Tentamen FvdM
College 1: Bentham en het utilitarisme (doelethiek)
Inleiding ethiek
Moraal = alles wat te maken heeft met de opvatting over wat behoort, niet mag of moet
Ethiek = wetenschap waarbij het gaat over het systematisch nadenken over de moraal en het
kritisch toetsen van de moraal
Rechtvaardigheid = het vermogen handelingen op een juiste waarde te schatten
Hedone geluk = korte termijn geluk
Eudaimonia geluk = goede vorm van geluk, stabieler, geluk waar een ander geen last van
heeft, hier kan naar gestreefd worden
Wensen en behoren
Wensen = iets wat je graag zou willen dat er gebeurt
Behoren = wat zou moeten gebeuren (en wat zou voor iedereen moeten gelden), grondwet
Geboden = geven aan wat iemand verplicht is te doen
Autonomie = iemand die zichzelf beoordeelt
Heteronomie = de normale toestand in een samenleving waarin al normen en waarden zijn
gegeven zonder dat het menskind deze zelf al weet
Manieren om een handeling te beoordelen
Doelethiek = een handeling is goed, wanneer de gevolgen goed zijn
Plichtethiek = een handeling is goed, wanneer de intenties goed waren
Deugdethiek = deugden zijn de criteria om te bepalen of een handeling goed is
Utilitarisme (doelethiek)
- een moreel goede actie is een actie die het meeste nut produceert
- maximalisering van geluk
- consequentialistisch = niet kijken niet de intentie, maar naar consequenties
- streeft naar het algemeen goede
- nut = maximalisering plezier, minimalisering pijn
- streeft naar het grootste geluk voor het grootste aantal
- oorlogen beginnen door morele onenigheid, dit oplossen door wetenschap objectief
Voorgangers Cumberland & Gray
- menselijk geluk moet nagestreefd worden
Voorganger Earl of Shaftesbury
- wijst het beroep op theologie af
- vermenging privé-belang en algemeen belang: het is voor mij ook goed een algemeen
belang na te streven
- eigen gevoelens minder belangrijk
Hutcheson
- het greatest hapiness for the greatest number of people
,- geluksmaximalisatie is belangrijk, maar hoeft niet ten koste te gaan van je menselijke
waardigheid (= dignitas)
- moreel overleg voordat je actie onderneemt
Bentham (1748-1832)
- wonderkind, sprak 10 talen vloeiend
- sociaal hervormer (voor gelijke rechten vrouwen)
- panopticon = niet weten of je bekeken wordt mensen disciplineren
- de soevereine meesters pijn en plezier beheersen
- moral arithmetics = nut, plezier, pijn in cijfers
- moreel oordeel mag niet afhangen van afkeer
- er zijn geen intrinsiek goede of slechte handelingen
Mill
- opvolger Bentham
- getrouwd met Taylor, beide voor vrouwenrechten
- zette zich in voor het Ierse volk
Zijn kritiek op Bentham:
1) kritiek op de egalitaire opvatting van plezier en pijn er zijn hier verschillende niveaus
van
2) als alle pleasures gelijk zijn, dan zijn dierlijke pleasures net zoveel waard als menselijke.
Mensen zijn dan moreel net zoveel waard als menselijke
Vervolg Mill:
- hij bestreed de gedachte dat mensengeluk niet meer waard is dan dierengeluk door te
zetten dat sommige pleasures hoger zijn dan andere
- hij maakt het utilitarisme subtieler
- sensitive human being = mensen trekken zich wel degelijk iets van anderen aan
- welvaartsverdeling kan je niet aan de natuur overlaten instituten die discussiëren
Kritiek op het utilitarisme
- mensen vinden het geluk van de één belangrijker dan die van de ander
- onze waardigheid/identiteit spelen een rol
,College 2: Kant en de plichtsethiek
Kant algemeen (1724-1804)
- leefde in Köningsbergen, experimenteren met democratie
- dorre huiskamerfilosoof, maar tot zijn 40ste partyanimal
- fanatieke kaartspeler
- jichtlijder
- bekend om zijn punctualiteit
- Kant stelt vragen over de manier waarop wij de wereld kennen
- kennis begint met ervaring activiteit van het verstand voorstellingen
- ieder persoon verwerkt de ervaringen op een andere manier
Denksystemen
Rationalisme Empirisme
Kennis door redeneren Kennis door zintuigelijke ervaring
Leibniz, Wolff Locke, Berkeley, Hume
Kants sluimer
- tot zijn 40ste rationalist
- als hij het boek van Hume leest, verandert er iets in hem
- Hume heeft hem uit zijn dogmatische sluimer gehaald
- Hume betwijfelde of filosofische begrippen zoals substantie (wat onveranderlijk ten
grondslag ligt aan het veranderlijke) of causaliteit (verbinding tussen oorzaak en gevolg) wel
zinvol waren. Aanval op kernbegrippen van het rationalisme
Humes analyse van causaliteit
- het verband tussen oorzaak en gevolg is psychologisch: gewoonte
- we kennen de wereld niet zoals ze is, we kennen alleen maar onze eigen manier van
kennen
Kants Copernican Revolution
- de mens staat centraal en niet de aarde
- de objectieve realiteit hangt af van de geest
- begrijpen hoe ons kenvermogen functioneert
- kritiek: bepaalt wat we wel/niet rechtmatig kunnen weten
Kritiek van de zuivere rede
- gaat om de mogelijkheid van zuivere theoretische kennis
- we kunnen geen kennis hebben van zaken die de ervaring overstijgen (bijvoorbeeld religie,
ethiek)
- op basis van de reden, worden de grenzen van de kennis vastgelegd
Kritiek van de praktische rede
- morele wezens
- ethisch handelen, wat moeten wij doen als mensen in het dagelijks leven
, Kritiek van het oordeelsvermogen
- houdt zich bezig met de vraag over hoe wij over het mooie oordelen
Imperatieven
Categorische imperatief = universeel, stelregels
Hypothetische imperatief = als/dan, heeft niks te maken met ethiek
Kant: behandelen mensen als een doel in zich en niet als een middel tot
College 1: Bentham en het utilitarisme (doelethiek)
Inleiding ethiek
Moraal = alles wat te maken heeft met de opvatting over wat behoort, niet mag of moet
Ethiek = wetenschap waarbij het gaat over het systematisch nadenken over de moraal en het
kritisch toetsen van de moraal
Rechtvaardigheid = het vermogen handelingen op een juiste waarde te schatten
Hedone geluk = korte termijn geluk
Eudaimonia geluk = goede vorm van geluk, stabieler, geluk waar een ander geen last van
heeft, hier kan naar gestreefd worden
Wensen en behoren
Wensen = iets wat je graag zou willen dat er gebeurt
Behoren = wat zou moeten gebeuren (en wat zou voor iedereen moeten gelden), grondwet
Geboden = geven aan wat iemand verplicht is te doen
Autonomie = iemand die zichzelf beoordeelt
Heteronomie = de normale toestand in een samenleving waarin al normen en waarden zijn
gegeven zonder dat het menskind deze zelf al weet
Manieren om een handeling te beoordelen
Doelethiek = een handeling is goed, wanneer de gevolgen goed zijn
Plichtethiek = een handeling is goed, wanneer de intenties goed waren
Deugdethiek = deugden zijn de criteria om te bepalen of een handeling goed is
Utilitarisme (doelethiek)
- een moreel goede actie is een actie die het meeste nut produceert
- maximalisering van geluk
- consequentialistisch = niet kijken niet de intentie, maar naar consequenties
- streeft naar het algemeen goede
- nut = maximalisering plezier, minimalisering pijn
- streeft naar het grootste geluk voor het grootste aantal
- oorlogen beginnen door morele onenigheid, dit oplossen door wetenschap objectief
Voorgangers Cumberland & Gray
- menselijk geluk moet nagestreefd worden
Voorganger Earl of Shaftesbury
- wijst het beroep op theologie af
- vermenging privé-belang en algemeen belang: het is voor mij ook goed een algemeen
belang na te streven
- eigen gevoelens minder belangrijk
Hutcheson
- het greatest hapiness for the greatest number of people
,- geluksmaximalisatie is belangrijk, maar hoeft niet ten koste te gaan van je menselijke
waardigheid (= dignitas)
- moreel overleg voordat je actie onderneemt
Bentham (1748-1832)
- wonderkind, sprak 10 talen vloeiend
- sociaal hervormer (voor gelijke rechten vrouwen)
- panopticon = niet weten of je bekeken wordt mensen disciplineren
- de soevereine meesters pijn en plezier beheersen
- moral arithmetics = nut, plezier, pijn in cijfers
- moreel oordeel mag niet afhangen van afkeer
- er zijn geen intrinsiek goede of slechte handelingen
Mill
- opvolger Bentham
- getrouwd met Taylor, beide voor vrouwenrechten
- zette zich in voor het Ierse volk
Zijn kritiek op Bentham:
1) kritiek op de egalitaire opvatting van plezier en pijn er zijn hier verschillende niveaus
van
2) als alle pleasures gelijk zijn, dan zijn dierlijke pleasures net zoveel waard als menselijke.
Mensen zijn dan moreel net zoveel waard als menselijke
Vervolg Mill:
- hij bestreed de gedachte dat mensengeluk niet meer waard is dan dierengeluk door te
zetten dat sommige pleasures hoger zijn dan andere
- hij maakt het utilitarisme subtieler
- sensitive human being = mensen trekken zich wel degelijk iets van anderen aan
- welvaartsverdeling kan je niet aan de natuur overlaten instituten die discussiëren
Kritiek op het utilitarisme
- mensen vinden het geluk van de één belangrijker dan die van de ander
- onze waardigheid/identiteit spelen een rol
,College 2: Kant en de plichtsethiek
Kant algemeen (1724-1804)
- leefde in Köningsbergen, experimenteren met democratie
- dorre huiskamerfilosoof, maar tot zijn 40ste partyanimal
- fanatieke kaartspeler
- jichtlijder
- bekend om zijn punctualiteit
- Kant stelt vragen over de manier waarop wij de wereld kennen
- kennis begint met ervaring activiteit van het verstand voorstellingen
- ieder persoon verwerkt de ervaringen op een andere manier
Denksystemen
Rationalisme Empirisme
Kennis door redeneren Kennis door zintuigelijke ervaring
Leibniz, Wolff Locke, Berkeley, Hume
Kants sluimer
- tot zijn 40ste rationalist
- als hij het boek van Hume leest, verandert er iets in hem
- Hume heeft hem uit zijn dogmatische sluimer gehaald
- Hume betwijfelde of filosofische begrippen zoals substantie (wat onveranderlijk ten
grondslag ligt aan het veranderlijke) of causaliteit (verbinding tussen oorzaak en gevolg) wel
zinvol waren. Aanval op kernbegrippen van het rationalisme
Humes analyse van causaliteit
- het verband tussen oorzaak en gevolg is psychologisch: gewoonte
- we kennen de wereld niet zoals ze is, we kennen alleen maar onze eigen manier van
kennen
Kants Copernican Revolution
- de mens staat centraal en niet de aarde
- de objectieve realiteit hangt af van de geest
- begrijpen hoe ons kenvermogen functioneert
- kritiek: bepaalt wat we wel/niet rechtmatig kunnen weten
Kritiek van de zuivere rede
- gaat om de mogelijkheid van zuivere theoretische kennis
- we kunnen geen kennis hebben van zaken die de ervaring overstijgen (bijvoorbeeld religie,
ethiek)
- op basis van de reden, worden de grenzen van de kennis vastgelegd
Kritiek van de praktische rede
- morele wezens
- ethisch handelen, wat moeten wij doen als mensen in het dagelijks leven
, Kritiek van het oordeelsvermogen
- houdt zich bezig met de vraag over hoe wij over het mooie oordelen
Imperatieven
Categorische imperatief = universeel, stelregels
Hypothetische imperatief = als/dan, heeft niks te maken met ethiek
Kant: behandelen mensen als een doel in zich en niet als een middel tot
