Kennisclips Verbintenissenrecht II
Week 1: onrechtmatige daad
Onrechtmatige daad
Het verbintenissenrecht kan worden onderverdeeld in het contractenrecht en het
aansprakelijkheidsrecht.
Art. 6:162 lid 1 BW
- Hij die jegens een ander een onrechtmatige daad (1) pleegt, welke hem kan worden
toegerekend (2), is verplicht de schade (3) die de ander dientengevolge (causaal
verband) (4) lijdt, te vergoeden
- Relativiteit (5) zie art. 6:163 BW
Stel je valt van de trap en je breekt je been eigen schade dragen
Tenzij je door het toedoen van een ander van de trap bent gevallen
De daad kan bestaan uit: een doen of nalaten
Uitwerking
1. De daad die onrechtmatig is:
a. Inbreuk op een recht (wetsartikel noemen waarmee het in strijd is met de wet)
b. Doen of nalaten van een maatschappelijke plicht
c. Volgens het ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt
= een open norm, is in de jurisprudentie ingevuld. Is per situatie
afhankelijk. Denk aan hinder, geluidsoverlast, sport- en spel
aansprakelijkheid, gevaarzetting etc. Je hoeft er maar 2 te kennen:
gevaarzetting en sport- en spel aansprakelijkheid. Zie verdere toelichting
Tenzij rechtvaardigingsgrond (ook noemen in het tentamen of hier sprake
van is)
2. Toerekenbaarheid (verwijtbaarheid door een persoon)
a. Schuld
b. Wet
c. In het verkeer geldende opvattingen = heeft betrekking op de dader. Is dit volgens
het in de maatschappij toerekenbaar op de dader. Gaat dus over onervarenheid.
Het kan dus bijv. niet worden toegerekend als je bij een rijexamen tegen aan auto
rijdt. Want in het verkeer geldende opvatting is dat je als je auto leert rijden, dit je
niet toegerekend kan worden
3. Schade art. 6:96 jo. 6:163 BW
4. Causaal verband
5. Relativiteit art. 6:163 BW
De geschonden norm moet strekken tot de bescherming tegen schade zoals de
benadeelde die heeft geleden. Altijd de 3 vragen noemen en het arrest
(relativiteitseis)
Afwezigheid rechtvaardigingsgrond lid 2; als hiervan sprake is, is er geen sprake van een
onrechtmatige daad (noodtoestand - overmacht, noodweer, wettelijk voorschrift en bevoegd
gegeven ambtelijk bevel).
Stap 2: toerekenbaarheid
- Schuld (dader heeft verwijt & schulduitsluitingsgronden: ontoerekeningsvatbaarheid,
psychische overmacht, noodweerexces, onbevoegd gegeven ambtelijk bevel)
- Wet
- Verkeersopvattingen (geen sprake van verwijtbaarheid maar op grond van in het
verkeer geldende opvattingen is het hem dan toch toe te rekenen)
,Art. 6:64 BW kinderen onder de 14 jaar kunnen geen onrechtmatige daad worden
toegerekend en is er geen toerekeningsvatbaarheid.
Stap 3: schade
Twee vormen van schade art. 6:95 BW
1. Vermogensschade (art. 6:96 BW) = op geld waardeerbaar
Geleden verlies (vermogen gedaald)
Gederfde winst (missen van een vermogensstijging)
2. Ander nadeel (art. 6:106 BW) = kan immateriële schade zijn maar wordt vergoed in
geld immaterieel
Materieel: schade die je in je portemonnee voelt, schade die je in je vermogen voelt
Immaterieel: schade die je niet in je portemonnee voelt
Stap 4: causaal verband
Vestigingsfase: causaal verband
Te onderscheiden van: omvangfase de leer van de redelijke toerekening art. 6:98 BW
nauwere verband. Redelijke toerekening heeft niks te maken met causaal verband, alleen
toepassen als het expliciet wordt gevraagd in het tentamen.
Stap 5: relativiteit
Het relativiteitsbeginsel art. 6:163 BW; strekking geschonden norm = bescherming tegen
schade als hier geleden.
Het gedrag moet jegens een ander onrechtmatig zijn en de schade moet ook onder het
beschermingsbereik van de norm vallen, evenals de wijze waarop de schade is ontstaan.
De geschonden norm moet strekken tot bescherming tegen de schade zoals benadeelde die
heeft:
1. Beschermt norm deze benadeelde?
2. Beschermt norm tegen deze schade?
3. Valt de wijze waarop de schade is ontstaan onder de strekking van de norm?
Zie bedoeling van de wetgever in de MvT
Tandarts-arrest:
Een tandarts werkt zonder vergunning als tandarts, deze vergunning is bij wet verplicht
gesteld. Andere tandartsen vorderen een verbod voor deze tandarts om zijn praktijk verder
uit te voeren. Omdat zij vinden dat hij jegens hen een onrechtmatige daad pleegt. De hoge
raad overweegt dat de geschonden norm de belangen van de benadeelde moet beogen te
beschermen. Andere tandartsen kunnen de tandarts niet aansprakelijk stellen voor een
onrechtmatige daad, de vergunningsplicht was om patiënten te beschermen tegen
onbekwame tandartsen en niet om de broodwinning van bevoegde tandartsen te
beschermen tegen concurrentie. De vordering werd om die reden afgewezen.
Norm: iemand rijdt door rood, het door rood rijden is de norm.
Als er sprake is van inbreuk op een recht (inbreuk op eigendomsrecht en inbreuk op
lichamelijke integriteit) of in strijd met wettelijke betamelijkheid is er automatisch voldaan aan
de relativiteitseis (check wel de norm echt de bedoeling had mij te beschermen)
Voorbeeld: ik zie een auto een fietsen aanrijden nadat hij door rood reed. Ik val van de
schrik. Er is alleen geen sprake van de eis, want de norm had niet de bedoeling om mij te
beschermen, maar alleen voor de fietser geldt de norm.
Tentamen voorbeeld
Als er bij een vraag staat aangegeven; heeft iemand (in geval dat het een werkgever is)
maatschappelijk onzorgvuldig gehandeld? Dan hoef je alleen punt 1 C uit te werken:
1. Noem art. 6:162 lid 2 BW en heeft aan maatschappelijke betamelijkheid
2. Dan zeg je dat het wordt ingevuld door (in geval van casus 7:611 BW)
, 3. (In geval van casus) heeft de werkgever in strijd gehandeld met goed
werkgeverschap? Ja, dan is er sprake van maatschappelijke onzorgvuldigheid want
het is maatschappelijk onbetamelijk (schandalig)
Maatschappelijke betamelijkheid is dus wat normaal is in de maatschappij. Harde
geluidsoverlast van de buren is in strijd met de maatschappelijke betamelijkheid, omdat het
niet normaal is dat er zoveel overlast is.
Wanneer in het tentamen wordt gevraagd of er sprake is van het relativiteitsvereiste, dan
alleen daarop ingaan en niet het hele stappenplan afgaan.
Gevaarzetting
Waarom gevaarzetting onder maatschappelijk onzorgvuldig gedrag valt, is omdat het
maatschappelijke onzorgvuldig is om gevaar voor een ander in het leven te roepen waar een
ander niet bedacht op hoeft te zijn.
Het gaat om het creëren van een gevaar of het in stand houden van een gevaar.
Strijd met de maatschappelijke zorgvuldigheid:
- Geen geschreven regels (veel uiteenlopende factoren zijn van invloed)
- Algemeen maatschappelijk aanvaarde normen over behoorlijk en zorgvuldig gedrag
(normen veranderen met de tijd)
- Uit de rechtspraak blijkt dat rechters geneigd zijn bepaalde situaties op een
vergelijkbare manier te beoordelen, bijvoorbeeld gevaarzetting, sport- en spelsituatie
en hinder
Er wordt onderscheid gemaakt tussen bekend en onbekend gevaar. Jurisprudentie bij
onbekend gevaar is het natronloog-arrest of het taxusstruik-arrest. Jurisprudentie bij bekend
gevaar is kelderluik-arrest.
Natronloog-arrest: onbekend gevaar
Een schoonmaakster vindt een emmer onbekende vloeistof in een gebouw dat ze
schoonmaakt. De emmer wordt in een vuilniszak geplaatst naast de weg. Als de vuilnisman
de vuilniszak weggooit gaat het mechaniek van de vuilniswagen werken, daarbij knapt de
emmer en de vuilniszak. Hierbij spat de vloeistof in het gezicht van de vuilnisman die
hierdoor blind wordt. De Hoge Raad zegt hiervan dat de schoonmaker maatschappelijk
onzorgvuldig heeft gehandeld en dat er sprake is van gevaarzetting. Ze had deze emmer
alleen aan de straat mogen zetten als zij weet of als zij de zak onder controle had gehouden.
Ze had onderzoek moeten doen.
Taxusstruik-arrest: onbekend gevaar
Eigenaar van een weiland is omheind met paarden erop. De buurman gooit taxusstruiken op
een hoop aan de rand van de tuin dat aan het weiland grenst. De paarden eten dit door of
over de omheining heen en overlijdt. De buurman wist niet dat taxus giftig is voor paarden.
De Hoge Raad oordeelt dat de buurman niet aansprakelijk is, omdat de buurman de
giftigheid van de taxus niet kent en niet hoorde te kennen. Er wordt van de buurman niet
verwacht eerst onderzoek te doen of taxus giftig is voor paarden (het ligt hierbij wel uit welke
kring de dader komt).
Kelderluik-arrest: bekend gevaar
Criteria waaraan moet worden voldaan:
1. Hoe waarschijnlijk kan de niet-inachtneming van de vereiste oplettendheid en
zorgvuldigheid worden geacht?
2. Hoe groot is de kans dat daaruit ongevallen bestaan?
3. Hoe ernstig kunnen de gevolgen zijn?
4. Hoe bezwaarlijk waren de te nemen veiligheidsmaatregelen?
a. Jetblast-arrest: voor het antwoord op de vraag of een waarschuwing kan worden
beschouwd als een afdoende maatregel met het oog op bescherming tegen een
Week 1: onrechtmatige daad
Onrechtmatige daad
Het verbintenissenrecht kan worden onderverdeeld in het contractenrecht en het
aansprakelijkheidsrecht.
Art. 6:162 lid 1 BW
- Hij die jegens een ander een onrechtmatige daad (1) pleegt, welke hem kan worden
toegerekend (2), is verplicht de schade (3) die de ander dientengevolge (causaal
verband) (4) lijdt, te vergoeden
- Relativiteit (5) zie art. 6:163 BW
Stel je valt van de trap en je breekt je been eigen schade dragen
Tenzij je door het toedoen van een ander van de trap bent gevallen
De daad kan bestaan uit: een doen of nalaten
Uitwerking
1. De daad die onrechtmatig is:
a. Inbreuk op een recht (wetsartikel noemen waarmee het in strijd is met de wet)
b. Doen of nalaten van een maatschappelijke plicht
c. Volgens het ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt
= een open norm, is in de jurisprudentie ingevuld. Is per situatie
afhankelijk. Denk aan hinder, geluidsoverlast, sport- en spel
aansprakelijkheid, gevaarzetting etc. Je hoeft er maar 2 te kennen:
gevaarzetting en sport- en spel aansprakelijkheid. Zie verdere toelichting
Tenzij rechtvaardigingsgrond (ook noemen in het tentamen of hier sprake
van is)
2. Toerekenbaarheid (verwijtbaarheid door een persoon)
a. Schuld
b. Wet
c. In het verkeer geldende opvattingen = heeft betrekking op de dader. Is dit volgens
het in de maatschappij toerekenbaar op de dader. Gaat dus over onervarenheid.
Het kan dus bijv. niet worden toegerekend als je bij een rijexamen tegen aan auto
rijdt. Want in het verkeer geldende opvatting is dat je als je auto leert rijden, dit je
niet toegerekend kan worden
3. Schade art. 6:96 jo. 6:163 BW
4. Causaal verband
5. Relativiteit art. 6:163 BW
De geschonden norm moet strekken tot de bescherming tegen schade zoals de
benadeelde die heeft geleden. Altijd de 3 vragen noemen en het arrest
(relativiteitseis)
Afwezigheid rechtvaardigingsgrond lid 2; als hiervan sprake is, is er geen sprake van een
onrechtmatige daad (noodtoestand - overmacht, noodweer, wettelijk voorschrift en bevoegd
gegeven ambtelijk bevel).
Stap 2: toerekenbaarheid
- Schuld (dader heeft verwijt & schulduitsluitingsgronden: ontoerekeningsvatbaarheid,
psychische overmacht, noodweerexces, onbevoegd gegeven ambtelijk bevel)
- Wet
- Verkeersopvattingen (geen sprake van verwijtbaarheid maar op grond van in het
verkeer geldende opvattingen is het hem dan toch toe te rekenen)
,Art. 6:64 BW kinderen onder de 14 jaar kunnen geen onrechtmatige daad worden
toegerekend en is er geen toerekeningsvatbaarheid.
Stap 3: schade
Twee vormen van schade art. 6:95 BW
1. Vermogensschade (art. 6:96 BW) = op geld waardeerbaar
Geleden verlies (vermogen gedaald)
Gederfde winst (missen van een vermogensstijging)
2. Ander nadeel (art. 6:106 BW) = kan immateriële schade zijn maar wordt vergoed in
geld immaterieel
Materieel: schade die je in je portemonnee voelt, schade die je in je vermogen voelt
Immaterieel: schade die je niet in je portemonnee voelt
Stap 4: causaal verband
Vestigingsfase: causaal verband
Te onderscheiden van: omvangfase de leer van de redelijke toerekening art. 6:98 BW
nauwere verband. Redelijke toerekening heeft niks te maken met causaal verband, alleen
toepassen als het expliciet wordt gevraagd in het tentamen.
Stap 5: relativiteit
Het relativiteitsbeginsel art. 6:163 BW; strekking geschonden norm = bescherming tegen
schade als hier geleden.
Het gedrag moet jegens een ander onrechtmatig zijn en de schade moet ook onder het
beschermingsbereik van de norm vallen, evenals de wijze waarop de schade is ontstaan.
De geschonden norm moet strekken tot bescherming tegen de schade zoals benadeelde die
heeft:
1. Beschermt norm deze benadeelde?
2. Beschermt norm tegen deze schade?
3. Valt de wijze waarop de schade is ontstaan onder de strekking van de norm?
Zie bedoeling van de wetgever in de MvT
Tandarts-arrest:
Een tandarts werkt zonder vergunning als tandarts, deze vergunning is bij wet verplicht
gesteld. Andere tandartsen vorderen een verbod voor deze tandarts om zijn praktijk verder
uit te voeren. Omdat zij vinden dat hij jegens hen een onrechtmatige daad pleegt. De hoge
raad overweegt dat de geschonden norm de belangen van de benadeelde moet beogen te
beschermen. Andere tandartsen kunnen de tandarts niet aansprakelijk stellen voor een
onrechtmatige daad, de vergunningsplicht was om patiënten te beschermen tegen
onbekwame tandartsen en niet om de broodwinning van bevoegde tandartsen te
beschermen tegen concurrentie. De vordering werd om die reden afgewezen.
Norm: iemand rijdt door rood, het door rood rijden is de norm.
Als er sprake is van inbreuk op een recht (inbreuk op eigendomsrecht en inbreuk op
lichamelijke integriteit) of in strijd met wettelijke betamelijkheid is er automatisch voldaan aan
de relativiteitseis (check wel de norm echt de bedoeling had mij te beschermen)
Voorbeeld: ik zie een auto een fietsen aanrijden nadat hij door rood reed. Ik val van de
schrik. Er is alleen geen sprake van de eis, want de norm had niet de bedoeling om mij te
beschermen, maar alleen voor de fietser geldt de norm.
Tentamen voorbeeld
Als er bij een vraag staat aangegeven; heeft iemand (in geval dat het een werkgever is)
maatschappelijk onzorgvuldig gehandeld? Dan hoef je alleen punt 1 C uit te werken:
1. Noem art. 6:162 lid 2 BW en heeft aan maatschappelijke betamelijkheid
2. Dan zeg je dat het wordt ingevuld door (in geval van casus 7:611 BW)
, 3. (In geval van casus) heeft de werkgever in strijd gehandeld met goed
werkgeverschap? Ja, dan is er sprake van maatschappelijke onzorgvuldigheid want
het is maatschappelijk onbetamelijk (schandalig)
Maatschappelijke betamelijkheid is dus wat normaal is in de maatschappij. Harde
geluidsoverlast van de buren is in strijd met de maatschappelijke betamelijkheid, omdat het
niet normaal is dat er zoveel overlast is.
Wanneer in het tentamen wordt gevraagd of er sprake is van het relativiteitsvereiste, dan
alleen daarop ingaan en niet het hele stappenplan afgaan.
Gevaarzetting
Waarom gevaarzetting onder maatschappelijk onzorgvuldig gedrag valt, is omdat het
maatschappelijke onzorgvuldig is om gevaar voor een ander in het leven te roepen waar een
ander niet bedacht op hoeft te zijn.
Het gaat om het creëren van een gevaar of het in stand houden van een gevaar.
Strijd met de maatschappelijke zorgvuldigheid:
- Geen geschreven regels (veel uiteenlopende factoren zijn van invloed)
- Algemeen maatschappelijk aanvaarde normen over behoorlijk en zorgvuldig gedrag
(normen veranderen met de tijd)
- Uit de rechtspraak blijkt dat rechters geneigd zijn bepaalde situaties op een
vergelijkbare manier te beoordelen, bijvoorbeeld gevaarzetting, sport- en spelsituatie
en hinder
Er wordt onderscheid gemaakt tussen bekend en onbekend gevaar. Jurisprudentie bij
onbekend gevaar is het natronloog-arrest of het taxusstruik-arrest. Jurisprudentie bij bekend
gevaar is kelderluik-arrest.
Natronloog-arrest: onbekend gevaar
Een schoonmaakster vindt een emmer onbekende vloeistof in een gebouw dat ze
schoonmaakt. De emmer wordt in een vuilniszak geplaatst naast de weg. Als de vuilnisman
de vuilniszak weggooit gaat het mechaniek van de vuilniswagen werken, daarbij knapt de
emmer en de vuilniszak. Hierbij spat de vloeistof in het gezicht van de vuilnisman die
hierdoor blind wordt. De Hoge Raad zegt hiervan dat de schoonmaker maatschappelijk
onzorgvuldig heeft gehandeld en dat er sprake is van gevaarzetting. Ze had deze emmer
alleen aan de straat mogen zetten als zij weet of als zij de zak onder controle had gehouden.
Ze had onderzoek moeten doen.
Taxusstruik-arrest: onbekend gevaar
Eigenaar van een weiland is omheind met paarden erop. De buurman gooit taxusstruiken op
een hoop aan de rand van de tuin dat aan het weiland grenst. De paarden eten dit door of
over de omheining heen en overlijdt. De buurman wist niet dat taxus giftig is voor paarden.
De Hoge Raad oordeelt dat de buurman niet aansprakelijk is, omdat de buurman de
giftigheid van de taxus niet kent en niet hoorde te kennen. Er wordt van de buurman niet
verwacht eerst onderzoek te doen of taxus giftig is voor paarden (het ligt hierbij wel uit welke
kring de dader komt).
Kelderluik-arrest: bekend gevaar
Criteria waaraan moet worden voldaan:
1. Hoe waarschijnlijk kan de niet-inachtneming van de vereiste oplettendheid en
zorgvuldigheid worden geacht?
2. Hoe groot is de kans dat daaruit ongevallen bestaan?
3. Hoe ernstig kunnen de gevolgen zijn?
4. Hoe bezwaarlijk waren de te nemen veiligheidsmaatregelen?
a. Jetblast-arrest: voor het antwoord op de vraag of een waarschuwing kan worden
beschouwd als een afdoende maatregel met het oog op bescherming tegen een
