Samenvatting Gedragsproblemen, ISBN: 9789056371173 Pedagogische relatie

Samenvatting
gedragsproblemen
J.D. van der Ploeg

, SAMENVATTING GEDRAGSPROBLEMEN
HOORCOLLEGE 1 _________________________________________2
HOOFDSTUK 1: PROBLEEMGEDRAG ________________________________________________ 2
HOOFDSTUK 2: CLASSIFICATIES VAN PROBLEEMGEDRAG _______________________________ 6

HOORCOLLEGE 2 _______________________________________ 10
HOOFDSTUK 15: HET AGRESSIEVE KIND ____________________________________________ 10
HOOFDSTUK 16: HET HYPERACTIEVE KIND __________________________________________ 13
HOOFDSTUK 17: HET ANGSTIGE KIND ______________________________________________ 16
HOOFDSTUK 18: HET DEPRESSIEVE KIND ___________________________________________ 19

HOORCOLLEGE 4 _______________________________________ 23
HOOFDSTUK 3: MODELLEN EN INTERVENTIES _______________________________________ 23
HOOFDSTUK 4: HET GEZIN _______________________________________________________ 31
HOOFDSTUK 5: DE SCHOOL ______________________________________________________ 35
HOOFDSTUK 6: VRIJE TIJD _______________________________________________________ 37

HOORCOLLEGE 5 _______________________________________ 43
HOOFDSTUK 7: STRESSVOLLE GEBEURTENISSEN _____________________________________ 43
HOOFDSTUK 8: SOCIALE STEUN ___________________________________________________ 48

HOORCOLLEGE 6 _______________________________________ 54
HOOFDSTUK 11: ZELFBEELD ______________________________________________________ 54
HOOFDSTUK 12: ZELFBESCHIKKING ________________________________________________ 59
HOOFDSTUK 14: ZELFCONTROLE __________________________________________________ 67

SAMENVATTINGEN _____________________________________ 69

, HOORCOLLEGE 1
HOOFDSTUK 1: PROBLEEMGEDRAG
Inleiding
Wanneer is gedrag probleemgedrag? Het gedrag dat door opvoeders, leerkrachten en/of andere
personen als strijdig wordt beschouwd met de door hen als samenleving gehanteerde normen en regels
en/of als deskundigen dit gedrag als problematisch beoordelen.
Is een subjectief en normatief begrip = bekeken vanuit wat jij normaal vindt

Factoren voor ernst van het probleemgedrag:
 Frequentie & duur: als bepaalde ongewenste gedragingen vaker voorkomen dan meer reden
om van probleemgedrag te spreken, hoe langer en vaker, hoe groter kans op ernstig
probleemgedrag
 Omvang: of het beperkt tot één situatie of in meerdere situaties voorkomt (kan zich ook in
meerdere vormen uiten en niet beperkt blijven tot een slechte relatie met leeftijdsgenootjes
of hyperactief gedrag)
 Gevolgen: de consequenties kunnen betrekking hebben op omgeving en betrokkene zelf
 Kortom: hoe vaker, langer, uitgebreider en schadelijker het gedrag zich voordoet, hoe meer
het gedrag als een zeer ernstig probleem is te beschouwen.

Normaal-abnormaal:
Normaal gedrag = gedrag dat door veruit de meeste mensen wordt vertoond
Abnormaal gedrag = gedrag dat slechts door klein deel van mensen wordt vertoond, afwijkend van
normale

Vanuit dichotomie normaal versus abnormaal wordt alleen gesproken over vóórkomen van bepaald
gedrag, omvang is bepalend en niet de kwaliteit.
Dus wordt gesuggereerd dat het meest vertoonde gedrag het enige juiste gedrag is.
Voorbeeld: in een democratie wordt de schijn gewekt dat dat slechts de meerderheidsbesluiten van de
beste kwaliteit zijn, terwijl dit incorrect kan zijn.

Aangepast-onaangepast:
Onaangepast gedrag/gedrag dat voorkomt uit onaangepastheid= probleemgedrag
Ieder mens moet aanpassen aan omgeving om te functioneren in samenleving
Elk = probleemgedrag
Diverse definities en omschrijvingen van onaangepastheid:
 Onvermogen om persoonlijke relaties aan te gaan
 Geen rekening houden met rechten van anderen
 Zich niet houden aan de geldende regels en normen
 Niet in harmonie leven met de omgeving
 Gebrek aan sociale vaardigheden
 Tekort aan coping vaardigheden

Gezond-ziek:
Psychische gezondheid vs. de ongezonde tegenpool;
Kenmerken van de geestelijke gezondheid:
 Een positieve houding tegenover jezelf
 In staat tot ontwikkeling en zelfactualisering
 Een harmonieuze integratie in de samenleving
 Een zelfstandig, onafhankelijk en autonoom optreden
 Een accurate perceptie van de externe omgeving

,  Een adequate omgang met de directe omgeving

Gezondheid = ‘A state of well-being in which the individual realizes his or her own abilities, can cope
with normal stresses of life, can work productively and fruitfully, and is able to make a contribution
to his or her community.’ (World Health Organisation)
Alternatieve definitie = ‘The ability to work, love and sleep.’

Terugkerende begrippen:
 Emotioneel welzijn (tevreden, belangstellend)
 Psychisch welzijn (positieve relaties met anderen, verantwoordelijkheid kunnen en willen
dragen, het dagelijks leven kunnen regelen)
 Sociaal welzijn (zich deel voelen van een grote geheel zoals familie en samenleving en
daarbinnen een bijdrage leveren.

Opsomming: probleemgedrag
Spreken van probleemgedrag bij:
 Ontbreken van relaties
 Ontberen van een eigen identiteit
 Bestaan van mispercepties van de realiteit
 Onvermogen om met problemen om te gaan
 Aanwezigheid van stressvolle omstandigheden

Aspecten die rol spelen in beoordelen gedrag van mensen (bepaling psychosociale problematiek):
 Lijden: sleutelkenmerk van veel psychische problemen; angstige of depressieve personen.
 Disfunctioneren: niet kunnen omgaan met anderen/niet goed functioneren
 Onvoorspelbaar gedrag: ongecontroleerd gedrag én gedragingen die niet in
overeenstemming zijn met de situatie
 Irrationeel en onbegrijpelijk gedrag: onbegrijpelijk gedrag/zonder enige rationele
overweging
 Onconventioneel gedrag: gedrag dat niet past in allerlei situaties, loopt voortdurend vast
 Aantasting van de geldende moraal: gedrag dat indruist tegen geldende normen en waarden

Prevalentie van gedragsproblemen
‘’Komen gedragsproblemen veel voor?’’
o 10% van de jeugdigen kampt met problemen
o 5% van de jeugdigen kampt met ernstige problemen

Onderzoeksresultaten verschillen tussen de 2 tot 35% door uiteenlopende factoren zoals:
 Deugdelijkheid van de onderzoeksmethoden
 Leeftijd
 Aard van de onderzoeksgroep;
 Informatiebron;
 ‘’Wat men beschouwt als probleemgedrag?’’

Probleemgedrag  manifeste probleemgedragingen & onderliggende psychische processen
Studies mate waarin gedragsproblemen onder jeugdigen voorkomen:
 Grootschalige internationale onderzoek SDQ (Strength and Difficulties Qeustionnaire)
Stevens et al. (2018)
o Jongens meer problemen
o Meisjes meer emotionele problemen