Privaatrecht 2: Bijzondere overeenkomsten
Week 1
Leerdoel 1:
Begrijpt de gelaagde structuur van het BW en kent de basisbegrippen uit boek 3 en 6 BW.
Leerdoel 2:
Kent de verbintenissen uit de wet en met name de onrechtmatige daad inclusief de jurisprudentie.
Hoe ontstaan verbintenissen?
Art. 6:1 BW
1. Overeenkomst
2. De wet
- Onrechtmatige daad art. 6:162 BW (WA)
- Rechtmatige daad art. 6:198, 203, 212 BW
3. Uit het stelsel van de wet
Onrechtmatige daad voorwaarden art. 6:162 BW jo. art. 6:163 BW
- Daad
- Onrechtmatig
- Toerekening
- Schade
- Causaal verband (dientengevolge)
- Relativiteit art. 6:163 BW
Onrechtmatigheid
Art. 6:162 lid 2 BW
- Een inbreuk op een recht
- Een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht
- Een doen of nalaten in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk
verkeer betaamt. (het schenden van een ongeschreven gedragsnorm)
Rekening houden met de belangen van andere burgers
Betamelijk handelen hij doet alles wat redelijkerwijs mogelijk is om geen schade
bij anderen te veroorzaken
Doe je dit niet dan handel je onvoldoende zorgvuldig en in strijd met een
ongeschreven gedragsnorm
Rechter beoordeeld of in strijd is gehandeld met een ongeschreven
gedragsnorm aan de hand van normen en waarden in de maatschappij
Onvoldoende voorzichtig/zorgvuldig houdt in dat je spullen van een ander
niet kapot mag maken. Ook al deed je dit per ongeluk, de schade moet voor
jouw rekening komen en kan aan jou worden toegerekend
Vb. Je laat de vaas van een ander vallen, omdat je schrikt van een geluid. Je
deed dit niet met opzet, maar de schade komt wel voor jouw rekening.
- Rechtvaardigingsgrond (bijvoorbeeld: risicoaanvaarding als je hockey speelt) Dan is het GEEN
onrechtmatige daad
- Alleen zuivere rechtsinbreuken leveren onrechtmatigheid op
1
,Onrechtmatig?
A. Inbreuk op recht?
Inbreuk op een subjectief recht
- Één afzonderlijk recht dat een rechtssubject (natuurlijk of rechtspersoon heeft)
Vermogensrechten
Eigendomsrecht (inbreuk: dief die jouw boek steelt)
Auteursrechten (inbreuk: iemand die jouw muziek gebruikt voor zijn muziek)
Octrooirechten (inbreuk: als een uitvinding wordt nagemaakt en op de markt
gebracht terwijl hier octrooi op rust)
- Aantasten van iemands persoonlijkheidsrechten
O.a. privacy, lichamelijke integriteit en goede naam art. 11 Gw
Schending van relatief recht levert wanprestatie
B. Handelen in strijd met een wettelijke plicht
- Alle gevallen waarin iemand een wettelijke plicht overtreedt
Vb. dief die iets steelt, automobilist die door rood rijdt
C. Handelen in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht is betaamd
- Voor 1919 ongeschreven regels telden niet meer voor onrechtmatige daad
- Voor het eerst erkent in het arrest Lindebaum/Cohen
- Het handelen van Cohen van i.s.m. goede zeden en maatschappelijke onzorgvuldigheid
Onzorgvuldigheid kan leiden tot onrechtmatigheid
- De belangen van zijn medemens zoveel mogelijk ontzien
- De uiterst denkbare zorgvuldigheid in acht nemen
- Belangen van een ander tegen elkaar afwegen
Maatschappelijk onzorgvuldigheid
- Oneerlijke concurrentie
- Gebrek aan zorg en veiligheid van eens ander persoon of goed
- Boek: onvoorzichtigheid en onzorgvuldigheid
Toerekenbaarheid
2
,Art. 6:162 lid 3 BW
Kunnen we het de dader aanrekenen? Verband tussen de daad en de dader
- Aan zijn schuld te wijten
Had anders kunnen en moeten handen
Art. 6:164 BW een onrechtmatige daad die gepleegd is door een kind onder de 14
kan hem niet worden toegerekend (niet altijd in staat anders te kunnen handelen,
omdat zij de gevolgen hiervan onvoldoende voorzien)
Gelaedeerde kan dan vaak wel de ouders aanspreken
- Wet
Art. 6:165 BW 169,170,171,172,173
Iemand die een hartaanval krijgt tijdens het autorijden en daardoor gevaar
veroorzaakt, had niet ander kunnen handelen dit is een doen(geen nalaten)
en kan hem wel worden toegerekend wetgever beschermt gelaedeerde, ook
al valt de laedens niet te verwijten
Als iemand met een geestelijke of lichamelijke stoornis iets nalaat kan dit hem
niet worden toegerekend. Als iemand met een geestelijke stoornis iets doet kan
dit hem wel worden toegerekend
- Verkeersopvattingen (onbekwaamheid en onervarenheid)
Als je de vaas van iemand bekijkt en deze door een schrikreactie laat vallen, kan geen verwijt
worden gemaakt, maar kan dit hem wel worden toegerekend.
Je hebt er zelf voor gekozen de vaas op te pakken, waardoor de wetgever de jou de
schade laat dragen en niet de eigenaar van de vaas
Verbintenis tot schadevergoeding
- Als door de daad (doen of nalaten) schade is ontstaan
- Immateriële schade niet goed in geld uit te drukken
Causaal verband (dien ten gevolge)
Art. 6:98 BW
- De onrechtmatige daad is de oorzaak van de schade
3
, - Waterleidingmaatschappij maakt hoge kosten om de olie zo snel mogelijk te verwijderen
1. Conditio sine qua non
oorzaak-gevolg voorwaarde zonder welke (het gevolg) niet (zou intreden)
2. Redelijke toerekening
- Aan van de aansprakelijkheid
- …
- …
Hoofdregels:
- Voor het vaststellen van de aansprakelijkheid moet de onrechtmatige gedraging de conditio
sine qua non zijn voor de schade (eis van causaliteit)
- Niet alle schade waarvoor de onrechtmatige daad (of wanprestatie) de conditio sine qua non
is, komt ook voor vergoeding in aanmerking. Hier geldt op grond van art. 6:98 BW de leer
van de toerekening naar redelijkheid en billijkheid
De schade die opzettelijk is aangericht wordt eerder vergoed dan schade die
onopzettelijk is aangericht
Schade die bestaat uit lichamelijk letsel wordt eerder vergoed dan schade die
bestaat uit misgelopen winst
Sommige schade valt onder het ‘algemeen levensrisico’ en wordt daarmee niet vergoedt.
Relativiteit
Art. 6:163 BW
- Er moet een relatie bestaan tussen de geschonden norm en de geleden schade.
Vb. Een auto rijdt met 60 km/uur over een dijk waar je 50 km/uur mag rijden. Door de trillingen van
de auto stort een gammel huisje aan de dijk in.
In dit geval is de automobilist niet aansprakelijk voor de schade. Er is geen relatie tussen de
geschonden norm en de geleden schade. De snelheidsnorm is namelijk vastgesteld met het oog op
verkeersveiligheid.
Het zou anders zijn geweest als een vrachtwagen met 140 km/uur voorbij was gereden. Dan handelt
de vrachtwagen waarschijnlijk in strijd met een ongeschreven gedragsnorm.
Geen onrechtmatigheid: rechtvaardigingsgronden
Art. 6:162 lid 2 BW
1. 0vermacht
Het overtreden van een wettelijke plicht voor een hoger doel
2. Noodweer
Als een aangevallen persoon zich verdedigd
3. Toestemming van de benadeelde
Als de benadeelde toestemming geeft voor het slopen van zijn huis
4. Ambtelijk bevel
In opdracht van de politie
5. Wettelijk voorschrift
6. Risico aanvaarding (wel proportioneel)
4
Week 1
Leerdoel 1:
Begrijpt de gelaagde structuur van het BW en kent de basisbegrippen uit boek 3 en 6 BW.
Leerdoel 2:
Kent de verbintenissen uit de wet en met name de onrechtmatige daad inclusief de jurisprudentie.
Hoe ontstaan verbintenissen?
Art. 6:1 BW
1. Overeenkomst
2. De wet
- Onrechtmatige daad art. 6:162 BW (WA)
- Rechtmatige daad art. 6:198, 203, 212 BW
3. Uit het stelsel van de wet
Onrechtmatige daad voorwaarden art. 6:162 BW jo. art. 6:163 BW
- Daad
- Onrechtmatig
- Toerekening
- Schade
- Causaal verband (dientengevolge)
- Relativiteit art. 6:163 BW
Onrechtmatigheid
Art. 6:162 lid 2 BW
- Een inbreuk op een recht
- Een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht
- Een doen of nalaten in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk
verkeer betaamt. (het schenden van een ongeschreven gedragsnorm)
Rekening houden met de belangen van andere burgers
Betamelijk handelen hij doet alles wat redelijkerwijs mogelijk is om geen schade
bij anderen te veroorzaken
Doe je dit niet dan handel je onvoldoende zorgvuldig en in strijd met een
ongeschreven gedragsnorm
Rechter beoordeeld of in strijd is gehandeld met een ongeschreven
gedragsnorm aan de hand van normen en waarden in de maatschappij
Onvoldoende voorzichtig/zorgvuldig houdt in dat je spullen van een ander
niet kapot mag maken. Ook al deed je dit per ongeluk, de schade moet voor
jouw rekening komen en kan aan jou worden toegerekend
Vb. Je laat de vaas van een ander vallen, omdat je schrikt van een geluid. Je
deed dit niet met opzet, maar de schade komt wel voor jouw rekening.
- Rechtvaardigingsgrond (bijvoorbeeld: risicoaanvaarding als je hockey speelt) Dan is het GEEN
onrechtmatige daad
- Alleen zuivere rechtsinbreuken leveren onrechtmatigheid op
1
,Onrechtmatig?
A. Inbreuk op recht?
Inbreuk op een subjectief recht
- Één afzonderlijk recht dat een rechtssubject (natuurlijk of rechtspersoon heeft)
Vermogensrechten
Eigendomsrecht (inbreuk: dief die jouw boek steelt)
Auteursrechten (inbreuk: iemand die jouw muziek gebruikt voor zijn muziek)
Octrooirechten (inbreuk: als een uitvinding wordt nagemaakt en op de markt
gebracht terwijl hier octrooi op rust)
- Aantasten van iemands persoonlijkheidsrechten
O.a. privacy, lichamelijke integriteit en goede naam art. 11 Gw
Schending van relatief recht levert wanprestatie
B. Handelen in strijd met een wettelijke plicht
- Alle gevallen waarin iemand een wettelijke plicht overtreedt
Vb. dief die iets steelt, automobilist die door rood rijdt
C. Handelen in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht is betaamd
- Voor 1919 ongeschreven regels telden niet meer voor onrechtmatige daad
- Voor het eerst erkent in het arrest Lindebaum/Cohen
- Het handelen van Cohen van i.s.m. goede zeden en maatschappelijke onzorgvuldigheid
Onzorgvuldigheid kan leiden tot onrechtmatigheid
- De belangen van zijn medemens zoveel mogelijk ontzien
- De uiterst denkbare zorgvuldigheid in acht nemen
- Belangen van een ander tegen elkaar afwegen
Maatschappelijk onzorgvuldigheid
- Oneerlijke concurrentie
- Gebrek aan zorg en veiligheid van eens ander persoon of goed
- Boek: onvoorzichtigheid en onzorgvuldigheid
Toerekenbaarheid
2
,Art. 6:162 lid 3 BW
Kunnen we het de dader aanrekenen? Verband tussen de daad en de dader
- Aan zijn schuld te wijten
Had anders kunnen en moeten handen
Art. 6:164 BW een onrechtmatige daad die gepleegd is door een kind onder de 14
kan hem niet worden toegerekend (niet altijd in staat anders te kunnen handelen,
omdat zij de gevolgen hiervan onvoldoende voorzien)
Gelaedeerde kan dan vaak wel de ouders aanspreken
- Wet
Art. 6:165 BW 169,170,171,172,173
Iemand die een hartaanval krijgt tijdens het autorijden en daardoor gevaar
veroorzaakt, had niet ander kunnen handelen dit is een doen(geen nalaten)
en kan hem wel worden toegerekend wetgever beschermt gelaedeerde, ook
al valt de laedens niet te verwijten
Als iemand met een geestelijke of lichamelijke stoornis iets nalaat kan dit hem
niet worden toegerekend. Als iemand met een geestelijke stoornis iets doet kan
dit hem wel worden toegerekend
- Verkeersopvattingen (onbekwaamheid en onervarenheid)
Als je de vaas van iemand bekijkt en deze door een schrikreactie laat vallen, kan geen verwijt
worden gemaakt, maar kan dit hem wel worden toegerekend.
Je hebt er zelf voor gekozen de vaas op te pakken, waardoor de wetgever de jou de
schade laat dragen en niet de eigenaar van de vaas
Verbintenis tot schadevergoeding
- Als door de daad (doen of nalaten) schade is ontstaan
- Immateriële schade niet goed in geld uit te drukken
Causaal verband (dien ten gevolge)
Art. 6:98 BW
- De onrechtmatige daad is de oorzaak van de schade
3
, - Waterleidingmaatschappij maakt hoge kosten om de olie zo snel mogelijk te verwijderen
1. Conditio sine qua non
oorzaak-gevolg voorwaarde zonder welke (het gevolg) niet (zou intreden)
2. Redelijke toerekening
- Aan van de aansprakelijkheid
- …
- …
Hoofdregels:
- Voor het vaststellen van de aansprakelijkheid moet de onrechtmatige gedraging de conditio
sine qua non zijn voor de schade (eis van causaliteit)
- Niet alle schade waarvoor de onrechtmatige daad (of wanprestatie) de conditio sine qua non
is, komt ook voor vergoeding in aanmerking. Hier geldt op grond van art. 6:98 BW de leer
van de toerekening naar redelijkheid en billijkheid
De schade die opzettelijk is aangericht wordt eerder vergoed dan schade die
onopzettelijk is aangericht
Schade die bestaat uit lichamelijk letsel wordt eerder vergoed dan schade die
bestaat uit misgelopen winst
Sommige schade valt onder het ‘algemeen levensrisico’ en wordt daarmee niet vergoedt.
Relativiteit
Art. 6:163 BW
- Er moet een relatie bestaan tussen de geschonden norm en de geleden schade.
Vb. Een auto rijdt met 60 km/uur over een dijk waar je 50 km/uur mag rijden. Door de trillingen van
de auto stort een gammel huisje aan de dijk in.
In dit geval is de automobilist niet aansprakelijk voor de schade. Er is geen relatie tussen de
geschonden norm en de geleden schade. De snelheidsnorm is namelijk vastgesteld met het oog op
verkeersveiligheid.
Het zou anders zijn geweest als een vrachtwagen met 140 km/uur voorbij was gereden. Dan handelt
de vrachtwagen waarschijnlijk in strijd met een ongeschreven gedragsnorm.
Geen onrechtmatigheid: rechtvaardigingsgronden
Art. 6:162 lid 2 BW
1. 0vermacht
Het overtreden van een wettelijke plicht voor een hoger doel
2. Noodweer
Als een aangevallen persoon zich verdedigd
3. Toestemming van de benadeelde
Als de benadeelde toestemming geeft voor het slopen van zijn huis
4. Ambtelijk bevel
In opdracht van de politie
5. Wettelijk voorschrift
6. Risico aanvaarding (wel proportioneel)
4
