1
,INHOUDSOPGAVE
Hoorcolleges ......................................................................................................................................... 3
Hoorcollege 1 “Introductie Epidemiologie in de Beroepspraktijk” ........................................................ 3
Hoorcollege 2 “Methodologie van onderzoek” ..................................................................................... 4
Hoorcollege 3 “Epidemiologische maten (1)” .................................................................................... 10
Hoorcollege 4 “Klinimetrische eigenschappen” ................................................................................. 16
Hoorcollege 5 “Epidemiologische maten (2)” .................................................................................... 19
Hoorcollege 6 “Responsiviteit en klinische relevantie van meetinstrumenten” .................................. 22
Hoorcollege 7 “Diagnostische klinimetrie” ......................................................................................... 23
Hoorcollege 8 “Correlatie- en regressieanalyse” ............................................................................... 26
Hoorcollege 9 “Interne en externe validiteit” ...................................................................................... 28
Toetsmatrijs ......................................................................................................................................... 29
Kennistoets “Epidemiologie voor de Beroepspraktijk (EPB)” ............................................................ 29
Berekeningen ...................................................................................................................................... 34
Berekeningen “Diagnostische klinimetrie” ......................................................................................... 34
Berekeningen “Associatiematen” ....................................................................................................... 35
Oefententamen .................................................................................................................................... 36
2
,HOORCOLLEGES
HOORCOLLEGE 1 “INTRODUCTIE EPIDEMIOLOGIE IN DE BEROEPSPRAK-
TIJK”
1. Wat is epidemiologie?
Binnen de epidemiologie wordt er onderzoek gedaan naar groepen mensen (binnen de alge-
mene bevolking). Bij epidemiologie denkt men vaak aan epidemieën, maar epidemiologie fo-
cust zich met name op de studie van ziekten die bij grotere groepen mensen voorkomen. Men
meet bijvoorbeeld de bloeddruk van één grote groep mensen, die wordt gevolgd in de tijd om
te kijken of er hartinfarcten optreden, om vervolgens te kijken of mensen met een hogere
bloeddruk vaker een hartinfarct krijgen dan mensen met een lagere bloeddruk. Dit type kennis
is van groot belang voor het ontwikkelen van nieuwe behandelmethoden, om zo bij te dragen
aan een gezondere samenleving.
De onderzoekscyclus staat centraal in de epidemiologie.
1.1 Empirische cyclus
Onderzoekers doorlopen de empirische cyclus. De empirische cyclus wordt toegepast om ken-
nis op te doen uit ervaring, door middel van het opstellen van hypotheses en deze te toetsen.
Dit betreft een proces bestaande uit vier fases (die zichzelf blijven herhalen):
§ De ontwerpfase (bedenken wat je wilt weten en hoe je daar achter kunt komen);
§ De verzamelfase (de informatie verzamelen die je nodig hebt);
§ De analysefase (de informatie ordenen en bestuderen);
§ De evaluatiefase (conclusies trekken en resultaten delen met anderen).
Er blijven altijd vragen onbeantwoord en de resultaten roepen nieuwe vragen op; daarom komt
na het ‘evalueren’ weer ‘ontwerpen’. De empirische cyclus is een doorlopend proces.
3
, HOORCOLLEGE 2 “METHODOLOGIE VAN ONDERZOEK”
De methodologie van onderzoek is van betekenis wanneer men op zoek gaat naar een we-
tenschappelijk artikel ter onderbouwing van keuzes binnen het fysiotherapeutisch handelen,
waarbij het belangrijk is om een onderzoeksopzet te kiezen die aansluit bij de onderzoeks-
vraag. Methodologie bestudeert de methoden en technieken die in de wetenschap worden
voorgeschreven.
1. Structuur van een wetenschappelijk artikel
Een wetenschappelijk artikel heeft een vaste structuur, beter bekend als de IMRAD-structuur.
De letters ‘IMRAD’ staan respectievelijk voor ‘introductie’, ‘methode en materialen’, ‘resultaten’
(and) ‘discussie’.
1.1 Inleiding
In de inleiding wordt de context van het onderzoek geschetst. Er wordt beschreven hoe het
onderwerp past binnen het fysiotherapeutisch vakgebied, waarbij tevens wordt omschreven
wat al onderzocht is en wat nog niet. Dit mondt uit in de probleemstelling van het onderzoek,
waarin de ‘knowledge gap’ wordt geformuleerd. Aansluitend hierop wordt de doelstelling en de
vraagstelling van het onderzoek verwoord, vaak geformuleerd in termen van ‘inzicht krijgen
in’. Bovendien wordt in de inleiding ingegaan op de relevantie van het onderzoek, waarbij het
vaak gaat over het ‘waarom’ van het onderzoek. Dit gaat verder dan alleen de doelstelling. De
relevantie wordt omschreven in termen als ‘waarom is het belangrijk dat dit onderzoek gedaan
wordt voor jouw beroepsgroep en/of onderzoeksterrein?’. Dit kan tevens in een bredere maat-
schappelijke relevantie verwoord worden.
Tot de inleiding behoren de: de probleemstelling, de relevantie van het onderzoek, het theo-
retisch construct, de doelstelling en de vraagstelling (volgens de trechtervorm).
1.2 Methode (en materialen)
In de methode wordt uitgelegd hoe het onderzoek is ontworpen en wordt eveneens de aanpak
van het onderzoek verantwoord: is er bijvoorbeeld gekozen voor kwantitatief of kwalitatief on-
derzoek? Welke stappen zijn ondernomen om de onderzoeksvraag te beantwoorden? Hoe
ziet de onderzoekspopulatie eruit? Naast een beschrijving van de aanpak wordt in deze para-
graaf tevens de motivatie van de keuzes van de onderzoeker toegelicht. Waarom zijn deze
passend bij de onderzoeksvraag en de doel- en probleemstelling? Tot slot laat de onderzoeker
zien dat het onderzoek op een zorgvuldig en controleerbare wijze is uitgevoerd, waarbij wordt
omschreven wat er is gedaan om de betrouwbaarheid en validiteit van het onderzoek zo hoog
mogelijk te maken.
De onderdelen van de methoden paragraaf hangen samen met het soort onderzoek dat is
uitgevoerd. Door het gebruik van subkoppen krijgt de lezer snel inzicht in hoe het onderzoek
is opgezet. Welke subkoppen worden gebruikt liggen niet vast en hangen af van het type on-
derzoek, de keuze van de auteurs en richtlijnen van (wetenschappelijke) tijdschriften. Voor de
verschillende typen onderzoeken kunnen de volgende subkoppen worden gebruikt:
§ Kwantitatief onderzoek: onderzoeksopzet, onderzoekspopulatie (of respondenten),
setting, procedures, uitkomstmaten, meetinstrumenten en/of (statistische) data-ana-
lyse.
§ Kwalitatief onderzoek: onderzoeksopzet, werving van respondenten, dataverzame-
ling, data-analyse en/of datasynthese.
§ Literatuuronderzoek: databanken, zoekstrategie, selectiecriteria, methodologische
kwaliteit, data-extractie en/of datasynthese.
In de methode hoort in ieder geval naar voren te komen: de onderzoeksopzet, de onderzoeks-
populatie (inclusief werving en in- en exclusiecriteria), uitkomstmaten/meetinstrumenten en de
data-analyse.
4
,INHOUDSOPGAVE
Hoorcolleges ......................................................................................................................................... 3
Hoorcollege 1 “Introductie Epidemiologie in de Beroepspraktijk” ........................................................ 3
Hoorcollege 2 “Methodologie van onderzoek” ..................................................................................... 4
Hoorcollege 3 “Epidemiologische maten (1)” .................................................................................... 10
Hoorcollege 4 “Klinimetrische eigenschappen” ................................................................................. 16
Hoorcollege 5 “Epidemiologische maten (2)” .................................................................................... 19
Hoorcollege 6 “Responsiviteit en klinische relevantie van meetinstrumenten” .................................. 22
Hoorcollege 7 “Diagnostische klinimetrie” ......................................................................................... 23
Hoorcollege 8 “Correlatie- en regressieanalyse” ............................................................................... 26
Hoorcollege 9 “Interne en externe validiteit” ...................................................................................... 28
Toetsmatrijs ......................................................................................................................................... 29
Kennistoets “Epidemiologie voor de Beroepspraktijk (EPB)” ............................................................ 29
Berekeningen ...................................................................................................................................... 34
Berekeningen “Diagnostische klinimetrie” ......................................................................................... 34
Berekeningen “Associatiematen” ....................................................................................................... 35
Oefententamen .................................................................................................................................... 36
2
,HOORCOLLEGES
HOORCOLLEGE 1 “INTRODUCTIE EPIDEMIOLOGIE IN DE BEROEPSPRAK-
TIJK”
1. Wat is epidemiologie?
Binnen de epidemiologie wordt er onderzoek gedaan naar groepen mensen (binnen de alge-
mene bevolking). Bij epidemiologie denkt men vaak aan epidemieën, maar epidemiologie fo-
cust zich met name op de studie van ziekten die bij grotere groepen mensen voorkomen. Men
meet bijvoorbeeld de bloeddruk van één grote groep mensen, die wordt gevolgd in de tijd om
te kijken of er hartinfarcten optreden, om vervolgens te kijken of mensen met een hogere
bloeddruk vaker een hartinfarct krijgen dan mensen met een lagere bloeddruk. Dit type kennis
is van groot belang voor het ontwikkelen van nieuwe behandelmethoden, om zo bij te dragen
aan een gezondere samenleving.
De onderzoekscyclus staat centraal in de epidemiologie.
1.1 Empirische cyclus
Onderzoekers doorlopen de empirische cyclus. De empirische cyclus wordt toegepast om ken-
nis op te doen uit ervaring, door middel van het opstellen van hypotheses en deze te toetsen.
Dit betreft een proces bestaande uit vier fases (die zichzelf blijven herhalen):
§ De ontwerpfase (bedenken wat je wilt weten en hoe je daar achter kunt komen);
§ De verzamelfase (de informatie verzamelen die je nodig hebt);
§ De analysefase (de informatie ordenen en bestuderen);
§ De evaluatiefase (conclusies trekken en resultaten delen met anderen).
Er blijven altijd vragen onbeantwoord en de resultaten roepen nieuwe vragen op; daarom komt
na het ‘evalueren’ weer ‘ontwerpen’. De empirische cyclus is een doorlopend proces.
3
, HOORCOLLEGE 2 “METHODOLOGIE VAN ONDERZOEK”
De methodologie van onderzoek is van betekenis wanneer men op zoek gaat naar een we-
tenschappelijk artikel ter onderbouwing van keuzes binnen het fysiotherapeutisch handelen,
waarbij het belangrijk is om een onderzoeksopzet te kiezen die aansluit bij de onderzoeks-
vraag. Methodologie bestudeert de methoden en technieken die in de wetenschap worden
voorgeschreven.
1. Structuur van een wetenschappelijk artikel
Een wetenschappelijk artikel heeft een vaste structuur, beter bekend als de IMRAD-structuur.
De letters ‘IMRAD’ staan respectievelijk voor ‘introductie’, ‘methode en materialen’, ‘resultaten’
(and) ‘discussie’.
1.1 Inleiding
In de inleiding wordt de context van het onderzoek geschetst. Er wordt beschreven hoe het
onderwerp past binnen het fysiotherapeutisch vakgebied, waarbij tevens wordt omschreven
wat al onderzocht is en wat nog niet. Dit mondt uit in de probleemstelling van het onderzoek,
waarin de ‘knowledge gap’ wordt geformuleerd. Aansluitend hierop wordt de doelstelling en de
vraagstelling van het onderzoek verwoord, vaak geformuleerd in termen van ‘inzicht krijgen
in’. Bovendien wordt in de inleiding ingegaan op de relevantie van het onderzoek, waarbij het
vaak gaat over het ‘waarom’ van het onderzoek. Dit gaat verder dan alleen de doelstelling. De
relevantie wordt omschreven in termen als ‘waarom is het belangrijk dat dit onderzoek gedaan
wordt voor jouw beroepsgroep en/of onderzoeksterrein?’. Dit kan tevens in een bredere maat-
schappelijke relevantie verwoord worden.
Tot de inleiding behoren de: de probleemstelling, de relevantie van het onderzoek, het theo-
retisch construct, de doelstelling en de vraagstelling (volgens de trechtervorm).
1.2 Methode (en materialen)
In de methode wordt uitgelegd hoe het onderzoek is ontworpen en wordt eveneens de aanpak
van het onderzoek verantwoord: is er bijvoorbeeld gekozen voor kwantitatief of kwalitatief on-
derzoek? Welke stappen zijn ondernomen om de onderzoeksvraag te beantwoorden? Hoe
ziet de onderzoekspopulatie eruit? Naast een beschrijving van de aanpak wordt in deze para-
graaf tevens de motivatie van de keuzes van de onderzoeker toegelicht. Waarom zijn deze
passend bij de onderzoeksvraag en de doel- en probleemstelling? Tot slot laat de onderzoeker
zien dat het onderzoek op een zorgvuldig en controleerbare wijze is uitgevoerd, waarbij wordt
omschreven wat er is gedaan om de betrouwbaarheid en validiteit van het onderzoek zo hoog
mogelijk te maken.
De onderdelen van de methoden paragraaf hangen samen met het soort onderzoek dat is
uitgevoerd. Door het gebruik van subkoppen krijgt de lezer snel inzicht in hoe het onderzoek
is opgezet. Welke subkoppen worden gebruikt liggen niet vast en hangen af van het type on-
derzoek, de keuze van de auteurs en richtlijnen van (wetenschappelijke) tijdschriften. Voor de
verschillende typen onderzoeken kunnen de volgende subkoppen worden gebruikt:
§ Kwantitatief onderzoek: onderzoeksopzet, onderzoekspopulatie (of respondenten),
setting, procedures, uitkomstmaten, meetinstrumenten en/of (statistische) data-ana-
lyse.
§ Kwalitatief onderzoek: onderzoeksopzet, werving van respondenten, dataverzame-
ling, data-analyse en/of datasynthese.
§ Literatuuronderzoek: databanken, zoekstrategie, selectiecriteria, methodologische
kwaliteit, data-extractie en/of datasynthese.
In de methode hoort in ieder geval naar voren te komen: de onderzoeksopzet, de onderzoeks-
populatie (inclusief werving en in- en exclusiecriteria), uitkomstmaten/meetinstrumenten en de
data-analyse.
4
