H8: De tijd van burgers en stoommachines (1800-1900)
p1: De industriële revolutie
KA 31: De industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële
samenleving.
Industrie en samenleving
- Tot in tijd pruiken en revoluties deden mensen werk meestal met hand en werktuigen. Energie
uit spierkracht, trekdieren of opgewekt met water- en windmolens of houtvuren.
- Productie meestal kleinschalig; nijverheid in ambachtelijke werkplaatsen
- Rond 1800 maakten in Groot-Brittannië hand-werktuigen plaats voor door stoommachines
aangedreven machines.
- Deze mechanisatie ging samen met schaalvergroting, waardoor industrie ontstond:
fabrieken gebouwd waar 1 stoommachine meerdere grote machines aandreef. Deze
ingrijpende verandering van productiemethode= industriële revolutie.
- Industrialisatie begon in Groot-Brittannië en later (tijd burgers en stoommachines) in VS,
Europese vasteland en Japan. In 20e eeuw ook andere delen v.d. wereld.
- 1800 tot heden= moderne tijd
- Ook ontstond er de industriële samenleving: grootste deel bevolking in stad en industrie en
diensten belangrijkste middelen van bestaan. Vanaf platteland verhuisden veel mensen naar
steden om in loondienst in fabrieken te gaan werken-> ontstaan klasse van
industriearbeiders en klasse van kapitalisten(geld beleggen in industrie en handel).
Hiertussen: middenklasse
Oorzaken van de industriële revolutie
- ondernemers en uitvinders speelden grote rol- ook Britse koloniale overheersing belangrijk.
- Revolutie begon in textielnijverheid; handelskapitalistische ondernemers importeerden katoen
uit India (Britse kolonie)- was goedkoper, makkelijker te bewerken en sterker dan wol
- Ondernemers zetten op Britse platteland spinners en wevers aan t werk
- plattelandsnijverheid kon vraag niet meer aan-> ondernemers investeerden in nieuwe
technieken, houten werktuigen werden aangedreven door waterkracht- aansluiting van
weefgetouwen en spinnen-wielen op stoom machines- Deze machines kwamen uit de
mijnindustrie, een ander deel van de industriesector: deel van de economie dat bestaat uit
industrie en mijnbouw. Stoommachines werden gebruikt om water weg te pompen(steenkool)
- Met stoommachines werd sneller, grootschaliger en goedkoper geproduceerd.
- Ook de kwaliteit van de producten nam toe: Britten stapten massaal over op katoenen
kleding- Britse textielondernemers konden veel ruwe katoen importeren en katoenen stoffen
exporteren
- Het gebruik van stoommachines in de textielindustrie had gevolgen: het stimuleerde winning
van steenkool en productie van ijzer de kwaliteit van ijzer en ijzerproducten steeg
Landbouw, gezondheidszorg en transport
e
- Vanaf de 17 eeuw ging de landbouwproductie omhoog > voedselproductie nam toe > de
bevolking groeide en op het land was minder arbeid nodig: goedkope arbeidskrachten voor
industrie beschikbaar & grotere vraag naar industrieproducten
- Ook bevolkingsgroei door einde aan grote epidemieën o.a. door ontdekking van
pokken-vaccin. Er begon een medische revolutie: sterke verbetering van de geneeskunde
vanaf de 19e eeuw.
- Belangrijk was ook de transportrevolutie: ingrijpende verbetering van wegen en
vervoermiddelen.
- In Groot-Brittannië:lieten ondernemers kanalen graven- ontstond een dicht netwerk van
verbonden vaarwegen- kwamen fabrieken langs de vaarwegen-> ontstond daardoor een
betere aanvoer van steenkolen en grondstoffen en betere afvoer van producten- ontstond van
1830 een dicht spoorwegnet- bevorderde treinenbouw de machine-industrie, steenkool- en
ijzerwinning, handel en de groei van steden
, De tweede industriële revolutie
- Rond 1850 was Groot-Brittannië de werkplaats van de wereld.
- Door de technologische vooruitgang ontstonden nieuwe industrieën met nieuwe producten.
- Men spreek van een tweede industriële revolutie: fase in het industrialiseringsproces waarin
staal, chemie en elektrotechniek belangrijk worden (vanaf 1890).
- Door gebruik van kunstmest ontstond een nieuwe voedingsmiddelenindustrie.
- De VS en Duitsland namen de leidende rol van Groot-Brittannië over.
- De industrialisatie bleef aan de gang door:- gebruik te maken van de wetenschap- goedkoper
te werken- betere producten te maken om de winst op te voeren en de concurrentie vol te
houden.
- De transportrevolutie zette door: uitbreiding spoorwegennet en gebruik van stoomschepen,
fietsen en auto’s.
p2: Politiek-maatschappelijke stromingen
KA 36: De opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme, socialisme,
confessionalisme en feminisme
Liberalisme, nationalisme en conservatisme
- Na ondergang van Napoleon: Europese regeringsleiders spraken op het Congres van Wenen
(1815) af om in Europa samen de vrede te handhaven en overal onrust en revoluties de kop
in te drukken. Ze wilden een machtsevenwicht in Europa:
- Frankrijk mag de vrede niet opnieuw bedreigen (Pruisen kreeg er veel gebied bij) &( België bij
Nl gevoegd) &( Oostenrijk delen van Noord-Italië)
- koningen en edelen kregen weer de macht
- herverdeling van de Europese rijken
- Het Duitse rijk werd een los verbond van stad-staten en monarchieën, Pruisen en Oostenrijk
waren daarin de grote mogendheden: staten.
- De autoritaire orde op Europese vasteland stuitte op verzet van politiek-maatschappelijke
stromingen als het liberalisme: vooral aanhang onder burgerij- wilden een grondwet die de
koninklijke macht beperkte en andere burgerrechten garandeerde- regering moest
ondergeschikt zijn aan gekozen volksvertegenwoordiging- bemoeizucht van overheid was
schadelijk volgens het economisch liberalisme- de beste garantie voor welvaart is de
markt-economie: economie waarin de productie wordt bepaald door vraag en aanbod op de
vrije markt
- Ook in het nationalisme verzetten burgers zich tegen de bestaande orde. Volgens hen
hadden volken recht op een eigen natiestaat.
- Door de democratische revoluties groeide het besef dat mensen hoorden bij een volk met een
gemeenschappelijke: taal, geschiedenis en cultuur.
- Het conservatisme stond tegenover het liberalisme en het nationalisme. Het idee van
vrijheid en gelijkheid was gevaarlijk.
Nieuwe natiestaten en agressief nationalisme
- De orde van Congres van Wenen hield geen stand door groeiend verzet tegen de autoritaire
monarchieën: Griekenland en Servië los van Ottomaanse rijk
1830 – Frankrijk kreeg een ander koningshuis dat rekening hield met burgerij
1830 – België scheidde zich af van Nederland en werd eigen koninkrijk
1848 – na volksopstand werd Frankrijk een republiek
1870 – stichting van koninkrijk Italië dat einde maakte aan aparte staatjes met liberale
grondwet
- Bismarck werd kanselier: Duitse regeringsleider, minister-president Hij gebruikte het
nationalisme: voor het aanwakkeren nationale gevoelens om verenigd Duitsland te krijgen-
p1: De industriële revolutie
KA 31: De industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële
samenleving.
Industrie en samenleving
- Tot in tijd pruiken en revoluties deden mensen werk meestal met hand en werktuigen. Energie
uit spierkracht, trekdieren of opgewekt met water- en windmolens of houtvuren.
- Productie meestal kleinschalig; nijverheid in ambachtelijke werkplaatsen
- Rond 1800 maakten in Groot-Brittannië hand-werktuigen plaats voor door stoommachines
aangedreven machines.
- Deze mechanisatie ging samen met schaalvergroting, waardoor industrie ontstond:
fabrieken gebouwd waar 1 stoommachine meerdere grote machines aandreef. Deze
ingrijpende verandering van productiemethode= industriële revolutie.
- Industrialisatie begon in Groot-Brittannië en later (tijd burgers en stoommachines) in VS,
Europese vasteland en Japan. In 20e eeuw ook andere delen v.d. wereld.
- 1800 tot heden= moderne tijd
- Ook ontstond er de industriële samenleving: grootste deel bevolking in stad en industrie en
diensten belangrijkste middelen van bestaan. Vanaf platteland verhuisden veel mensen naar
steden om in loondienst in fabrieken te gaan werken-> ontstaan klasse van
industriearbeiders en klasse van kapitalisten(geld beleggen in industrie en handel).
Hiertussen: middenklasse
Oorzaken van de industriële revolutie
- ondernemers en uitvinders speelden grote rol- ook Britse koloniale overheersing belangrijk.
- Revolutie begon in textielnijverheid; handelskapitalistische ondernemers importeerden katoen
uit India (Britse kolonie)- was goedkoper, makkelijker te bewerken en sterker dan wol
- Ondernemers zetten op Britse platteland spinners en wevers aan t werk
- plattelandsnijverheid kon vraag niet meer aan-> ondernemers investeerden in nieuwe
technieken, houten werktuigen werden aangedreven door waterkracht- aansluiting van
weefgetouwen en spinnen-wielen op stoom machines- Deze machines kwamen uit de
mijnindustrie, een ander deel van de industriesector: deel van de economie dat bestaat uit
industrie en mijnbouw. Stoommachines werden gebruikt om water weg te pompen(steenkool)
- Met stoommachines werd sneller, grootschaliger en goedkoper geproduceerd.
- Ook de kwaliteit van de producten nam toe: Britten stapten massaal over op katoenen
kleding- Britse textielondernemers konden veel ruwe katoen importeren en katoenen stoffen
exporteren
- Het gebruik van stoommachines in de textielindustrie had gevolgen: het stimuleerde winning
van steenkool en productie van ijzer de kwaliteit van ijzer en ijzerproducten steeg
Landbouw, gezondheidszorg en transport
e
- Vanaf de 17 eeuw ging de landbouwproductie omhoog > voedselproductie nam toe > de
bevolking groeide en op het land was minder arbeid nodig: goedkope arbeidskrachten voor
industrie beschikbaar & grotere vraag naar industrieproducten
- Ook bevolkingsgroei door einde aan grote epidemieën o.a. door ontdekking van
pokken-vaccin. Er begon een medische revolutie: sterke verbetering van de geneeskunde
vanaf de 19e eeuw.
- Belangrijk was ook de transportrevolutie: ingrijpende verbetering van wegen en
vervoermiddelen.
- In Groot-Brittannië:lieten ondernemers kanalen graven- ontstond een dicht netwerk van
verbonden vaarwegen- kwamen fabrieken langs de vaarwegen-> ontstond daardoor een
betere aanvoer van steenkolen en grondstoffen en betere afvoer van producten- ontstond van
1830 een dicht spoorwegnet- bevorderde treinenbouw de machine-industrie, steenkool- en
ijzerwinning, handel en de groei van steden
, De tweede industriële revolutie
- Rond 1850 was Groot-Brittannië de werkplaats van de wereld.
- Door de technologische vooruitgang ontstonden nieuwe industrieën met nieuwe producten.
- Men spreek van een tweede industriële revolutie: fase in het industrialiseringsproces waarin
staal, chemie en elektrotechniek belangrijk worden (vanaf 1890).
- Door gebruik van kunstmest ontstond een nieuwe voedingsmiddelenindustrie.
- De VS en Duitsland namen de leidende rol van Groot-Brittannië over.
- De industrialisatie bleef aan de gang door:- gebruik te maken van de wetenschap- goedkoper
te werken- betere producten te maken om de winst op te voeren en de concurrentie vol te
houden.
- De transportrevolutie zette door: uitbreiding spoorwegennet en gebruik van stoomschepen,
fietsen en auto’s.
p2: Politiek-maatschappelijke stromingen
KA 36: De opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme, socialisme,
confessionalisme en feminisme
Liberalisme, nationalisme en conservatisme
- Na ondergang van Napoleon: Europese regeringsleiders spraken op het Congres van Wenen
(1815) af om in Europa samen de vrede te handhaven en overal onrust en revoluties de kop
in te drukken. Ze wilden een machtsevenwicht in Europa:
- Frankrijk mag de vrede niet opnieuw bedreigen (Pruisen kreeg er veel gebied bij) &( België bij
Nl gevoegd) &( Oostenrijk delen van Noord-Italië)
- koningen en edelen kregen weer de macht
- herverdeling van de Europese rijken
- Het Duitse rijk werd een los verbond van stad-staten en monarchieën, Pruisen en Oostenrijk
waren daarin de grote mogendheden: staten.
- De autoritaire orde op Europese vasteland stuitte op verzet van politiek-maatschappelijke
stromingen als het liberalisme: vooral aanhang onder burgerij- wilden een grondwet die de
koninklijke macht beperkte en andere burgerrechten garandeerde- regering moest
ondergeschikt zijn aan gekozen volksvertegenwoordiging- bemoeizucht van overheid was
schadelijk volgens het economisch liberalisme- de beste garantie voor welvaart is de
markt-economie: economie waarin de productie wordt bepaald door vraag en aanbod op de
vrije markt
- Ook in het nationalisme verzetten burgers zich tegen de bestaande orde. Volgens hen
hadden volken recht op een eigen natiestaat.
- Door de democratische revoluties groeide het besef dat mensen hoorden bij een volk met een
gemeenschappelijke: taal, geschiedenis en cultuur.
- Het conservatisme stond tegenover het liberalisme en het nationalisme. Het idee van
vrijheid en gelijkheid was gevaarlijk.
Nieuwe natiestaten en agressief nationalisme
- De orde van Congres van Wenen hield geen stand door groeiend verzet tegen de autoritaire
monarchieën: Griekenland en Servië los van Ottomaanse rijk
1830 – Frankrijk kreeg een ander koningshuis dat rekening hield met burgerij
1830 – België scheidde zich af van Nederland en werd eigen koninkrijk
1848 – na volksopstand werd Frankrijk een republiek
1870 – stichting van koninkrijk Italië dat einde maakte aan aparte staatjes met liberale
grondwet
- Bismarck werd kanselier: Duitse regeringsleider, minister-president Hij gebruikte het
nationalisme: voor het aanwakkeren nationale gevoelens om verenigd Duitsland te krijgen-
