Thema 2, DNA
Paragraaf 1, De bouw en functie van DNA
Je lichaam opgebouwd uit veel verschillende cellen die verschillende functies hebben. Bijna elke cel
heeft een celkern met daarin DNA dat de informatie voor een erfelijke eigenschap bevat. Het DNA
bepaalt de functie van een cel en lever de constructies waarmee ribosomen in de cel verschillende
soorten eiwitten kunnen synthetiseren. De bouw van een eiwit bepaalt de eigenschap en functies
van een eiwit. Het geheel aan erfelijke informatie in een cel van een organisme noem je het genoom.
Alle cellen van een organisme hebben hetzelfde genoom. Bij eukaryoten omvat het genoom het DNA
in alle chromosomen in de celkern (kern DNA) en het DNA in mitochondriën (mtDNA) en
bladgroenkorrels.
Mitchochrondriën functioneren onafhankelijk van de rest van de cel, ze gebruiken hiervoor
de informatie die vastligt in hun eigen DNA.
Bij prokaryoten vormt al het DNA dat los in het cytoplasma van de cel voorkomt het genoom.
Ze hebben een circulair DNA-molecuul.
Sommige prokaryoten bevatten plasmiden (korte stukjes circulair DNA)
Een DNA molecuul is een nucleïnezuur, DNA bestaat uit 2 ketens van aan elkaar gekoppelde
nucleotiden. Een nucleoitide is opgebouwd uit:
- Monosacharide desoxyribose
- Een fosfaatgroep
- Stiktstofbase (adenine, thymine, cytosine, guanine)
Bij het aan elkaar koppelen van nucleotiden gaat desoxyribose een binding aan met de fosfaatgroep
van het volgende nucleotide, zo ontstaat een lang keten = enkelstrengs DNA
de nucleotidenketens worden met elkaar verbonden door basenparing, elke stikstofbase heeft een
vaste bindingspartner:
- Adenine + thymine
- Guanine + cytosine
Hierdoor ontstaat dubbelstrengs DNA waarin de ketens een helixstructuur (spiraalvorm)
hebben.
Bij eukaryoten is het DNA in de celkern verdeeld over verschillende chromosomen, elk chromosoom
bestaat uit een enkel, zeer lang dubbelstrengs DNA-molecuul. Afhankelijk van de fase van de
celcyclus waarin de cel verkeert is een DNa-molecuul strakker of losser opgerolt. Het DNA is rond een
aantal eiwitten opgerold tot een spiraal. Door lussen en vouwen kan het DNA nog compacter
worden.
De volgorde waarin nucleotiden in een DNA-molecuul zijn gerangschikt, noem je sequentie. Een Gen
is een deel van het DNA-molecuul dat de code (DNA-sequentie) bevat waarmee ribosomen een of
meerdere eiwitten kunnen synthetiseren. Hierbij komt variatie voor.
Bij sommige eukaryoten bestaat maar een klein deel van het DNA in een cel uit genen, het overige
DNA codeert niet voor eiwitten en word daarom niet-coderend DNA genoemd. Ook binnen genen
worden stukken coderend DNA afgewisseld met stukken DNA-sequentie die geen code bevatten.
Delen van niet-coderend DNA bestaan uit repetitief DNA. Dat zijn herhalingen van korte
nucleotidensequenties. Sommige delen van niet-coderend DNA coderen niet voor eiwitten maar voor
andere moleculen. Deze moleculen hebben een regulerende functie bij de synthese van eiwitten,
soms heeft niet-coderend DNA zelf een functie bij eiwitsynthese. Een deel van het niet-coderend
DNA bestaat uit genen die hun functie hebben verloren.
Paragraaf 1, De bouw en functie van DNA
Je lichaam opgebouwd uit veel verschillende cellen die verschillende functies hebben. Bijna elke cel
heeft een celkern met daarin DNA dat de informatie voor een erfelijke eigenschap bevat. Het DNA
bepaalt de functie van een cel en lever de constructies waarmee ribosomen in de cel verschillende
soorten eiwitten kunnen synthetiseren. De bouw van een eiwit bepaalt de eigenschap en functies
van een eiwit. Het geheel aan erfelijke informatie in een cel van een organisme noem je het genoom.
Alle cellen van een organisme hebben hetzelfde genoom. Bij eukaryoten omvat het genoom het DNA
in alle chromosomen in de celkern (kern DNA) en het DNA in mitochondriën (mtDNA) en
bladgroenkorrels.
Mitchochrondriën functioneren onafhankelijk van de rest van de cel, ze gebruiken hiervoor
de informatie die vastligt in hun eigen DNA.
Bij prokaryoten vormt al het DNA dat los in het cytoplasma van de cel voorkomt het genoom.
Ze hebben een circulair DNA-molecuul.
Sommige prokaryoten bevatten plasmiden (korte stukjes circulair DNA)
Een DNA molecuul is een nucleïnezuur, DNA bestaat uit 2 ketens van aan elkaar gekoppelde
nucleotiden. Een nucleoitide is opgebouwd uit:
- Monosacharide desoxyribose
- Een fosfaatgroep
- Stiktstofbase (adenine, thymine, cytosine, guanine)
Bij het aan elkaar koppelen van nucleotiden gaat desoxyribose een binding aan met de fosfaatgroep
van het volgende nucleotide, zo ontstaat een lang keten = enkelstrengs DNA
de nucleotidenketens worden met elkaar verbonden door basenparing, elke stikstofbase heeft een
vaste bindingspartner:
- Adenine + thymine
- Guanine + cytosine
Hierdoor ontstaat dubbelstrengs DNA waarin de ketens een helixstructuur (spiraalvorm)
hebben.
Bij eukaryoten is het DNA in de celkern verdeeld over verschillende chromosomen, elk chromosoom
bestaat uit een enkel, zeer lang dubbelstrengs DNA-molecuul. Afhankelijk van de fase van de
celcyclus waarin de cel verkeert is een DNa-molecuul strakker of losser opgerolt. Het DNA is rond een
aantal eiwitten opgerold tot een spiraal. Door lussen en vouwen kan het DNA nog compacter
worden.
De volgorde waarin nucleotiden in een DNA-molecuul zijn gerangschikt, noem je sequentie. Een Gen
is een deel van het DNA-molecuul dat de code (DNA-sequentie) bevat waarmee ribosomen een of
meerdere eiwitten kunnen synthetiseren. Hierbij komt variatie voor.
Bij sommige eukaryoten bestaat maar een klein deel van het DNA in een cel uit genen, het overige
DNA codeert niet voor eiwitten en word daarom niet-coderend DNA genoemd. Ook binnen genen
worden stukken coderend DNA afgewisseld met stukken DNA-sequentie die geen code bevatten.
Delen van niet-coderend DNA bestaan uit repetitief DNA. Dat zijn herhalingen van korte
nucleotidensequenties. Sommige delen van niet-coderend DNA coderen niet voor eiwitten maar voor
andere moleculen. Deze moleculen hebben een regulerende functie bij de synthese van eiwitten,
soms heeft niet-coderend DNA zelf een functie bij eiwitsynthese. Een deel van het niet-coderend
DNA bestaat uit genen die hun functie hebben verloren.
