BEWIJZEN IN HET STAFRECHT
Aantekeningen Hoorcolleges
COLLEGE 1 - 5 februari 2016
De afgelopen jaren zijn we getuige geweest van enkele ontwikkelingen op het gebied van
herzieningen in strafzaken. Zo waren er zaken waarin later bleek dat er (onder druk) valse
bekentenissen waren afgelegd (Ina Post, de Puttense Moordzaak en de Schiedammer
Parkmoord), waarin sprake was geweest van tunnelvisie van de zijde van de opsporing
(Schiedammer Parkmoord). Ook was er sprake van missers met betrekking tot een activistische
rol van deskundigen tijdens het proces (zoals bij de Puttense Moordzaak) en van deskundigen én
leken tijdens het proces (Lucia de Berk, Deventer Moordzaak: denk dan aan de inzet van Ton
Derks en Maurice de Hond). Daarnaast moet het proces een keer ten einde komen, het liefst
binnen een redelijke termijn, en kan het niet blijven voortduren met herzieningen en
herzieningsverzoeken etc. (Deventer Moordzaak).
Daarnaast hebben we nog andere ontwikkelingen gezien. Zo was daar het vernietigene rapport
van de Commissie Posthumus over de Schiedammer Parkmoord, de Commissie Evaluatie
Afgesloten Strafzaken (CEAS - 2006 - 2012), de Adviescommissie Afgesloten Strafzaken en is in
2010 het Nederlands Register Gerechtelijke Deskundigen ingevoerd met de Wet deskundige in
strafzaken. De missie van het NRGD is het bevorderen en waarborgen van (het vertrouwen
in) een constante, hoge kwaliteit van deskundigen in de Nederlandse rechtspleging.
In 2012 is de herziening ten voordele van de verdachte ingevoerd, in 2013 de herziening ten
nadele van de verdachte.
Herziening ten nadele (artikel 482a - 482i Sv)
De Wet herziening ten nadele regelt dat de Hoge Raad op verzoek van het College van
procureurs-generaal een onherroepelijke vrijspraak of ontslag van alle rechtsvervolging kan
herzien. Deze wet kent wél voorwaarden. Zo moet er sprake zijn van een nieuw bewijs dat zou
hebben geleid tot een veroordeling van de eerder vrijgesproken verdachte als de rechter daarmee
bekend was geweest (het novum). Het novum kan alleen aanleiding zijn voor een herziening ten
nadele als sprake was van een opzettelijk begaan misdrijf dat de dood van een ander tot
gevolg had. Dit novum kan alleen bestaan uit nieuw technisch bewijs en/of een geloofwaardige
bekentenis van de gewezen verdachte of diens medeverdachte (artikel 428a lid 3 onder a en b
Sv). Het nieuwe technische bewijs kan bestaan uit de voortschreiding van de forensische
expertise en technologie, bijvoorbeeld doordat er nu DNA-technieken bestaan die 20 jaar geleden
nog niet bestonden. Daarnaast kan sprake zijn van ronduit nieuw bewijsmateriaal. Ook kan er een
nieuwe analyse van bestaand materiaal plaatsvinden. De vraag rijst echter hoe dit alles zich
verhoudt tot de due dilligence van de staat, de inspanningsverplichting om zorg te dragen voor een
deugdelijk strafproces en met het belang van een goede rechtsbedeling. Op een gegeven moment
moet je er als verdachte ook op kunnen vertrouwen dat je niet meer vervolgt wordt tot in het
einde der tijden. Als de overheid jouw DNA-sample elk jaar opnieuw door een database kan
gooien, dan eindigt jouw status als verdachte eigenlijk nooit.
Herziening ten nadele kan tevens op grond van een falsa. Dit is het geval wanneer de uitspraak
berust op stukken waarvan de valsheid na de uitspraak is vastgesteld en het ernstige vermoeden
bestaat dat indien de vaslheid aan de rechter bekend zou zijn geweest, de zaak zou zijn geëindigd
in een veroordeling van de gewezen verdachte. Het toepassingsbereik van de herziening ten
nadele op grond van de falsa is groter dan van het novum, omdat herziening op grond
Aantekeningen Hoorcolleges
COLLEGE 1 - 5 februari 2016
De afgelopen jaren zijn we getuige geweest van enkele ontwikkelingen op het gebied van
herzieningen in strafzaken. Zo waren er zaken waarin later bleek dat er (onder druk) valse
bekentenissen waren afgelegd (Ina Post, de Puttense Moordzaak en de Schiedammer
Parkmoord), waarin sprake was geweest van tunnelvisie van de zijde van de opsporing
(Schiedammer Parkmoord). Ook was er sprake van missers met betrekking tot een activistische
rol van deskundigen tijdens het proces (zoals bij de Puttense Moordzaak) en van deskundigen én
leken tijdens het proces (Lucia de Berk, Deventer Moordzaak: denk dan aan de inzet van Ton
Derks en Maurice de Hond). Daarnaast moet het proces een keer ten einde komen, het liefst
binnen een redelijke termijn, en kan het niet blijven voortduren met herzieningen en
herzieningsverzoeken etc. (Deventer Moordzaak).
Daarnaast hebben we nog andere ontwikkelingen gezien. Zo was daar het vernietigene rapport
van de Commissie Posthumus over de Schiedammer Parkmoord, de Commissie Evaluatie
Afgesloten Strafzaken (CEAS - 2006 - 2012), de Adviescommissie Afgesloten Strafzaken en is in
2010 het Nederlands Register Gerechtelijke Deskundigen ingevoerd met de Wet deskundige in
strafzaken. De missie van het NRGD is het bevorderen en waarborgen van (het vertrouwen
in) een constante, hoge kwaliteit van deskundigen in de Nederlandse rechtspleging.
In 2012 is de herziening ten voordele van de verdachte ingevoerd, in 2013 de herziening ten
nadele van de verdachte.
Herziening ten nadele (artikel 482a - 482i Sv)
De Wet herziening ten nadele regelt dat de Hoge Raad op verzoek van het College van
procureurs-generaal een onherroepelijke vrijspraak of ontslag van alle rechtsvervolging kan
herzien. Deze wet kent wél voorwaarden. Zo moet er sprake zijn van een nieuw bewijs dat zou
hebben geleid tot een veroordeling van de eerder vrijgesproken verdachte als de rechter daarmee
bekend was geweest (het novum). Het novum kan alleen aanleiding zijn voor een herziening ten
nadele als sprake was van een opzettelijk begaan misdrijf dat de dood van een ander tot
gevolg had. Dit novum kan alleen bestaan uit nieuw technisch bewijs en/of een geloofwaardige
bekentenis van de gewezen verdachte of diens medeverdachte (artikel 428a lid 3 onder a en b
Sv). Het nieuwe technische bewijs kan bestaan uit de voortschreiding van de forensische
expertise en technologie, bijvoorbeeld doordat er nu DNA-technieken bestaan die 20 jaar geleden
nog niet bestonden. Daarnaast kan sprake zijn van ronduit nieuw bewijsmateriaal. Ook kan er een
nieuwe analyse van bestaand materiaal plaatsvinden. De vraag rijst echter hoe dit alles zich
verhoudt tot de due dilligence van de staat, de inspanningsverplichting om zorg te dragen voor een
deugdelijk strafproces en met het belang van een goede rechtsbedeling. Op een gegeven moment
moet je er als verdachte ook op kunnen vertrouwen dat je niet meer vervolgt wordt tot in het
einde der tijden. Als de overheid jouw DNA-sample elk jaar opnieuw door een database kan
gooien, dan eindigt jouw status als verdachte eigenlijk nooit.
Herziening ten nadele kan tevens op grond van een falsa. Dit is het geval wanneer de uitspraak
berust op stukken waarvan de valsheid na de uitspraak is vastgesteld en het ernstige vermoeden
bestaat dat indien de vaslheid aan de rechter bekend zou zijn geweest, de zaak zou zijn geëindigd
in een veroordeling van de gewezen verdachte. Het toepassingsbereik van de herziening ten
nadele op grond van de falsa is groter dan van het novum, omdat herziening op grond
