Boek: Basiskennis taalonderwijs (2020)
Inhoud
Hoofdstuk 2: Taalonderwijs en taal.................................................................................................................................3
2.1 Taalonderwijs........................................................................................................................................................3
2.2 Het taalsysteem.....................................................................................................................................................4
Hoofdstuk 3: Mondelinge taalvaardigheid......................................................................................................................5
3.1 Taalverwerving......................................................................................................................................................5
3.2 Spreek- en luisterstrategieën ................................................................................................................................6
3.3 Spreek- en luisterdoelen .......................................................................................................................................6
3.4 Gesprekssoorten ...................................................................................................................................................6
Hoofdstuk 4: Woordenschat...........................................................................................................................................7
4.2 Woordenschatverwerving.....................................................................................................................................7
4.3 Woordleerstrategieën...........................................................................................................................................7
4.4 Soorten taalgebruik..............................................................................................................................................7
4.5 Woordenschat en schoolsucces.............................................................................................................................8
Hoofdstuk 5: Beginnende geletterdheid..........................................................................................................................9
5.1 Geletterdheid ........................................................................................................................................................9
5.2 Tussendoelen beginnende geletterdheid ..............................................................................................................9
5.3 Ontwikkeling geletterdheid ..................................................................................................................................9
5.4 Auditieve vaardigheden GEHOOR AUDITIEF=LUISTEREN ..................................................................................10
5.5 Visuele vaardigheden .........................................................................................................................................11
5.6 Elementaire leeshandeling .................................................................................................................................11
Hoofdstuk 6 Voortgezet technisch lezen. .....................................................................................................................12
6.1 Theorieën over het leesproces ...........................................................................................................................12
6.2 Strategieën technisch lezen ................................................................................................................................12
6.3 Voordrachtaspecten ...........................................................................................................................................13
6.4 Leesniveaus ........................................................................................................................................................13
6.5 Technisch lezen in de samenleving .....................................................................................................................13
6.6 Hoe gebruik je kennis van technisch lezen? ........................................................................................................13
Hoofstuk 7 Begrijpend lezen. ........................................................................................................................................14
7.1 Leesvaardigheden voor begrijpend lezen ...........................................................................................................14
7.2 Leesstrategieën ...................................................................................................................................................15
7.3 Technieken voor informatieverwerking ..............................................................................................................15
7.4 Hoe gebruik je kennis van begrijpend lezen? ......................................................................................................15
Hoofdstuk 8 Stellen ......................................................................................................................................................16
8.1 Functies van het schrijven ..................................................................................................................................16
8.2 Het schrijfproces .................................................................................................................................................16
, 8.2.1 Schrijfstrategieën .........................................................................................................................................16
8.2.2 Stelvaardigheden .........................................................................................................................................16
8.3 Schrijven en de computer ...................................................................................................................................17
8.4 Hoe gebruik je kennis van het schrijfproces? ......................................................................................................17
Hoofdstuk 9 Jeugdliteratuur .........................................................................................................................................18
9.1 Literaire genres ...................................................................................................................................................18
9.2 Functies van jeugdliteratuur ...............................................................................................................................18
9.3 Beoordelen van jeugdliteratuur ..........................................................................................................................18
Hoofdstuk 10 taalbeschouwing ....................................................................................................................................19
10.1 Het taalsysteem ................................................................................................................................................19
10.2 Taalvariatie .......................................................................................................................................................20
10.3 Taalverandering ................................................................................................................................................20
10.4 Taalbeschouwingsstrategieën ..........................................................................................................................21
10.5 Hoe gebruik je de kennis van taalbeschouwing? ..............................................................................................21
Hoofdstuk 11 Spelling. ..................................................................................................................................................22
11.1 Schriftsystemen ................................................................................................................................................22
11.2 Spellingprincipes van het Nederlands ...............................................................................................................22
11.3 Spellingstrategieën ...........................................................................................................................................23
11.4 Spellingcategorieën ..........................................................................................................................................23
11.5 Werkwoordspelling ...........................................................................................................................................23
, Hoofdstuk 2: Taalonderwijs en taal
Bij de kleuters werk je vooral aan de mondelinge taalontwikkeling.
2.1 Taalonderwijs
5 argumenten om apart onderwijs te geven in taal, in plaats van geen aandacht hieraan besteden:
1. Schriftelijke taalvaardigheid leren kinderen niet spontaan.
Mondeling gaat spontaan, maar veel kinderen hebben moeite met de schriftelijke vaardigheid.
2. Niet alle kinderen kunnen zich zelfstandig een bepaald niveau van taalvaardigheid eigen maken.
Kinderen die thuis een andere taal spreken hebben hier baat bij. Ook taalzwakke kinderen.
3. Op school leer je een ander soort taalgebruik dan in het dagelijks leven.
Je gebruikt school woordenschat zoals thema en samenvatting, ook leer je spellingsregels (hij +t), ook
uitdrukkingen en spreekwoorden leer je op school.
4. Bepaalde taalvormen leer je alleen met behulp van het taalonderwijs.
Bij overige vakken leer je niet hoe je brieven of verslagen moet schrijven, dit leer je bij taalonderwijs.
5. Als je kinderen plezier in het lezen van boeken wilt bijbrengen, dan moet je daar apart aandacht aan
besteden.
Onderwijs aanbieden over literatuur boeken, de verschillende soorten en thema’s om het leuk te maken.
Bij het taalonderwijs lig de nadruk op het schriftelijk taalgebruik en de taalvorm: hoe schrijf je woorden, hoe zijn ze
opgebouwd, hoe zitten ze in elkaar? Het lesgeven met behulp van een methode heet traditioneel onderwijs.
Het taalonderwijs wordt verdeeld in: mondeling-, schriftelijk onderwijs en taalbeschouwing, zoals strategieën.
Dit kan je nog meer uitpluizen naar:
- Mondelinge taalvaardigheid; spreken, luisteren en het voeren van mondelinge gespreksvormen. Zoals een
discussie, spreekbeurt en het leren van spreek- en luisterstrategieën.
- Woordenschat; het aanleren van de betekenis van nieuwe woorden, uitdrukkingen, zegswijzen en
spreekwoorden. Ook strategieën om achter de betekenis van een woord te komen
- Beginnende geletterdheid; het vermogen om schriftelijke taal te begrijpen en te gebruiken.
o Ontluikende geletterdheid: voorschoolse periode 0-4 jaar.
o Beginnende geletterdheid: groep 1 tot 3. In groep 3 krijg je aanvankelijk lezen (letters, lezen)
o Gevorderde geletterdheid: na groep 3. Na groep 3 krijg je voortgezet lezen.
- Voortgezet technisch lezen; hieronder valt ook technisch lezen, dus het ontcijferen van letters en hardop
lezen van woorden. Je decodeert de teksten. Dus alleen vlot lezen, niet persé begrijpen wat je leest.
- Begrijpend lezen; ook een vorm van voortgezet lezen. Het begrijpen van de tekst (Nieuwsbegrip).
- Stellen; het schrijven van teksten. Hoe ga je te werk en welke kenmerken hoort bij de tekstsoort?
- Jeugdliteratuur; lezen van literaire teksten, zoals jeugdboeken, informatieve boeken. Het doel is om ze
kennis te laten maken met verschillende soorten genres. Dit motiveert tot zelfstandig lezen
- Taalbeschouwing; reflecteren op de taalvorm. Bijzonderheden en regelmaat ontdekken. Bij traditionele
grammatica leren ze zinnen ontleden in zinsdelen en de verschillende soorten woorden benoemen.
- Spelling; spellingsregels toepassen en de meest voorkomende woorden correct schrijven. Ook hanteren van
regels voor de interpunctie hoort hier bij.
Inhoud
Hoofdstuk 2: Taalonderwijs en taal.................................................................................................................................3
2.1 Taalonderwijs........................................................................................................................................................3
2.2 Het taalsysteem.....................................................................................................................................................4
Hoofdstuk 3: Mondelinge taalvaardigheid......................................................................................................................5
3.1 Taalverwerving......................................................................................................................................................5
3.2 Spreek- en luisterstrategieën ................................................................................................................................6
3.3 Spreek- en luisterdoelen .......................................................................................................................................6
3.4 Gesprekssoorten ...................................................................................................................................................6
Hoofdstuk 4: Woordenschat...........................................................................................................................................7
4.2 Woordenschatverwerving.....................................................................................................................................7
4.3 Woordleerstrategieën...........................................................................................................................................7
4.4 Soorten taalgebruik..............................................................................................................................................7
4.5 Woordenschat en schoolsucces.............................................................................................................................8
Hoofdstuk 5: Beginnende geletterdheid..........................................................................................................................9
5.1 Geletterdheid ........................................................................................................................................................9
5.2 Tussendoelen beginnende geletterdheid ..............................................................................................................9
5.3 Ontwikkeling geletterdheid ..................................................................................................................................9
5.4 Auditieve vaardigheden GEHOOR AUDITIEF=LUISTEREN ..................................................................................10
5.5 Visuele vaardigheden .........................................................................................................................................11
5.6 Elementaire leeshandeling .................................................................................................................................11
Hoofdstuk 6 Voortgezet technisch lezen. .....................................................................................................................12
6.1 Theorieën over het leesproces ...........................................................................................................................12
6.2 Strategieën technisch lezen ................................................................................................................................12
6.3 Voordrachtaspecten ...........................................................................................................................................13
6.4 Leesniveaus ........................................................................................................................................................13
6.5 Technisch lezen in de samenleving .....................................................................................................................13
6.6 Hoe gebruik je kennis van technisch lezen? ........................................................................................................13
Hoofstuk 7 Begrijpend lezen. ........................................................................................................................................14
7.1 Leesvaardigheden voor begrijpend lezen ...........................................................................................................14
7.2 Leesstrategieën ...................................................................................................................................................15
7.3 Technieken voor informatieverwerking ..............................................................................................................15
7.4 Hoe gebruik je kennis van begrijpend lezen? ......................................................................................................15
Hoofdstuk 8 Stellen ......................................................................................................................................................16
8.1 Functies van het schrijven ..................................................................................................................................16
8.2 Het schrijfproces .................................................................................................................................................16
, 8.2.1 Schrijfstrategieën .........................................................................................................................................16
8.2.2 Stelvaardigheden .........................................................................................................................................16
8.3 Schrijven en de computer ...................................................................................................................................17
8.4 Hoe gebruik je kennis van het schrijfproces? ......................................................................................................17
Hoofdstuk 9 Jeugdliteratuur .........................................................................................................................................18
9.1 Literaire genres ...................................................................................................................................................18
9.2 Functies van jeugdliteratuur ...............................................................................................................................18
9.3 Beoordelen van jeugdliteratuur ..........................................................................................................................18
Hoofdstuk 10 taalbeschouwing ....................................................................................................................................19
10.1 Het taalsysteem ................................................................................................................................................19
10.2 Taalvariatie .......................................................................................................................................................20
10.3 Taalverandering ................................................................................................................................................20
10.4 Taalbeschouwingsstrategieën ..........................................................................................................................21
10.5 Hoe gebruik je de kennis van taalbeschouwing? ..............................................................................................21
Hoofdstuk 11 Spelling. ..................................................................................................................................................22
11.1 Schriftsystemen ................................................................................................................................................22
11.2 Spellingprincipes van het Nederlands ...............................................................................................................22
11.3 Spellingstrategieën ...........................................................................................................................................23
11.4 Spellingcategorieën ..........................................................................................................................................23
11.5 Werkwoordspelling ...........................................................................................................................................23
, Hoofdstuk 2: Taalonderwijs en taal
Bij de kleuters werk je vooral aan de mondelinge taalontwikkeling.
2.1 Taalonderwijs
5 argumenten om apart onderwijs te geven in taal, in plaats van geen aandacht hieraan besteden:
1. Schriftelijke taalvaardigheid leren kinderen niet spontaan.
Mondeling gaat spontaan, maar veel kinderen hebben moeite met de schriftelijke vaardigheid.
2. Niet alle kinderen kunnen zich zelfstandig een bepaald niveau van taalvaardigheid eigen maken.
Kinderen die thuis een andere taal spreken hebben hier baat bij. Ook taalzwakke kinderen.
3. Op school leer je een ander soort taalgebruik dan in het dagelijks leven.
Je gebruikt school woordenschat zoals thema en samenvatting, ook leer je spellingsregels (hij +t), ook
uitdrukkingen en spreekwoorden leer je op school.
4. Bepaalde taalvormen leer je alleen met behulp van het taalonderwijs.
Bij overige vakken leer je niet hoe je brieven of verslagen moet schrijven, dit leer je bij taalonderwijs.
5. Als je kinderen plezier in het lezen van boeken wilt bijbrengen, dan moet je daar apart aandacht aan
besteden.
Onderwijs aanbieden over literatuur boeken, de verschillende soorten en thema’s om het leuk te maken.
Bij het taalonderwijs lig de nadruk op het schriftelijk taalgebruik en de taalvorm: hoe schrijf je woorden, hoe zijn ze
opgebouwd, hoe zitten ze in elkaar? Het lesgeven met behulp van een methode heet traditioneel onderwijs.
Het taalonderwijs wordt verdeeld in: mondeling-, schriftelijk onderwijs en taalbeschouwing, zoals strategieën.
Dit kan je nog meer uitpluizen naar:
- Mondelinge taalvaardigheid; spreken, luisteren en het voeren van mondelinge gespreksvormen. Zoals een
discussie, spreekbeurt en het leren van spreek- en luisterstrategieën.
- Woordenschat; het aanleren van de betekenis van nieuwe woorden, uitdrukkingen, zegswijzen en
spreekwoorden. Ook strategieën om achter de betekenis van een woord te komen
- Beginnende geletterdheid; het vermogen om schriftelijke taal te begrijpen en te gebruiken.
o Ontluikende geletterdheid: voorschoolse periode 0-4 jaar.
o Beginnende geletterdheid: groep 1 tot 3. In groep 3 krijg je aanvankelijk lezen (letters, lezen)
o Gevorderde geletterdheid: na groep 3. Na groep 3 krijg je voortgezet lezen.
- Voortgezet technisch lezen; hieronder valt ook technisch lezen, dus het ontcijferen van letters en hardop
lezen van woorden. Je decodeert de teksten. Dus alleen vlot lezen, niet persé begrijpen wat je leest.
- Begrijpend lezen; ook een vorm van voortgezet lezen. Het begrijpen van de tekst (Nieuwsbegrip).
- Stellen; het schrijven van teksten. Hoe ga je te werk en welke kenmerken hoort bij de tekstsoort?
- Jeugdliteratuur; lezen van literaire teksten, zoals jeugdboeken, informatieve boeken. Het doel is om ze
kennis te laten maken met verschillende soorten genres. Dit motiveert tot zelfstandig lezen
- Taalbeschouwing; reflecteren op de taalvorm. Bijzonderheden en regelmaat ontdekken. Bij traditionele
grammatica leren ze zinnen ontleden in zinsdelen en de verschillende soorten woorden benoemen.
- Spelling; spellingsregels toepassen en de meest voorkomende woorden correct schrijven. Ook hanteren van
regels voor de interpunctie hoort hier bij.
