Volledige Samenvatting Inleiding tot de Rechtswetenschap (JUR-1INLRW1)

Doelstellingen inleiding tot de
rechtswetenschap

Inhoudsopgave
............................................................................................................................................................2
Week 1: rechts als systeem van prescriptieve gedragsregels.............................................................2
Week 2: de Democratische Rechtsstaat.............................................................................................4
Week 3: de Rechtspraak.....................................................................................................................5
Week 4: Rechtsbronnen I...................................................................................................................7
Week 5: Rechtsbronnen II..................................................................................................................9
Week 6: Rechtsbronnen III...............................................................................................................10
Costa/Enel....................................................................................................................................11
Simmenthal...................................................................................................................................11
Week 7: Rechtsvinding I...................................................................................................................12
..........................................................................................................................................................13
Week 8: Rechtsvinding II..................................................................................................................13
Week 9: Materieel strafrecht I..........................................................................................................14
Week 10: Materieel strafrecht II.......................................................................................................16
Melk en water...............................................................................................................................18
Justitiefolder.................................................................................................................................18
Stadionverbod..............................................................................................................................18
Week 11: Rechtssubjecten, rechtshandelingen en verbintenissenrecht..........................................19
Week 12: Materieel vermogensrecht...............................................................................................21
Jetblast.........................................................................................................................................25
Berg en Dalse watertoren.............................................................................................................26
Week 13: Handhaving in het publiekrecht, sancties.........................................................................26
Volkel............................................................................................................................................30
Pikmeer II......................................................................................................................................30
Schiedammer Parkmoord.............................................................................................................30




1

,Week 1: rechts als systeem van prescriptieve gedragsregels

Normatieve/prescriptieve uitspraak = hoe het zou moeten zijn
Feitelijke/descriptieve uitspraak = hoe het is

Empirisch onderzoek = toetsen of uitspraken kloppen op basis van eigen ervaringen en
waarnemingen

Normatieve kennisdomeinen
- Recht
- Godsdienst
- Moraal = ethiek
- Fatsoen = etiquette

Waarden zijn wat je waardevol vindt, normen zijn hoe je deze waarden verwerkelijkt.
Moraal = persoonsafhankelijk (innerlijk) en recht = algemeen geldend (uiterlijk)

Subjectief recht = aan iemand toekomende bevoegdheid. Mogelijk gemaakt door het bestaan van
objectieve rechten. Vb. art. 4 GW: geeft een bevoegdheid, maar is ook een objectief recht.
Positief recht/objectief recht = het geheel van geldend recht (geschreven en ongeschreven) die door
de mens is bedacht  gewoonterecht + jurisprudentie + wet + verdrag GJWV  Gert-Jan Wil Vis

Rechtspositivisme = opvatting dat het geldende recht uitsluitend positief recht is, die is uitgevaardigd
door de overheid zonder noodzakelijk verband met moraal.

Natuurrecht = recht dat van nature geldt, onafhankelijk van de mens (in strijd met GJWV)
Natuurrechtelijke visie = opvatting dat het geldende recht bestaat uit natuurrecht en aangevuld door
positief recht

Genus = verzamelbegrip
Species = subcategorie van genus


2

,Alleen als genus wordt onderverdeeld op één bepaald criteria, dan kan een onderwerp van een
genus niet behoren tot twee of meer verschillende species. Als één genus wordt onderverdeeld op
meerdere criteria, dan kunnen de species onderling wel overlappen.

Rechtsbronnen
Ongeschreven rechtsbronnen
 Gewoonte
 Jurisprudentie = rechterlijke uitspraken
Geschreven rechtsbronnen
 Wet = elke algemeen geldende geschreven rechtsregel die afkomstig is van een tot
wetgeving bevoegd overheidsorgaan
 Verdragen

Materieel recht = betrekking op rechten/plichten
Formeel recht = procesrecht

Rechtsgebieden
 Staatsrecht
 Bestuursrecht
 Strafrecht
 Burgerlijk recht
 Arbeidsrecht en sociaalzekerheidsrecht
 (Volkenrecht)

Publiekrecht (verticale verhouding)
 Regels tussen overheid en burgers
 Gaat over de staat
 Bevoegdheden organen staat
 Uitvoering exclusieve taken overheid

Privaatrecht (horizontale verhouding)
 Regels tussen burgers

Klassieke indeling = recht wordt ingedeeld volgens rechtsgebieden
Functionele indeling = recht wordt ingedeeld volgens met elkaar samenhangende facetten van
maatschappelijk leven




3

, Week 2: de Democratische Rechtsstaat

Democratische rechtsstaat = streven naar evenwicht tussen meerderheidsmacht en
rechtsbescherming van het individu

Democratie = volk regeert
 Directe democratie = burgers hebben rechtstreeks invloed
 Indirecte democratie = burgers kiezen volksvertegenwoordiger die invloed hebben.

Parlementair stelsel = uitvoerende macht is verantwoording schuldig aan het parlement.
Vertrouwensregel = regering moet steun hebben van het parlement om te kunnen regeren.

Rechtsbescherming individu
1. Scheiding der machten = Wetgevende macht, uitvoerende macht en rechtsprekende macht
 WUR
Checks and balances = toezicht en machtsevenwicht
Decentralisatie = machtsspreiding over verschillende niveaus
 Territoriale decentralisatie = binnen bepaalde grondgebied
 Functionele decentralisatie = op grond van specifieke doelstelling
2. Legaliteitsbeginsel = handelen van overheid is gebaseerd op de wet
3. Grondrechten
 Klassieke grondrechten  leven, vrijheid en eigendom
 Sociale grondrechten  inspanning overheid
4. Toegang onafhankelijke rechter

Grondwetswijzigingsprocedure IEOTOB
1. Indiening  voorstel tot grondwetswijziging
2. Eerste lezing  meerderheid van beide kamers moet akkoord geven
3. Ontbinding Tweede Kamer  nieuwe verkiezing
4. Tweede lezing  wetsvoorstel behandeld door Staten-Generaal, geen wijzigingen meer, 2/3 e
van beide Kamers moeten akkoord gaan
5. Ondertekening  koning of 1+ ministers
6. Bekrachtiging  publicatie

4