Mechanismen van Gezondheid en Ziekte | Joris van Doremalen
Nieuwvorming: Populatie (MPO)
Patiënten verwachten van een (huis)arts dat hij enige basiskennis heeft over het optreden van
kanker en de factoren die dit optreden beïnvloeden. Als onderzoeker ben je verantwoordelijk om
deze informatie te vergaren.
Cijfers
Door cijfers rond het probleem kanker kan de maatschappij anticiperen op de toekomst. Denk aan
het uitbreiden van de capaciteit van onderzoeken en de hoeveelheid opleidplekken op een oncologie
afdeling bij stijging van de incidentie. Cijfers over behandelingen per jaar en mortaliteit kunnen
aanwijzingen geven over de kwaliteit van zorg. Zo kan bij een hogere sterfte gekozen worden voor
betere opleiding en bij een laag aantal behandelingen voor het sluiten van de betreffende
ziekenhuisafdeling.
De sterfte (procentueel) na operaties, neemt af bij het aantal operaties dat een ziekenhuis/arts
uitvoert per jaar. Dus, wanneer een ziekenhuis veel operaties uitvoert, neemt de mortaliteit af. Om
deze reden wordt een minimum criterium gesteld voor het aantal operaties dat een ziekenhuis
uitvoert per jaar om de operatie uit te mogen blijven voeren.
European Standardized Rate (ESR)
Het ESR is een cijfer waarbij de incidentie is gecorrigeerd naar de Europese bevolkingsopbouw. Een
bevolkingsopbouw of leeftijdsverdeling kan voor verschillende populaties (Afrika vs. Europa) en voor
verschillende periodes (1990 vs. 2020) sterk verschillen. Door de scheve vergelijking zal de incidentie
of sterftecijfer hoger uitvallen in een regio of periode met veel ouderen, aangezien kanker sterk
leeftijd-gerelateerd is. Om de vergelijking ‘eerlijker’ te maken, wordt gebruikt gemaakt van het ESR.
Het ESR in 1989 is 371 per 100.000 per jaar. Het ESR in 2019 is 469 per 100.000 per jaar. De kans op
kanker is dus met 1,26 toegenomen, maar minder sterk als de aantallen in eerste instantie deden
vermoeden (meer dan 2).
Mannen en vrouwen
Het ESR voor mannen is 488 per 100.000 per jaar. Het ESR voor vrouwen is 438 per 100.000 per jaar.
Allereerst komen niet alle tumoren bij mannen EN vrouwen voor, denk aan borstkanker en
prostaatkanker. Dit zal echter weinig van invloed zijn. Het grootste verschil in risico op kanker is
waarschijnlijk gebonden aan leefstijl en beroepsmatige blootstellingen. Het feit dat ESR sinds de
vrouwenemancipatie in 1989 is gestegen, ondersteund deze theorie. De kans om kanker te krijgen
voor het 85e jaar is bij mannen 45% en bij vrouwen bijna 38%.
Sterfte
Tegenwoordig bedraagt de sterfte aan kanker ongeveer 45.000 mensen per jaar. In 1989 waren dat
er 35.000. Dit is een stijging van 1,28. Door screening, vroege diagnostiek en betere
behandelmethoden is de overleving beter en sterven er minder mensen aan kanker. Door screening
bestaat de kans op overdiagnostiek. Dit is het vinden van een onschuldige tumor (meer diagnoses).
Verder zijn de tumoren tegenwoordig minder agressief, doordat er minder gerookt wordt. Het ESR
was in 1989 nog 220 per 100.000 per jaar, in 2017 was dit gedaald tot 165 per 100.000 per jaar. De
kans om te sterven aan kanker is dus afgenomen en dit is het succesverhaal van de kankerbestrijding
in Nederland.
317
Nieuwvorming: Populatie (MPO)
Patiënten verwachten van een (huis)arts dat hij enige basiskennis heeft over het optreden van
kanker en de factoren die dit optreden beïnvloeden. Als onderzoeker ben je verantwoordelijk om
deze informatie te vergaren.
Cijfers
Door cijfers rond het probleem kanker kan de maatschappij anticiperen op de toekomst. Denk aan
het uitbreiden van de capaciteit van onderzoeken en de hoeveelheid opleidplekken op een oncologie
afdeling bij stijging van de incidentie. Cijfers over behandelingen per jaar en mortaliteit kunnen
aanwijzingen geven over de kwaliteit van zorg. Zo kan bij een hogere sterfte gekozen worden voor
betere opleiding en bij een laag aantal behandelingen voor het sluiten van de betreffende
ziekenhuisafdeling.
De sterfte (procentueel) na operaties, neemt af bij het aantal operaties dat een ziekenhuis/arts
uitvoert per jaar. Dus, wanneer een ziekenhuis veel operaties uitvoert, neemt de mortaliteit af. Om
deze reden wordt een minimum criterium gesteld voor het aantal operaties dat een ziekenhuis
uitvoert per jaar om de operatie uit te mogen blijven voeren.
European Standardized Rate (ESR)
Het ESR is een cijfer waarbij de incidentie is gecorrigeerd naar de Europese bevolkingsopbouw. Een
bevolkingsopbouw of leeftijdsverdeling kan voor verschillende populaties (Afrika vs. Europa) en voor
verschillende periodes (1990 vs. 2020) sterk verschillen. Door de scheve vergelijking zal de incidentie
of sterftecijfer hoger uitvallen in een regio of periode met veel ouderen, aangezien kanker sterk
leeftijd-gerelateerd is. Om de vergelijking ‘eerlijker’ te maken, wordt gebruikt gemaakt van het ESR.
Het ESR in 1989 is 371 per 100.000 per jaar. Het ESR in 2019 is 469 per 100.000 per jaar. De kans op
kanker is dus met 1,26 toegenomen, maar minder sterk als de aantallen in eerste instantie deden
vermoeden (meer dan 2).
Mannen en vrouwen
Het ESR voor mannen is 488 per 100.000 per jaar. Het ESR voor vrouwen is 438 per 100.000 per jaar.
Allereerst komen niet alle tumoren bij mannen EN vrouwen voor, denk aan borstkanker en
prostaatkanker. Dit zal echter weinig van invloed zijn. Het grootste verschil in risico op kanker is
waarschijnlijk gebonden aan leefstijl en beroepsmatige blootstellingen. Het feit dat ESR sinds de
vrouwenemancipatie in 1989 is gestegen, ondersteund deze theorie. De kans om kanker te krijgen
voor het 85e jaar is bij mannen 45% en bij vrouwen bijna 38%.
Sterfte
Tegenwoordig bedraagt de sterfte aan kanker ongeveer 45.000 mensen per jaar. In 1989 waren dat
er 35.000. Dit is een stijging van 1,28. Door screening, vroege diagnostiek en betere
behandelmethoden is de overleving beter en sterven er minder mensen aan kanker. Door screening
bestaat de kans op overdiagnostiek. Dit is het vinden van een onschuldige tumor (meer diagnoses).
Verder zijn de tumoren tegenwoordig minder agressief, doordat er minder gerookt wordt. Het ESR
was in 1989 nog 220 per 100.000 per jaar, in 2017 was dit gedaald tot 165 per 100.000 per jaar. De
kans om te sterven aan kanker is dus afgenomen en dit is het succesverhaal van de kankerbestrijding
in Nederland.
317
