Sociale psychologie – introductie 15/11/22
(!) De wetenschappelijke studie van de manieren waarop mensen hun gedachten, gevoelens en
gedragingen worden beïnvloed door de (daadwerkelijke en/of voorgestelde) aanwezigheid van andere
mensen.
/ invloed van sociale situaties (en individuele verschillen) op menselijke gedachten, gevoelens en
gedragingen.
Drie motieven voor complot denken/extremisme/radicaliseren :
Denken - Epistemologisch: Wat gebeurd hier? Hoe moet ik dit duiden?
Voelen - Existentieel (angstig): Ben ik veilig en geborgen in deze wereld?
Gedrag - Identificatie: Ik wil me goed voelen over mezelf en de groepen waar ik bij hoor.
Axioma’s Sociale Psychologie
Invloed van fysieke omgeving
Heider & Simmel 1944) – De mens construeert eigen sociale realiteit (social construals), vaak
in termen van persoonseigenschappen. Sociale realiteit is erg context afhankelijk (cultuur).
Invloed van sociale omgeving (normen en waarden/ standaarden en afkeuring)
- Fundamentele attributiefout
(Oorzaken) gedrag toeschrijven aan persoonlijkheidseigenschappen
- Self-fulfilling prophecy > Pygmalion-effect
Ongeloof in een persoon veroorzaakt dat ongeloof in de persoon realiteit wordt.
Men zoekt een bevestiging van hun eerste indruk, ‘zie je wel-indruk’.
Zolang mogelijk onbevooroordeeld blijven > maar lastig, want stereotypes zijn snel.
Cold-hot empathy gap – Loewenstein (1996).
Vaak pas empathie voor anderen als men de situatie zelf mee maakt. Je onderschat de
impact; ik een kalme, (cold) situatie kan je niet inschatten hoe je onder druk, (hot) reageert.
Mens is een sociaal dier; dus: de mens wordt sterk beïnvloed door zijn/haar sociale
omgeving en is dier.
Kurt Lewin – menselijk denken, doen en voelen = f(Persoon x Situatie)
Verschillende mensen reageren verschillend op dezelfde situatie.
Mens construeert eigen realiteit
- Het denken, doen en voelen van mensen wordt sterk beïnvloedt door de situatie, of
liever, door hun interpretatie van de situatie.
Situatie > Perceptie > Cognitie, Motivatie en Gedrag.
Het basisprincipe van de Sociale Psychologie
Twee manieren van informatie verwerken:
1. Gecontroleerd; Systematisch, Centraal, Rationalistisch
2. Automatisch; heuristisch (oppervlakkig), perifeer, experiëntieel
Wanneer wat? Willen, Kunnen, Schema’s en Heuristieken.
Hindsight bias
Achteraf zeggen dat je iets al had voorspelt, terwijl dit eigenlijk niet zo was/niet kan.
Confirmation bias
Informatie zoeken die eigen hypotheses bevestigen.
,Hoorcollege 2 – sociale beïnvloeding 22/11/22
Sociale beïnvloeding en gehoorzaamheid
Adolf Hitler grootste invloed op de sociale psychologie. Beïnvloeding van veel mensen, hoe
kan dat? Deze vraag heeft geleidt tot onderzoek naar beïnvloeding en gehoorzaamheid.
Ander gevolg van Hitler- veel Joodse wetenschappers naar de VS gevlucht om
fundamenteel/ toegepast onderzoek te doen. Dit hielp bij het beëindigen van WO II
(attitude-onderzoek & Kurt Lewin).
Kurt Lewin (grondlegger sociale psychologie) – veldtheorie
Mensen bevinden zich in een voortdurend veranderd krachtenveld waarin verschillende
krachten (vanuit onszelf of vanuit andere personen) op ze worden uitgeoefend.
Gedrag = Persoon x Situatie
Bibb Latané – Social Impact Theory. Sociale beïnvloeding is afhankelijk van:
- Aantal anderen dat druk uitoefent
- Waarde gehecht aan de bron van sociale druk (sterkte)
- Nabijheid van de bron (fysiek of psychologisch; in gedachten aanwezig)
Voorbeeld: invloed van aantal anderen op helpen van slachtoffer; norm anderen= niet helpen
Waarom heeft sociale beïnvloeding effect? Oorzaken van conformiteit;
Informationeel: men wilt graag het juiste doen.
Informatie-onzekerheid > kijken naar wat anderen doen.
Normatief: men wilt graag geaccepteerd worden/ ergens bij horen.
Fundamenteel sociaalpsychologische behoefte > kan minder rationeel uitpakken.
Asch – Normatieve beïnvloeding
Objectief duidelijk interpreteerbare stimuli.
Zonder sociale beïnvloeding gaf men altijd goede antwoord.
Met mensen erom heen > mee gaan in het duidelijk foute antwoord (normatieve
beïnvloeding)l. 1 non-conformist > al veel minder conformiteit.
Niet toegeven aan groepsnorm > ongemakkelijk gevoel.
Obedience to authority (gehoorzaamheid aan autoriteiten)
Waarom geeft men hieraan toe? > onderzoek naar gehoorzaamheid.
Milgram
Onderzoek; als we mensen die aan een onderzoek op de Universiteit meedoen vragen om
elektrische schokken toe te dienen aan een andere onderzoek deelnemer, omdat die
persoon niet goed woordjes leren kan, gaan ze dat dan doen? Hypothese: nee! Resultaat: ja.
Want:
- Belang van autoriteiten
- Afschuiven van verantwoordelijkheid
- Nabijheid proefleider vs. leerling
- Geen ongehoorzame anderen
Lodewijkx – zelfde onderzoek met white noise in Utrecht > soortgelijke effecten.
,Zelf-perceptie
Sociale perceptie: de manier waarop mensen anderen (persoonsperceptie) en zichzelf (zelf-
perceptie) begrijpen.
Zelf-perceptie – Hoe begrijpen we onszelf?
a. Door de ogen van anderen
Hoe we over onszelf denken leiden we vaak af uit wat anderen van ons vinden
= looking-glass self (Cooley)
Attributie-conditie gedrag is gekoppeld aan hoe iemand is. Toeschrijven > gedrag.
Persuasieve conditie anderen leggen je iets op.
Controle-conditie
b. Sociale omgeving als referentiekader
Sociale vergelijking (Festinger)
Heel veel kennis en kunde is relatief, daarom afhankelijk van onze sociale omgeving.
Opgroeien met mannen > meer identificeren als vrouw omdat het opvalt.
c. Biases
Self-serving attributional bias:
toeschrijven eigen succes aan zichzelf en eigen falen aan situatie.
d. We gebruiken emoties als informatie – hoe voelen we ons?
Want, emoties zijn opgeslagen in hoe je lichaam zich gedraagt. Vb: facial feedback.
Hoe je lichaam zich gedraagt bepaald emotie die je voelt.
Botox in aangezichtsspieren > minder hersenactiviteit bij ervaren van emoties.
Fopspeen als kind gebruikt > minder imitatie van emotionele cues van anderen >
onveiliger gehechtheid als adolescent.
Sociale beïnvloeding via attitudes:
De evaluatieve gedachten die mensen hebben over hun sociale omgeving en de zaken die
zich daarin bevinden: objecten, personen, gebeurtenissen , ideeën etc.
a. Hoe worden ze gevormd?
Wat mensen gewoonlijk doen = descriptieve norm.
Prescriptieve norm = normen die mensen na volgen.
Injunctieve norm = iets wat mensen goedkeuren; wat we allemaal willen; beter milieu
Vanuit analyse interventies ontwikkelen – hou rekening/kijk uit met normen.
Denk aan voorbeeld handdoeken in hotel – veel mensen doen dit ...
Socialisatieprocessen; normen en waarden die men in een sociale context
opstelt en waar men zich op lange termijn aan houdt.
b. Wat voor invloed hebben ze op gedrag?
Theory of Planned Behaviour (Azjen)
- Attitude = hoe positief/negatief je over iets denkt.
- Subjectieve norm = wat denken belangrijke anderen van het gedrag?
- Waargenomen controle = ben ik in staat het gedrag uit te voeren?
Deze drie leiden tot intenties > gedrag (niet altijd).
c. Hoe worden ze veranderd?
Elaboration Likelihood Model beschrijft de manier waarop attitudes veranderen.
, Beroemdheden doen dit … > heuristisch informatie verwerken > tijdelijk effect op
gedragsverandering.
Samenvatting;
We worden in ons gedrag heel gemakkelijk beïnvloed door sociale factoren, zelfs als
dit betekent dat we heel negatieve gedragingen moeten vertonen (b.v. elektrische
schokken geven)
Zowel vorming als verandering van attitudes kan meer heuristisch of meer
systematisch gebeuren (afhankelijk van willen en kunnen)
Dit geldt ook voor sociale perceptie (persoons- en zelf- waarneming)(b.v. wel/niet
biases in attributieproces)
De sociale psychologie bestudeert o.a. wanneer (in welke situaties) mensen wel of
niet negatief gedrag vertonen en ook wanneer ze meer heuristisch of meer
systematisch te werk gaan; meer hierover in het volgende college.
(!) De wetenschappelijke studie van de manieren waarop mensen hun gedachten, gevoelens en
gedragingen worden beïnvloed door de (daadwerkelijke en/of voorgestelde) aanwezigheid van andere
mensen.
/ invloed van sociale situaties (en individuele verschillen) op menselijke gedachten, gevoelens en
gedragingen.
Drie motieven voor complot denken/extremisme/radicaliseren :
Denken - Epistemologisch: Wat gebeurd hier? Hoe moet ik dit duiden?
Voelen - Existentieel (angstig): Ben ik veilig en geborgen in deze wereld?
Gedrag - Identificatie: Ik wil me goed voelen over mezelf en de groepen waar ik bij hoor.
Axioma’s Sociale Psychologie
Invloed van fysieke omgeving
Heider & Simmel 1944) – De mens construeert eigen sociale realiteit (social construals), vaak
in termen van persoonseigenschappen. Sociale realiteit is erg context afhankelijk (cultuur).
Invloed van sociale omgeving (normen en waarden/ standaarden en afkeuring)
- Fundamentele attributiefout
(Oorzaken) gedrag toeschrijven aan persoonlijkheidseigenschappen
- Self-fulfilling prophecy > Pygmalion-effect
Ongeloof in een persoon veroorzaakt dat ongeloof in de persoon realiteit wordt.
Men zoekt een bevestiging van hun eerste indruk, ‘zie je wel-indruk’.
Zolang mogelijk onbevooroordeeld blijven > maar lastig, want stereotypes zijn snel.
Cold-hot empathy gap – Loewenstein (1996).
Vaak pas empathie voor anderen als men de situatie zelf mee maakt. Je onderschat de
impact; ik een kalme, (cold) situatie kan je niet inschatten hoe je onder druk, (hot) reageert.
Mens is een sociaal dier; dus: de mens wordt sterk beïnvloed door zijn/haar sociale
omgeving en is dier.
Kurt Lewin – menselijk denken, doen en voelen = f(Persoon x Situatie)
Verschillende mensen reageren verschillend op dezelfde situatie.
Mens construeert eigen realiteit
- Het denken, doen en voelen van mensen wordt sterk beïnvloedt door de situatie, of
liever, door hun interpretatie van de situatie.
Situatie > Perceptie > Cognitie, Motivatie en Gedrag.
Het basisprincipe van de Sociale Psychologie
Twee manieren van informatie verwerken:
1. Gecontroleerd; Systematisch, Centraal, Rationalistisch
2. Automatisch; heuristisch (oppervlakkig), perifeer, experiëntieel
Wanneer wat? Willen, Kunnen, Schema’s en Heuristieken.
Hindsight bias
Achteraf zeggen dat je iets al had voorspelt, terwijl dit eigenlijk niet zo was/niet kan.
Confirmation bias
Informatie zoeken die eigen hypotheses bevestigen.
,Hoorcollege 2 – sociale beïnvloeding 22/11/22
Sociale beïnvloeding en gehoorzaamheid
Adolf Hitler grootste invloed op de sociale psychologie. Beïnvloeding van veel mensen, hoe
kan dat? Deze vraag heeft geleidt tot onderzoek naar beïnvloeding en gehoorzaamheid.
Ander gevolg van Hitler- veel Joodse wetenschappers naar de VS gevlucht om
fundamenteel/ toegepast onderzoek te doen. Dit hielp bij het beëindigen van WO II
(attitude-onderzoek & Kurt Lewin).
Kurt Lewin (grondlegger sociale psychologie) – veldtheorie
Mensen bevinden zich in een voortdurend veranderd krachtenveld waarin verschillende
krachten (vanuit onszelf of vanuit andere personen) op ze worden uitgeoefend.
Gedrag = Persoon x Situatie
Bibb Latané – Social Impact Theory. Sociale beïnvloeding is afhankelijk van:
- Aantal anderen dat druk uitoefent
- Waarde gehecht aan de bron van sociale druk (sterkte)
- Nabijheid van de bron (fysiek of psychologisch; in gedachten aanwezig)
Voorbeeld: invloed van aantal anderen op helpen van slachtoffer; norm anderen= niet helpen
Waarom heeft sociale beïnvloeding effect? Oorzaken van conformiteit;
Informationeel: men wilt graag het juiste doen.
Informatie-onzekerheid > kijken naar wat anderen doen.
Normatief: men wilt graag geaccepteerd worden/ ergens bij horen.
Fundamenteel sociaalpsychologische behoefte > kan minder rationeel uitpakken.
Asch – Normatieve beïnvloeding
Objectief duidelijk interpreteerbare stimuli.
Zonder sociale beïnvloeding gaf men altijd goede antwoord.
Met mensen erom heen > mee gaan in het duidelijk foute antwoord (normatieve
beïnvloeding)l. 1 non-conformist > al veel minder conformiteit.
Niet toegeven aan groepsnorm > ongemakkelijk gevoel.
Obedience to authority (gehoorzaamheid aan autoriteiten)
Waarom geeft men hieraan toe? > onderzoek naar gehoorzaamheid.
Milgram
Onderzoek; als we mensen die aan een onderzoek op de Universiteit meedoen vragen om
elektrische schokken toe te dienen aan een andere onderzoek deelnemer, omdat die
persoon niet goed woordjes leren kan, gaan ze dat dan doen? Hypothese: nee! Resultaat: ja.
Want:
- Belang van autoriteiten
- Afschuiven van verantwoordelijkheid
- Nabijheid proefleider vs. leerling
- Geen ongehoorzame anderen
Lodewijkx – zelfde onderzoek met white noise in Utrecht > soortgelijke effecten.
,Zelf-perceptie
Sociale perceptie: de manier waarop mensen anderen (persoonsperceptie) en zichzelf (zelf-
perceptie) begrijpen.
Zelf-perceptie – Hoe begrijpen we onszelf?
a. Door de ogen van anderen
Hoe we over onszelf denken leiden we vaak af uit wat anderen van ons vinden
= looking-glass self (Cooley)
Attributie-conditie gedrag is gekoppeld aan hoe iemand is. Toeschrijven > gedrag.
Persuasieve conditie anderen leggen je iets op.
Controle-conditie
b. Sociale omgeving als referentiekader
Sociale vergelijking (Festinger)
Heel veel kennis en kunde is relatief, daarom afhankelijk van onze sociale omgeving.
Opgroeien met mannen > meer identificeren als vrouw omdat het opvalt.
c. Biases
Self-serving attributional bias:
toeschrijven eigen succes aan zichzelf en eigen falen aan situatie.
d. We gebruiken emoties als informatie – hoe voelen we ons?
Want, emoties zijn opgeslagen in hoe je lichaam zich gedraagt. Vb: facial feedback.
Hoe je lichaam zich gedraagt bepaald emotie die je voelt.
Botox in aangezichtsspieren > minder hersenactiviteit bij ervaren van emoties.
Fopspeen als kind gebruikt > minder imitatie van emotionele cues van anderen >
onveiliger gehechtheid als adolescent.
Sociale beïnvloeding via attitudes:
De evaluatieve gedachten die mensen hebben over hun sociale omgeving en de zaken die
zich daarin bevinden: objecten, personen, gebeurtenissen , ideeën etc.
a. Hoe worden ze gevormd?
Wat mensen gewoonlijk doen = descriptieve norm.
Prescriptieve norm = normen die mensen na volgen.
Injunctieve norm = iets wat mensen goedkeuren; wat we allemaal willen; beter milieu
Vanuit analyse interventies ontwikkelen – hou rekening/kijk uit met normen.
Denk aan voorbeeld handdoeken in hotel – veel mensen doen dit ...
Socialisatieprocessen; normen en waarden die men in een sociale context
opstelt en waar men zich op lange termijn aan houdt.
b. Wat voor invloed hebben ze op gedrag?
Theory of Planned Behaviour (Azjen)
- Attitude = hoe positief/negatief je over iets denkt.
- Subjectieve norm = wat denken belangrijke anderen van het gedrag?
- Waargenomen controle = ben ik in staat het gedrag uit te voeren?
Deze drie leiden tot intenties > gedrag (niet altijd).
c. Hoe worden ze veranderd?
Elaboration Likelihood Model beschrijft de manier waarop attitudes veranderen.
, Beroemdheden doen dit … > heuristisch informatie verwerken > tijdelijk effect op
gedragsverandering.
Samenvatting;
We worden in ons gedrag heel gemakkelijk beïnvloed door sociale factoren, zelfs als
dit betekent dat we heel negatieve gedragingen moeten vertonen (b.v. elektrische
schokken geven)
Zowel vorming als verandering van attitudes kan meer heuristisch of meer
systematisch gebeuren (afhankelijk van willen en kunnen)
Dit geldt ook voor sociale perceptie (persoons- en zelf- waarneming)(b.v. wel/niet
biases in attributieproces)
De sociale psychologie bestudeert o.a. wanneer (in welke situaties) mensen wel of
niet negatief gedrag vertonen en ook wanneer ze meer heuristisch of meer
systematisch te werk gaan; meer hierover in het volgende college.
