgen voor meer druk op
schuldenaren:
Incasso: focus op innen, hoge incassokosten
De marktwerking bij gerechtsdeurwaarders sinds 2001
De toename van bijzondere incassobevoegdheden
Opkopen (cessie) van vorderingen
Incassobureaus verspreiden te vaak onduidelijke informatie
Ontwikkelingen in de schuldhulpverlening:
Er is flink bezuinigd op de uitvoering van schuldhulpverlening na de vorige
economische crisis
Van een verzorgingsstaat naar een participatiewet
De invoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening
SOORTEN SCHULDEN
1 Overlevingsschulden
4
(CIVR2-SNP)
Inhoudsopgave
Week 1 | inleiding op het vak........................................................................................................................ 2
Schulden...............................................................................................................................................................2
Problematische schulden................................................................................................................................2
Omvang van de schuldenproblematiek...........................................................................................................3
Achtergrondkenmerken schuldensituatie.......................................................................................................3
Belemmeringen en risico’s..............................................................................................................................4
Soorten schulden.............................................................................................................................................4
Negatieve effecten van schulden....................................................................................................................6
Week 2 | schuldeisers, incasso, deurwaarders en beslag...............................................................................6
fasen in de incasso...............................................................................................................................................6
1 Aanspraak.....................................................................................................................................................6
2 vastlegging van de schuld.............................................................................................................................7
3 Excecuritoriaal beslag...................................................................................................................................8
Stappen in executie............................................................................................................................................10
betalingsregeling...............................................................................................................................................11
bijkomende kosten.............................................................................................................................................11
Bijzondere incassobevoegdheden......................................................................................................................11
Bijzondere schuldeisers......................................................................................................................................12
Week 3....................................................................................................................................................... 13
Week 4 | voorzieningen voor mensen met schulden....................................................................................13
Zelfhulpsites.......................................................................................................................................................14
Persoonlijke hulp bij schulden............................................................................................................................14
Hulp bij (problematische) schulden (stap 2)......................................................................................................15
Wanneer welke instantie?.................................................................................................................................16
nibud-indeling ernst van de schulden................................................................................................................17
Week 5 | gemeentelijke schuldhulpverlening.............................................................................................. 18
Uitgangspunten van de WGS.............................................................................................................................18
Beleidsvrijheid....................................................................................................................................................18
Toelatingseisen..................................................................................................................................................18
moratorium (afkoelingsperiode).......................................................................................................................19
vroegsignalering................................................................................................................................................19
overige uitgangspunten van de wgs..................................................................................................................20
de praktijk van de gemeentelijke schuldhulpverlening.....................................................................................20
het proces......................................................................................................................................................21
1
, de schuldregelingen.......................................................................................................................................21
knelpunten in de gemeentelijke schuldhulpverlening.......................................................................................22
belangrijkste regelingen uit de Wgs..................................................................................................................22
Week 6 | wet schuldsanering natuurlijk persoon (WSNP)............................................................................23
Doel WSNP.........................................................................................................................................................24
WGS en WNSP naast elkaar..............................................................................................................................24
instrumenten uit de wsnp ter ondersteuning van het minnelijke (wgs) traject................................................25
toelating tot de wettelijke schuldsanering........................................................................................................25
betrokken partijen.............................................................................................................................................25
verplichtingen van de saniet..............................................................................................................................26
afdrachtplicht................................................................................................................................................26
inspanningsverplichting.................................................................................................................................26
informatieplicht.............................................................................................................................................26
omvang van de boedel.......................................................................................................................................26
beslagvrije voet en vtlb......................................................................................................................................26
einde wettelijke schuldsanering........................................................................................................................27
WEEK 1 | INLEIDING OP HET VAK
Basisboek Aanpak Schulden: hoofdstuk 1 en 2 + aantekeningen les
SCHULDEN
Schuld: persoonlijke verplichting tot betaling van een geldsom.
Betalingsachterstand: in verzuim zijn met het betalen van een opeisbare
vordering:
Te laat betalen hoeft niet direct problemen op te roepen
Oorzaken bijvoorbeeld:
- Hoge vaste lasten
- Inkomensdaling
- Terugbetalen toeslagen
- Nonchalance
PROBLEMATISCHE SCHULDEN
De schulden zijn niet meer zelfstandig op te lossen. De inkomsten zijn lager dan
het bedrag dat afgelost moet worden op openstaande schulden.
Het kan ook leiden tot grote problemen, zoals:
Huisuitzetting
Afsluiten gas, water of elektriciteit
Stopzetten zorgverzekering
Opties:
Afspraken met schuldeisers
2
, Onderbewindstelling
Schuldhulpverlening
WSNP
OMVANG VAN DE SCHULDENPROBLEMATIEK
Het ontbreekt in Nederland aan een eenduidige registratie van het aantal
huishoudens met financiële problemen. Het (geregistreerde) aantal
problematische schulden is ongeveer 7-8% van alle huishoudens. Een groot deel
van de huishoudens met betalingsproblemen krijgt geen hulp.
Huishoudens noemen verschillende redenen voor de moeite die zij hebben om
rond te komen. De drie meest genoemde redenen zijn:
1. De uitgaven stijgen terwijl de inkomsten gelijk blijven
2. De vaste lasten zijn te hoog
3. De inkomsten zijn te laag
Geldzorgen komen relatief meer voor bij huishoudens waar de leden jonger zijn
dan 65 jaar, waar er kinderen worden opgevoed in het huishouden en waar het
inkomen en opleidingsniveau lager zijn.
Onderbewindstelling is een beschermingsmaatregel die genomen opgelegd wordt
door de rechter. De bewindvoerder neemt samen met betrokkene beslissingen.
Redenen bewind:
Problematische schulden, maar ook zonder dat: onmacht, onkunde,
beperkingen (zoals handicap)
Het aantal personen dat onder bewind stond in 2018 is 255.150, waarvan
56.000 vanwege schulden (dit was in 2013 ‘maar’ 35.000).
Schuldsanering natuurlijke personen is i.p.v. een faillissement. Een WSNP-
bewindvoerder controleert en houdt toezicht. Er is sprake van een ‘schone-lei’-
principe.
In 2020 waren er 3.000 uitgesproken schuldsaneringen en 7.910 beëindigde
schuldsaneringen.
ACHTERGRONDKENMERKEN SCHULDENSITUATIE
3
, Achtergrondkenmerken bij huishoudens die relatief vaker of minder vaak moeite
hebben om rond te komen:
Omstandigheden Hogere frequentie Lagere frequentie
Leeftijd Tussen de 44 en 55 jaar 65+ (31%)
(44%)
Woning Huurders (53%) Huiseigenaren (26%)
Gezinssamenstelling Alleenstaande met Paren met kinderen
kinderen (65%) of (33%) of zonder
zonder kinderen (48%) kinderen (29%)
Inkomen Laag inkomen (59%) Hoog inkomen (22%)
Roodstaan Maandelijks roodstaan Nooit roodstaan (30%)
(77%)
Negatieve financiële Recent meegemaakt Niet recent meegemaakt
gebeurtenis (55%) (33%)
meegemaakt
Achtergrondkenmerken bij huishoudens met geregistreerde problematische
schulden:
Omstandigheden Hogere frequenties Lagere frequentie
Leeftijd Tussen de 15 en 65 jaar 65+
Inkomen Laag inkomen (ruim de Hoog inkomen
helft)
Inkomstenbron Eigen onderneming WW-uitkering
en/of bijstandsuitkering
Opleiding Lager opgeleid Hoger opgeleid
Gezinssamenstelling Gezinnen met kinderen Gezinnen zonder
kinderen
BELEMMERINGEN EN RISICO’S
Laaggeletterdheid, lage digivaardigheden en/of een licht verstandelijke
beperking (LVB) vormen veelvoorkomende belemmeringen. Er is sprake van
(substantiële) overlap tussen deze drie belemmeringen.
Belangrijke ontwikkelingen in de incasso zorgen voor meer druk op
schuldenaren:
Incasso: focus op innen, hoge incassokosten
De marktwerking bij gerechtsdeurwaarders sinds 2001
De toename van bijzondere incassobevoegdheden
Opkopen (cessie) van vorderingen
Incassobureaus verspreiden te vaak onduidelijke informatie
Ontwikkelingen in de schuldhulpverlening:
Er is flink bezuinigd op de uitvoering van schuldhulpverlening na de vorige
economische crisis
Van een verzorgingsstaat naar een participatiewet
De invoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening
SOORTEN SCHULDEN
1 Overlevingsschulden
4
