Inleiding forensische psychiatrie
(psychiatrie & recht)
Rijksuniversiteit Groningen 2022-2023
Hoorcolleges dr.mr M.J.F van der Wolf
Boek Forensische psychiatrie en de rechtspraktijk
Inhoud
Hoorcollege 1.........................................................................................................................................4
Introductie psychiatrische stoornis en diagnostiek (H1).....................................................................4
Relevantie psychiatrie.....................................................................................................................4
Begripsbepaling..............................................................................................................................4
Diagnostiek.....................................................................................................................................6
Filosofie en geschiedenis psychiatrie..............................................................................................9
Forensische relevantie..................................................................................................................10
Hoorcollege 2.......................................................................................................................................11
Persoonlijkheidsstoornissen (H13)...................................................................................................11
Ontstaan en factoren van persoonlijkheidsstoornissen (4)..........................................................12
1) Paranoïde-persoonlijkheidsstoornis.........................................................................................12
2) Borderline-persoonlijkheidsstoornis.........................................................................................13
3) Narcistische-persoonlijkheidsstoornis......................................................................................14
4) Antisociale-persoonlijkheidsstoornis en psychopathie.............................................................14
Forensische aspecten...................................................................................................................15
Parafiele stoornissen (H10)...............................................................................................................16
Ontstaan parafiele stoornissen.....................................................................................................18
Forensische aspecten...................................................................................................................19
Verstandelijke beperking (H16)........................................................................................................19
Forensische aspecten...................................................................................................................21
Gedragsstoornissen (H11)................................................................................................................21
Periodiek explosieve stoornis (PES)..............................................................................................22
Kleptomanie.................................................................................................................................23
Pyromanie....................................................................................................................................23
Gokstoornis..................................................................................................................................24
Antisociaal-gedragsstoornis..........................................................................................................24
Oppositionele-opstandige stoornis...............................................................................................26
Forensische aspecten...................................................................................................................26
1
, Autismespectrumstoornissen (H14).................................................................................................26
Forensische aspecten...................................................................................................................27
ADHD (H15)......................................................................................................................................28
Forensische aspecten...................................................................................................................29
Hoorcollege 3.......................................................................................................................................30
Verslavingsstoornissen (H9).............................................................................................................30
Alcohol..........................................................................................................................................31
Stimulantia....................................................................................................................................32
Cocaïne.........................................................................................................................................32
Opioïden (heroïne, morfine en methadon)...................................................................................33
Cannabis (hasj en marihuana)......................................................................................................33
XTC (ecstasy).................................................................................................................................33
GHB (gamma-hydroxyboterzuur)..................................................................................................34
Forensische aspecten...................................................................................................................34
Gastdocent Eric Blaauw over middelengebruik en criminaliteit.......................................................34
Middelen & Criminaliteit..............................................................................................................35
Forensische aspecten...................................................................................................................38
Hoorcollege 4.......................................................................................................................................38
Psychotische stoornissen (H4)..........................................................................................................38
Schizofrenie..................................................................................................................................40
Waanstoornis...............................................................................................................................41
Schizoaffectieve stoornis..............................................................................................................41
Kortdurende psychotische stoornis..............................................................................................41
Psychotische stoornis door drugs.................................................................................................42
Forensische aspecten...................................................................................................................42
Neurocognitieve stoornissen (H3)....................................................................................................42
Delirium........................................................................................................................................42
Dementiesyndroom......................................................................................................................43
Amnestische stoornis....................................................................................................................44
Traumatisch hersenletsel..............................................................................................................44
Forensische aspecten...................................................................................................................45
Stemmingsstoornissen (H5)..............................................................................................................45
Depressieve stoornis....................................................................................................................46
Manie............................................................................................................................................47
Kraambedpsychose.......................................................................................................................48
Forensische aspecten...................................................................................................................48
2
, Somatische symptoomstoornissen en verwante stoornissen (H7)...................................................48
Somatische-symptoomstoornis....................................................................................................48
Nagebootste stoornis...................................................................................................................49
Morfodysfore stoornis..................................................................................................................49
Forensische aspecten...................................................................................................................50
Anorexia nervosa (H8)......................................................................................................................50
Forensische aspecten...................................................................................................................51
Suïcidaal gedrag (H12)......................................................................................................................51
Forensische aspecten...................................................................................................................53
Posttraumatische-stressstoornis en dissociatieve stoornissen (H6).................................................53
Simulatie en delict-amnesie (H17)....................................................................................................53
Hoorcollege 5.......................................................................................................................................53
Toerekeningsvatbaarheid en toerekenen (H19)...............................................................................53
Risicotaxatie (H20)............................................................................................................................54
Hoorcollege 6.......................................................................................................................................54
Het gedragsdeskundig onderzoek pro Justitia (H18)........................................................................54
Zorg in strafrechtelijk kader (H22)....................................................................................................54
Hoorcollege 7.......................................................................................................................................54
Behandelmethoden (H2)..................................................................................................................54
Forensische behandeling (Deel 4 – H24 t/m H29)............................................................................54
3
, Hoorcollege 1
Introductie psychiatrische stoornis en diagnostiek (H1)
Relevantie psychiatrie
Van alle delinquenten heeft 60% een psychische stoornis, 60% een verslaving, 80% een
uitkering/geen werk, 57% schulden en 35% een lichtverstandelijke beperking.
Hoe verder in de strafrechtsketen hoe meer gestoorden percentueel.
Vaak meldingen gedaan over verwarde personen bij de politie. Beter verwoord is personen die
onbegrepen gedrag vertonen. Iets ‘verward’ noemen slaat meestal meer op de melder dan de
over de gemelde want wat is verward?
Veel meldingen over mensen die middelen hebben gebruikt. En dus niet persé een stoornis
hebben.
Meer meldingen staat ook niet gelijk aan meer misdaad; de drempel om te melden ligt lager & er
is meer controle
Stel wel meer verwarde mensen, waarom? > minder plek en personeel tekort bij het GGZ en ook
meer mensen met psychische problemen. Door corona pandemie veel mensen in isolement en
gebrek aan sociale contacten.
In wettelijke bepalingen is de gevaarlijkheid het criterium.
Begripsbepaling
Psychiatrie = naam voor het medisch specialisme dat zich bezighoudt met het diagnosticeren en
behandelen van psychische stoornissen en aandoeningen. Specialisten op dit gebied heten
psychiaters.
Verschil neurologie en psychologie
In werking van hersenen zit onderscheid tussen neurologisch en psychische functies.
Neurologie; traditioneel noemen we hersenfuncties neurologisch wanneer de lokalisatie hiervan
in de hersenen vrij goed is aan te wijzen.
Hersenfunctie zijn bijvb. zintuigelijke waarneming, reflexen, motoriek.
Psychologie; de psychische functies zijn complexer van aard en niet op één plaats in de hersenen
te lokaliseren.
In de Europese filosofie worden de psychische functies in drie hoofdgroepen opgedeeld. Dit
noemen we de trias psychia.
Pathologie; ziekteleer. Het is een medisch specialisme dat zich bezighoudt met het
diagnosticeren van ziekten. Leer van psychische ziekten.
Diagnostiek; kort gezegd het verzamelen en interpreteren van informatie met het doel vast te
stellen welke benoembare problemen bij een patiënt aanwezig zijn. Classificeren, naam geven.
Forensische psychiatrie; vorm van geestelijke gezondheidszorg. Hier is verdenking van een
strafbaar feit (of veroordeling) en het (waarschijnlijk) hebben van een psychiatrische stoornis de
combinatie.
Syndroom vs. symptoom; een combinatie van een aantal symptomen noemt men een syndroom.
Syndroom wordt vaak gebruikt in de zin van een ziekte.
Trias psychia (3)
1. Cognitief (denken); bewustzijn, aandacht, oriëntatie, geheugen, oordeelsvermogen,
realiteitsbesef, ziektebesef, intelligentie, waarneming en denken
2. Affectief (voelen); stemming en affect
4
(psychiatrie & recht)
Rijksuniversiteit Groningen 2022-2023
Hoorcolleges dr.mr M.J.F van der Wolf
Boek Forensische psychiatrie en de rechtspraktijk
Inhoud
Hoorcollege 1.........................................................................................................................................4
Introductie psychiatrische stoornis en diagnostiek (H1).....................................................................4
Relevantie psychiatrie.....................................................................................................................4
Begripsbepaling..............................................................................................................................4
Diagnostiek.....................................................................................................................................6
Filosofie en geschiedenis psychiatrie..............................................................................................9
Forensische relevantie..................................................................................................................10
Hoorcollege 2.......................................................................................................................................11
Persoonlijkheidsstoornissen (H13)...................................................................................................11
Ontstaan en factoren van persoonlijkheidsstoornissen (4)..........................................................12
1) Paranoïde-persoonlijkheidsstoornis.........................................................................................12
2) Borderline-persoonlijkheidsstoornis.........................................................................................13
3) Narcistische-persoonlijkheidsstoornis......................................................................................14
4) Antisociale-persoonlijkheidsstoornis en psychopathie.............................................................14
Forensische aspecten...................................................................................................................15
Parafiele stoornissen (H10)...............................................................................................................16
Ontstaan parafiele stoornissen.....................................................................................................18
Forensische aspecten...................................................................................................................19
Verstandelijke beperking (H16)........................................................................................................19
Forensische aspecten...................................................................................................................21
Gedragsstoornissen (H11)................................................................................................................21
Periodiek explosieve stoornis (PES)..............................................................................................22
Kleptomanie.................................................................................................................................23
Pyromanie....................................................................................................................................23
Gokstoornis..................................................................................................................................24
Antisociaal-gedragsstoornis..........................................................................................................24
Oppositionele-opstandige stoornis...............................................................................................26
Forensische aspecten...................................................................................................................26
1
, Autismespectrumstoornissen (H14).................................................................................................26
Forensische aspecten...................................................................................................................27
ADHD (H15)......................................................................................................................................28
Forensische aspecten...................................................................................................................29
Hoorcollege 3.......................................................................................................................................30
Verslavingsstoornissen (H9).............................................................................................................30
Alcohol..........................................................................................................................................31
Stimulantia....................................................................................................................................32
Cocaïne.........................................................................................................................................32
Opioïden (heroïne, morfine en methadon)...................................................................................33
Cannabis (hasj en marihuana)......................................................................................................33
XTC (ecstasy).................................................................................................................................33
GHB (gamma-hydroxyboterzuur)..................................................................................................34
Forensische aspecten...................................................................................................................34
Gastdocent Eric Blaauw over middelengebruik en criminaliteit.......................................................34
Middelen & Criminaliteit..............................................................................................................35
Forensische aspecten...................................................................................................................38
Hoorcollege 4.......................................................................................................................................38
Psychotische stoornissen (H4)..........................................................................................................38
Schizofrenie..................................................................................................................................40
Waanstoornis...............................................................................................................................41
Schizoaffectieve stoornis..............................................................................................................41
Kortdurende psychotische stoornis..............................................................................................41
Psychotische stoornis door drugs.................................................................................................42
Forensische aspecten...................................................................................................................42
Neurocognitieve stoornissen (H3)....................................................................................................42
Delirium........................................................................................................................................42
Dementiesyndroom......................................................................................................................43
Amnestische stoornis....................................................................................................................44
Traumatisch hersenletsel..............................................................................................................44
Forensische aspecten...................................................................................................................45
Stemmingsstoornissen (H5)..............................................................................................................45
Depressieve stoornis....................................................................................................................46
Manie............................................................................................................................................47
Kraambedpsychose.......................................................................................................................48
Forensische aspecten...................................................................................................................48
2
, Somatische symptoomstoornissen en verwante stoornissen (H7)...................................................48
Somatische-symptoomstoornis....................................................................................................48
Nagebootste stoornis...................................................................................................................49
Morfodysfore stoornis..................................................................................................................49
Forensische aspecten...................................................................................................................50
Anorexia nervosa (H8)......................................................................................................................50
Forensische aspecten...................................................................................................................51
Suïcidaal gedrag (H12)......................................................................................................................51
Forensische aspecten...................................................................................................................53
Posttraumatische-stressstoornis en dissociatieve stoornissen (H6).................................................53
Simulatie en delict-amnesie (H17)....................................................................................................53
Hoorcollege 5.......................................................................................................................................53
Toerekeningsvatbaarheid en toerekenen (H19)...............................................................................53
Risicotaxatie (H20)............................................................................................................................54
Hoorcollege 6.......................................................................................................................................54
Het gedragsdeskundig onderzoek pro Justitia (H18)........................................................................54
Zorg in strafrechtelijk kader (H22)....................................................................................................54
Hoorcollege 7.......................................................................................................................................54
Behandelmethoden (H2)..................................................................................................................54
Forensische behandeling (Deel 4 – H24 t/m H29)............................................................................54
3
, Hoorcollege 1
Introductie psychiatrische stoornis en diagnostiek (H1)
Relevantie psychiatrie
Van alle delinquenten heeft 60% een psychische stoornis, 60% een verslaving, 80% een
uitkering/geen werk, 57% schulden en 35% een lichtverstandelijke beperking.
Hoe verder in de strafrechtsketen hoe meer gestoorden percentueel.
Vaak meldingen gedaan over verwarde personen bij de politie. Beter verwoord is personen die
onbegrepen gedrag vertonen. Iets ‘verward’ noemen slaat meestal meer op de melder dan de
over de gemelde want wat is verward?
Veel meldingen over mensen die middelen hebben gebruikt. En dus niet persé een stoornis
hebben.
Meer meldingen staat ook niet gelijk aan meer misdaad; de drempel om te melden ligt lager & er
is meer controle
Stel wel meer verwarde mensen, waarom? > minder plek en personeel tekort bij het GGZ en ook
meer mensen met psychische problemen. Door corona pandemie veel mensen in isolement en
gebrek aan sociale contacten.
In wettelijke bepalingen is de gevaarlijkheid het criterium.
Begripsbepaling
Psychiatrie = naam voor het medisch specialisme dat zich bezighoudt met het diagnosticeren en
behandelen van psychische stoornissen en aandoeningen. Specialisten op dit gebied heten
psychiaters.
Verschil neurologie en psychologie
In werking van hersenen zit onderscheid tussen neurologisch en psychische functies.
Neurologie; traditioneel noemen we hersenfuncties neurologisch wanneer de lokalisatie hiervan
in de hersenen vrij goed is aan te wijzen.
Hersenfunctie zijn bijvb. zintuigelijke waarneming, reflexen, motoriek.
Psychologie; de psychische functies zijn complexer van aard en niet op één plaats in de hersenen
te lokaliseren.
In de Europese filosofie worden de psychische functies in drie hoofdgroepen opgedeeld. Dit
noemen we de trias psychia.
Pathologie; ziekteleer. Het is een medisch specialisme dat zich bezighoudt met het
diagnosticeren van ziekten. Leer van psychische ziekten.
Diagnostiek; kort gezegd het verzamelen en interpreteren van informatie met het doel vast te
stellen welke benoembare problemen bij een patiënt aanwezig zijn. Classificeren, naam geven.
Forensische psychiatrie; vorm van geestelijke gezondheidszorg. Hier is verdenking van een
strafbaar feit (of veroordeling) en het (waarschijnlijk) hebben van een psychiatrische stoornis de
combinatie.
Syndroom vs. symptoom; een combinatie van een aantal symptomen noemt men een syndroom.
Syndroom wordt vaak gebruikt in de zin van een ziekte.
Trias psychia (3)
1. Cognitief (denken); bewustzijn, aandacht, oriëntatie, geheugen, oordeelsvermogen,
realiteitsbesef, ziektebesef, intelligentie, waarneming en denken
2. Affectief (voelen); stemming en affect
4
