Samenvatting:
Hoorcollege 1
Abnormale ontwikkeling:
- Embryonaal: genetisch
o Ouders drager van mutatie
o Spontane mutatie (de novo mutatie) > deletie, puntmutatie, aantal chromosomen.
- Maternaal (moederkant): Genetisch of omgevingsfactoren
o Gezondheid: diabetes
o Infecties: parvovirus, rubella
o Drugs/medicijnen: alcohol, softenon, cocaïne, valproine zuur
o Roken, chemicaliën, metalen, pesticiden
o Dieet: tekort aan foliumzuur > spina bifida
Teratogenen (externe factoren): stoffen of toestanden die tijdens de zwangerschap de normale
ontwikkeling verstoren en prenatale schade veroorzaken.
- Kan leiden tot: dood, misvorming, groeistoornis, functievermindering orgaan.
- Effect is afhankelijk van hoeveelheid, tijdstip in embryonale ontwikkeling, wijze en patroon
(dagelijks/wekelijks)
- Centrale zenuwstelsel is altijd gevoelig. 1e en 2e week nauwelijksgevoelig
Van bevruchting tot twee-lagige kiemschijf
Eicel is gerijpt in ovarium en komt in meiose II.
1. Zaadcellen gecapaciteerd in tractus
2. Eentje bind aan ZP3 (zona pellucida) > acrosoomreactie
3. Penetratie van zona pellucida
4. Fusie met eicelmembraan
5. Coricale reactie > wijziging ZP3. Toename aan calcium na binnenkomen zaadcel, granules
worden leegestort, dan verandert de ZP3 receptor waardoor er niet nog een zaadcel kan
binden
6. Meiose II afgerond
7. Vorming pronuclei
Primordiale follikels > primaire follikels > secundaire follikel > tertiare follikel (kan ovuleren) >
eisprong > follikel wordt gele lichaam, zorgt ervoor dat 2 weken na de ovulatie het
baarmoederslijmvlies in goede conditie wordt gehouden voor een eventuele bevruchting. Zorgt voor
HCG. als er wordt ingenesteld sterft het af en neemt placenta de rol over.
Klievingsdelen :
- Dag 1: ervoor corona radiata cellen
- Dag 3: Morula
- Dag 7: Embryoblast + trofoblast + blastocoelholte = blastocyst. Innesteling door
syncytiotrofoblast
- Dag 14: 2 kiemlagen: Hypoblast en epiblast
,Holtevorming en placentatie
Aan het einde van de 2e week zijn alle holtes
gevormd.
Bij twee-eiige tweeling heb je 2 amnion en 2
chorion.
Bij eeneiige tweeling:
- Vroeg (72 uur): 2 amnion, 2 chorion
- Midden (3-8 dagen): 1 amnion, 2
chorion
- Laat (8-12 dagen): 1 amnion, 1 chorion
- Nog later (13-15 dagen): siamese
tweeling
Gastrulatie
In de 3e en 4e ontwikkelingsweek. Uit de epiblast ontwikkeld:
- Ectoderm (buitenstelaag)
o Opperheuid en afgeleiden (haren, zweetklieren)
o Zenuwweefsel
- Mesoderm (middelste laag)
o Bewegingsapparaat (spieren, botten, pezen
o Vasculair systeem (hart en bloedvaten)
o Urogenitaal systeem (nieren en geslachtsklieren)
- Endoderm (binnenste laag)
o Epitheel van de darm en afgeleide klieren (pancreas, longen, lever)
Tweelagige kiemschijf:
Primitief streep: lang gerekte verdikking van epiblastcellen aan de caudale kant van het embryo door
beweging van cellen in de richting van de middenlijn. Deze streep ontwikkelt zicht in een groeve
waardoor cellen naar de binnenkant van het embryo kunnen bewegen om endoderm en mesoderm
te vormen. De cellen die niet door de groeve gaan vormen het ectoderm. De primitiefstreep begint
uiterst caudaal op dag 13. Op dag 16 zit de streep op maximale lengte meer craniaal. Op dag 19 is de
streep weer teruggetrokken. Daarboven zit de neurale groeve.
De epiblast cellen laten los van elkaar en vervangen eerst de hypoblast en gaat uiteindelijk over in de
dooierzak (extra-embryonaalendoderm). Tussen epi en hypoblast ontstaat het mesoderm.
Paracrine signalering bij primitiefstreep:
, - Nodal: reguleert het begin en het in stand houden van de primitiefstreep. Komt in de
primitiefknop tot expressie.
- FGF8: komt tot expressie in de primitiefstreep. Zorgt voor onderdrukking van E-cadherine
(lijm van cellen). Hierdoor kunnen de epiblast cellen los komen en is nodig voor EMT
(epitheliale-mesenchymale-transitie). De bewegende cellen door de primitiefstreep zijn
mesenchymcellen.
- Wnt3a: zorgt ook voor verdrijven van mesodermcellen van de middenlijn. Komt tot expressie
in de primitiefstreep. = chemorepulsie
- FGF4: komt tot expressie craniaal van de primitiefknop. Trekt mesodermcellen richting de
middenlijn (paraxiaal mesodermvorming). = chemoattractie
Convergente extentie: het embryo is eerst rond, en wordt daarna langer en smaller.
Amnionholte zit dorsaal. Dooierzak zit ventraal.
Differentiatie van mesoderm: Chorda dorsalis
Type mesoderm:
- Axiaal mesoderm (Chorda dorsalis)
- Paraxiaal mesoderm
o Somieten > wervels, huid en spieren
- Intermediair mesoderm
o Urogentiaal stelsel
- Lateraal mesoderm
o Lichaamsholte bekleding en vasculaire systeem
Ontstaan van chorda dorsalis:
- Gevormd uit epiblastcellen die door de primitief knop invagineren
- Mesodermale elastische staaf
- Loopt langs de hele rug
- Ligt ventraal t.o.v de neurale buis en induceert deze.
- Specificeert het ventrale paraxiale mesoderm
- In volwassen stadium aanwezig als nucleus pulposus in tussenwervelschijven (hernia)
- Groeit eerst uit naar de helft van het embryo en wordt daarna naar achter geduwd waar de
chorda dorsalis wordt gevormd (dag 16).
- Gaat paracriene factoren uitscheiden.
Embryonale krommingen
De amnionholte wordt groter door vouwingen van het embryo.
De dooierzak wordt steeds verder afgesnoerd waardoor je
alleen nog het endoderm heb. Alles wordt cilindervorimig
en lichaamsholtes worden afgesplitst.
Verplaatsing hart aanleg van craniaal naar ventraal.
En de voor en einddarm ontstaan.
Hoorcollege 1
Abnormale ontwikkeling:
- Embryonaal: genetisch
o Ouders drager van mutatie
o Spontane mutatie (de novo mutatie) > deletie, puntmutatie, aantal chromosomen.
- Maternaal (moederkant): Genetisch of omgevingsfactoren
o Gezondheid: diabetes
o Infecties: parvovirus, rubella
o Drugs/medicijnen: alcohol, softenon, cocaïne, valproine zuur
o Roken, chemicaliën, metalen, pesticiden
o Dieet: tekort aan foliumzuur > spina bifida
Teratogenen (externe factoren): stoffen of toestanden die tijdens de zwangerschap de normale
ontwikkeling verstoren en prenatale schade veroorzaken.
- Kan leiden tot: dood, misvorming, groeistoornis, functievermindering orgaan.
- Effect is afhankelijk van hoeveelheid, tijdstip in embryonale ontwikkeling, wijze en patroon
(dagelijks/wekelijks)
- Centrale zenuwstelsel is altijd gevoelig. 1e en 2e week nauwelijksgevoelig
Van bevruchting tot twee-lagige kiemschijf
Eicel is gerijpt in ovarium en komt in meiose II.
1. Zaadcellen gecapaciteerd in tractus
2. Eentje bind aan ZP3 (zona pellucida) > acrosoomreactie
3. Penetratie van zona pellucida
4. Fusie met eicelmembraan
5. Coricale reactie > wijziging ZP3. Toename aan calcium na binnenkomen zaadcel, granules
worden leegestort, dan verandert de ZP3 receptor waardoor er niet nog een zaadcel kan
binden
6. Meiose II afgerond
7. Vorming pronuclei
Primordiale follikels > primaire follikels > secundaire follikel > tertiare follikel (kan ovuleren) >
eisprong > follikel wordt gele lichaam, zorgt ervoor dat 2 weken na de ovulatie het
baarmoederslijmvlies in goede conditie wordt gehouden voor een eventuele bevruchting. Zorgt voor
HCG. als er wordt ingenesteld sterft het af en neemt placenta de rol over.
Klievingsdelen :
- Dag 1: ervoor corona radiata cellen
- Dag 3: Morula
- Dag 7: Embryoblast + trofoblast + blastocoelholte = blastocyst. Innesteling door
syncytiotrofoblast
- Dag 14: 2 kiemlagen: Hypoblast en epiblast
,Holtevorming en placentatie
Aan het einde van de 2e week zijn alle holtes
gevormd.
Bij twee-eiige tweeling heb je 2 amnion en 2
chorion.
Bij eeneiige tweeling:
- Vroeg (72 uur): 2 amnion, 2 chorion
- Midden (3-8 dagen): 1 amnion, 2
chorion
- Laat (8-12 dagen): 1 amnion, 1 chorion
- Nog later (13-15 dagen): siamese
tweeling
Gastrulatie
In de 3e en 4e ontwikkelingsweek. Uit de epiblast ontwikkeld:
- Ectoderm (buitenstelaag)
o Opperheuid en afgeleiden (haren, zweetklieren)
o Zenuwweefsel
- Mesoderm (middelste laag)
o Bewegingsapparaat (spieren, botten, pezen
o Vasculair systeem (hart en bloedvaten)
o Urogenitaal systeem (nieren en geslachtsklieren)
- Endoderm (binnenste laag)
o Epitheel van de darm en afgeleide klieren (pancreas, longen, lever)
Tweelagige kiemschijf:
Primitief streep: lang gerekte verdikking van epiblastcellen aan de caudale kant van het embryo door
beweging van cellen in de richting van de middenlijn. Deze streep ontwikkelt zicht in een groeve
waardoor cellen naar de binnenkant van het embryo kunnen bewegen om endoderm en mesoderm
te vormen. De cellen die niet door de groeve gaan vormen het ectoderm. De primitiefstreep begint
uiterst caudaal op dag 13. Op dag 16 zit de streep op maximale lengte meer craniaal. Op dag 19 is de
streep weer teruggetrokken. Daarboven zit de neurale groeve.
De epiblast cellen laten los van elkaar en vervangen eerst de hypoblast en gaat uiteindelijk over in de
dooierzak (extra-embryonaalendoderm). Tussen epi en hypoblast ontstaat het mesoderm.
Paracrine signalering bij primitiefstreep:
, - Nodal: reguleert het begin en het in stand houden van de primitiefstreep. Komt in de
primitiefknop tot expressie.
- FGF8: komt tot expressie in de primitiefstreep. Zorgt voor onderdrukking van E-cadherine
(lijm van cellen). Hierdoor kunnen de epiblast cellen los komen en is nodig voor EMT
(epitheliale-mesenchymale-transitie). De bewegende cellen door de primitiefstreep zijn
mesenchymcellen.
- Wnt3a: zorgt ook voor verdrijven van mesodermcellen van de middenlijn. Komt tot expressie
in de primitiefstreep. = chemorepulsie
- FGF4: komt tot expressie craniaal van de primitiefknop. Trekt mesodermcellen richting de
middenlijn (paraxiaal mesodermvorming). = chemoattractie
Convergente extentie: het embryo is eerst rond, en wordt daarna langer en smaller.
Amnionholte zit dorsaal. Dooierzak zit ventraal.
Differentiatie van mesoderm: Chorda dorsalis
Type mesoderm:
- Axiaal mesoderm (Chorda dorsalis)
- Paraxiaal mesoderm
o Somieten > wervels, huid en spieren
- Intermediair mesoderm
o Urogentiaal stelsel
- Lateraal mesoderm
o Lichaamsholte bekleding en vasculaire systeem
Ontstaan van chorda dorsalis:
- Gevormd uit epiblastcellen die door de primitief knop invagineren
- Mesodermale elastische staaf
- Loopt langs de hele rug
- Ligt ventraal t.o.v de neurale buis en induceert deze.
- Specificeert het ventrale paraxiale mesoderm
- In volwassen stadium aanwezig als nucleus pulposus in tussenwervelschijven (hernia)
- Groeit eerst uit naar de helft van het embryo en wordt daarna naar achter geduwd waar de
chorda dorsalis wordt gevormd (dag 16).
- Gaat paracriene factoren uitscheiden.
Embryonale krommingen
De amnionholte wordt groter door vouwingen van het embryo.
De dooierzak wordt steeds verder afgesnoerd waardoor je
alleen nog het endoderm heb. Alles wordt cilindervorimig
en lichaamsholtes worden afgesplitst.
Verplaatsing hart aanleg van craniaal naar ventraal.
En de voor en einddarm ontstaan.
