Algemene economie – Samenvatting
____________________________________________
Hoofdstuk 3. Conjunctuurpolitiek
3.3 Overheidsbeleid en conjunctuur
Redenen dat de overheid zich met de conjunctuur bemoeid:
- Schommelingen in de economische bedrijvigheid hebben tot gevolg dat werkloosheid
en een overspannen arbeidsmarkt elkaar afwisselen. Sociaal gesproken is dat niet
wenselijk.
- Schommelingen in de conjunctuur hebben tot gevolg dat bedrijven minder goed
kunnen plannen op financieel gebied, maar ook op het gebied van personeelsbeleid.
- Het op peil houden van de macro-economische vraag heeft tot gevolg dat
investeringen op peil blijven, wat noodzakelijk is voor een moderne
kapitaalgoederenvoorraad.
Automatische stabilisatoren
Ook als de overheid niets doet, stimuleert zij dankzij het bestaan van automatische
stabilisatoren de economie in een recessie en remt de economie in een hoogconjunctuur.
In een laagconjunctuur nemen door werkloosheid en geringere bestedingen de
belastingontvangsten (B) af en nemen overheidssuitegaven in de sociale
zekerheidssfeer toe (O). In een hoogconjunctuur geldt het omgekeerde.
Laagconjunctuur B<O O = Overheidsuitgaven
Hoogconjunctuur B>O Sociale zekerheid
Conjunctuurcyclus B=O B = Belastingen
1
,3.3.2 Begrotingspolitiek: actieve begrotingspolitiek
Wanneer de overheid in een recessie door middel van begrotingspolitiek de economie wil
aanjagen, zijn er twee mogelijkheden:
1. Het verlagen van de belastingen,
2. Of het verhogen van de overheidsbestedingen.
In beide gevallen betekent dit dat er een tekort ontstaat op de overheidsbegroting.
In een laagconjunctuur maakt de overheid schulden en stimuleert daarmee de economie,
terwijl in een hoogconjunctuur de overheid een overschot opbouwt om zodoende de schuld
weer af te bouwen.
3.3.3 Begrotingspolitiek: de structurele norm
Automatische stabilisatoren verhogen of verlagen het feitelijke tekort al naar gelang de
conjuncturele situatie. Het voordeel is dat bij deze begrotingspolitiek de overheidsfinanciën
niet zo snel uit de hand lopen dan bij de hiervoor genoemde de actieve begrotingspolitiek.
Het actieve begrotingsbeleid moet worden voorzien van een interne rem in de vorm van een
structurele norm. In de structurele norm staat echter niet de conjunctuur centraal, maar de
trendmatige ontwikkeling van de economie.
Wanneer de economische groei boven de trendmatige groei van 2% uitkomt, wil dat zeggen
dat de economisch groei sneller gaat dan de groei van de capaciteit. Dat leidt op den duur
tot inflatie en hoge rentestanden waardoor de economie een terugval krijgt. Om dat risico te
beperken, moet de economie geremd worden.
2
, PPT: Anticyclisch begrotingsbeleid
Passief conjunctuurbeleid:
- Automatische stabilisatoren
- Structureel begrotingsbeleid:
o Overheidsbestedingen volgen de trendmatige groei van de economie
Actief conjunctuurbeleid:
- Overheidsbestedingen en belastingen variëren met de conjunctuur
Structureel begrotingsbeleid
Overheidsbestedingen en belastingtarieven variëren niet met de conjunctuur,
overheidsbestedingen volgen de trendmatige groei van de economie, inkomsten ademen
mee met de conjunctuur.
Risico’s actief anticyclische begrotingsbeleid
- Oplopende staatschuld
o Rente
- Timing
- Importlek
- Politiek: korte termijn scoringsdrift
- Te optimistische groeiverwachtingen
Staatschuldquote
De noemer:
- Groeivermogen van de economie
- Inflatie
De teller: Hogere inflatie:
- Begrotingstekort - Daling staatsschuld
- Privatiseringsoperaties - Stijging rentelasten
- Bankensteun
3
____________________________________________
Hoofdstuk 3. Conjunctuurpolitiek
3.3 Overheidsbeleid en conjunctuur
Redenen dat de overheid zich met de conjunctuur bemoeid:
- Schommelingen in de economische bedrijvigheid hebben tot gevolg dat werkloosheid
en een overspannen arbeidsmarkt elkaar afwisselen. Sociaal gesproken is dat niet
wenselijk.
- Schommelingen in de conjunctuur hebben tot gevolg dat bedrijven minder goed
kunnen plannen op financieel gebied, maar ook op het gebied van personeelsbeleid.
- Het op peil houden van de macro-economische vraag heeft tot gevolg dat
investeringen op peil blijven, wat noodzakelijk is voor een moderne
kapitaalgoederenvoorraad.
Automatische stabilisatoren
Ook als de overheid niets doet, stimuleert zij dankzij het bestaan van automatische
stabilisatoren de economie in een recessie en remt de economie in een hoogconjunctuur.
In een laagconjunctuur nemen door werkloosheid en geringere bestedingen de
belastingontvangsten (B) af en nemen overheidssuitegaven in de sociale
zekerheidssfeer toe (O). In een hoogconjunctuur geldt het omgekeerde.
Laagconjunctuur B<O O = Overheidsuitgaven
Hoogconjunctuur B>O Sociale zekerheid
Conjunctuurcyclus B=O B = Belastingen
1
,3.3.2 Begrotingspolitiek: actieve begrotingspolitiek
Wanneer de overheid in een recessie door middel van begrotingspolitiek de economie wil
aanjagen, zijn er twee mogelijkheden:
1. Het verlagen van de belastingen,
2. Of het verhogen van de overheidsbestedingen.
In beide gevallen betekent dit dat er een tekort ontstaat op de overheidsbegroting.
In een laagconjunctuur maakt de overheid schulden en stimuleert daarmee de economie,
terwijl in een hoogconjunctuur de overheid een overschot opbouwt om zodoende de schuld
weer af te bouwen.
3.3.3 Begrotingspolitiek: de structurele norm
Automatische stabilisatoren verhogen of verlagen het feitelijke tekort al naar gelang de
conjuncturele situatie. Het voordeel is dat bij deze begrotingspolitiek de overheidsfinanciën
niet zo snel uit de hand lopen dan bij de hiervoor genoemde de actieve begrotingspolitiek.
Het actieve begrotingsbeleid moet worden voorzien van een interne rem in de vorm van een
structurele norm. In de structurele norm staat echter niet de conjunctuur centraal, maar de
trendmatige ontwikkeling van de economie.
Wanneer de economische groei boven de trendmatige groei van 2% uitkomt, wil dat zeggen
dat de economisch groei sneller gaat dan de groei van de capaciteit. Dat leidt op den duur
tot inflatie en hoge rentestanden waardoor de economie een terugval krijgt. Om dat risico te
beperken, moet de economie geremd worden.
2
, PPT: Anticyclisch begrotingsbeleid
Passief conjunctuurbeleid:
- Automatische stabilisatoren
- Structureel begrotingsbeleid:
o Overheidsbestedingen volgen de trendmatige groei van de economie
Actief conjunctuurbeleid:
- Overheidsbestedingen en belastingen variëren met de conjunctuur
Structureel begrotingsbeleid
Overheidsbestedingen en belastingtarieven variëren niet met de conjunctuur,
overheidsbestedingen volgen de trendmatige groei van de economie, inkomsten ademen
mee met de conjunctuur.
Risico’s actief anticyclische begrotingsbeleid
- Oplopende staatschuld
o Rente
- Timing
- Importlek
- Politiek: korte termijn scoringsdrift
- Te optimistische groeiverwachtingen
Staatschuldquote
De noemer:
- Groeivermogen van de economie
- Inflatie
De teller: Hogere inflatie:
- Begrotingstekort - Daling staatsschuld
- Privatiseringsoperaties - Stijging rentelasten
- Bankensteun
3
