Samenvatting Rechtsfilosofie B | Cijfer: 8,5 | Alle Colleges

Rechtsfilosofie B
Alle aantekeningen – alle colleges

,Rechtsfilosofie B – HC 1

De Europese Unie: Een Unie? Europees?

Eerste aanzet tot een probleemstelling

(a) In welke zin is de EU ‘een Unie’?
- Advies van de Raad van State van 12 september 2007:
https://www.raadvanstate.nl/@59309/w02-07-0254/
 Verplicht!
 Moeite ene kant EU constitutie gunnen (geen staat van Europa), aan andere kant
probeert het dit wel te gunnen zonder te zeggen dat het zoveel is als een Verenigde
Staten van Europa
- De mislukking van het Constitutionele Verdrag:
 Het Verdrag van Lissabon
- De financiële crisis en de Euro:
 De groeiende tweespalt tussen Noord- en Zuid-Europese landen (VB: financiële
crisis Griekenland)
 De groeiende tweespalt tussen West- en Oost-Europese landen (VB: immigratie,
religie)

(b) In welke zin is de EU ‘Europees’?
- De grenzen van Europa:
 Een continent zonder buitengrenzen (zie blauwe afbeelding)
 Eindigt bij Oeral? Waarom enclaves niet? Waar begint en eindigt de EU?
 Europa stelt dus grenzen, maar die zijn willekeurig…
- Romano Prodi’s probleem:
‘Waar eindigt Europa?’

Teleologische interpretatie van het Verdrag van Rome

- Van Gend & Loos
 Rechtstreekse werking: afbreuk aan wat normale regel van internationaal recht is:
‘pacta sunt servanda’ (alle rechten/plichten verdrag uitvoeren & alleen staten
hebben rechten/plichten). Nu kan bijv. individu opkomen voor EU-belang tegen
medeburgers/lidstaat in)
 Nodigt ons uit ons te begrijpen als EU-burgers
 Autonome rechtsorde
 De rechtstreekse werking schept een voorwaarde voor zelfwetgeving (burgers
zelf betrokken) gericht op de voltooiing van een gemeenschappelijke markt
- Costa vs. ENEL
 Voorrang van het gemeenschapsrecht: in principe heeft al het EU-recht voorrang
over al het nationaal recht (dus ook de constituties van de lidstaten)
o Eerst was het zo dat nationaal recht voorrang had bij tegenstrijdige
bepalingen…
- Vergelijking met federale rechtsorde
 Advies 1/91: EU is bijna een ‘federatie’ (Verenigde Staten van Europa als recht tot
stand gebracht)
- Autonomie van het gemeenschapsrecht
 ‘Nieuwe’ rechtsorde (Van Gend & Loos)
 ‘Eigen’ rechtsorde (Costa vs. ENEL)
 Redenatie HvJ EU (teleologische interpretatie): (adequate) middelen tot doeleind
(gemeenschappelijke markt creëren)

De EU als ‘constitutionele’ gemeenschap

, - De EU als rechtsgemeenschap
 Les Verts: de EU is een rechtsgemeenschap waarin je alle rechtsmiddelen en
volledige legaliteitscontrole hebt op handelingen van de instellingen en van de
staat
- Legaliteit van rechtsvorming
 Horizontale bevoegdheidsverdeling: HvJ EU mag geschillen tussen EP/EC/ER
beslechten met bindende kracht
 Verticale bevoegdheidsverdeling: HvJ EU mag ook geschillen tussen EP/EC/ER
en EU-lidstaten beslechten met bindende kracht
 Het Hof heeft rechtsmiddelen om zelfstandig de gemeenschappelijkheid van de
gemeenschappelijke markt te bewaken
- Een ‘juridische’ constitutie
 Het Verdrag als ‘constitutionele handvest’ (Les Verts)

Autonome rechtsgemeenschap zonder politieke gemeenschap?

- De legitimiteit van besluiten
 Waarover zwijgt Les Verts?  de vraag over de EU als politieke eenheid (zie
hieronder)
- De EU als politieke eenheid?
 De preambule van het Verdrag van Rome:
http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:11957E/
TXT&from=NL
 6 personen die handelen namens de staten, vastberaden om steeds hechter
verbond te leggen tussen de volkeren van Europa (dus geen Europees volk dat
zoiets zou kunnen billijken als ‘We the European People…’)
 De preambule van de constitutie van de VS:
http://constitutionus.com/
 1 volk (‘We the People of the United States, …’)
- Een politieke constitutie?
 Grondwetgeving door een Europees volk?
 Kunnen we spreken van een eenheid?

Opbouw van de cursus:

(a) De EU is géén autonome rechtsorde:
Het Maastricht-arrest van het BVerfG

(b) De EU is wél een autonome rechtsorde maar geen politieke gemeenschap:
De visie van Th. Koopmans

(c) De EU is een autonome rechtsorde én een politieke gemeenschap:
Alternatieve visie op politieke representatie

(d) Problemen waarvoor de EU staat als politieke gemeenschap

MC-Vraag over thema’s van HC 1:

In het Les Verts-arrest stelt het Europese Hof van Justitie dat het EEG-Verdrag een
‘constitutioneel handvest’ is. Hiermee wordt bedoeld dat:

(a) Het Hof een volledige legitimiteitscontrole kan uitoefenen op rechtshandelingen van
de EU en haar Lidstaten.
 Geen legitimiteitscontrole, maar een legaliteitscontrole

, (b) De EU, juridisch gezien, een federale gemeenschap is.
(c) Het Hof een democratische legaliteitscontrole kan uitoefenen op rechtshandelingen
van de EU en haar Lidstaten.
 Geen democratische controle
(d) Het EEG-Verdrag een grondwet is in formele én materiële zin.