Aardrijkskunde samenvatting Hoofdstuk 1
1.1 energiebronnen
Natuurlijke hulpbronnen
Natuurlijke hulpbronnen: Alle stoffen of krachten in de natuur die van economische nut
kunnen zijn; zoals water, hout, rubber, ijzererts, aardolie, wind en uranium. Allemaal zaken
om mensenleven beter te maken. Bijv. door het te drinken, er dingen van te bouwen of er
energie mee te maken.
Hoe fossiele brandstoffen ontstaan
Steenkool, aardolie en aardgas zijn al tientallen jaren de belangrijkste bronnen van energie.
De meeste voertuigen en elektriciteit centrales lopen erop. Rond de evenaar waren toen
grote moerassen en weelderige tropische bossen.
- Steenkool is ontstaan in tropisch klimaat. Dode bomen en planten kwamen onder water.
Werd dikkere laag plantenresten in zuurstofarme water (waardoor langzaam verteerd).
Later sloten sedimentlagen de plantenresten helemaal af van buitenlucht (waardoor niet
konden wegrotten). In miljoenen jaren tijd werden resten onder grote druk/ hoge
temperatuur steeds verder samengeperst. Zo ontstond steenkool, een energiebron van
koolstof, dus vol energie.
- Aardolie is ontstaan in ondiepe zeeën. Zodra algen, plankton en andere organismen
doodgingen, zakten ze naar zeebodem. Ook daar zorgden sedimentlagen dat resten niet
konden wegrotten. Lagen steeds dikker, waardoor druk/temperatuur hoger werden.
Miljoenen jarenlang lag olie onder een ondoordringbare laag opgeslagen in de gaten van
het poreuze reservoirgesteente.
- Bij de vorming van steenkool en aardolie wordt aardgas (methaan) uit het organische
materiaal geperst. Als zich boven het organische materiaal een ondoordringbare laag
bevindt, blijft ook hier het gas in de holtes van het reservoirgesteente gevangen. Totdat
de laag erboven doorgebroken wordt (bijv. boortoren).
, Oneerlijk verdeeld
aardolie, aardgas en steenkool niet eerlijk verdeeld in wereld (meeste in Midden-Oosten,
doordat ontstaan aardolie is er ook veel aardgas ontstaan). Ook hebben Rusland,
Noorwegen en Nederland veel aardgas.
Energiestromen
Veel landen voor een groot deel afhankelijk van Midden-Oosten. China, Japan en VS
importeren grote hoeveelheden aardolie uit Saudi-Arabië en omringende landen.
Niet onuitputtelijk/ andere nadelen
Nadelen fossiele brandstoffen:
- Fossiele brandstoffen raken op;
- Verbranding van fossiele brandstoffen zorgt voor luchtvervuiling (slecht voor
milieu/volksgezondheid);
- Veel extra koolstofdioxide (CO2) in de atmosfeer, wat bijdraagt aan versterkt
broeikasteffect
- Politieke aard, landen afhankelijk van andere landen zijn kwetsbaar. Landen kunnen
makkelijk gaskraan/oliepijpleiding dichtdraaien om macht te laten zien (bijv. VS blijft
graag vrienden met Saudi-Arabië).
Alternatieve energiebronnen
Bijna alle energiebronnen maken elektriciteit door een turbine te laten draaien. Dat kan
direct (via wind of water) of indirect: door warmte te produceren om stoom te maken die de
turbine aandrijft.
Fossiele brandstoffen zijn een vorm van niet-hernieuwbare hulpbronnen
Niet-hernieuwbare hulpbronnen: Hulpbron die op kan raken, zoals aardolie; groot nadelen
zijn reden genoeg om meer in alternatieve energiebronnen te investeren. Zulke
hernieuwbare hulpbronnen zijn energiebronnen waarvan de voorraad (bijna) onuitputtelijk
is (ook die hebben weer nadelen).
De ideale energiebron
Een ideale energiebron moet betaalbaar zijn, hernieuwbaar, schoon en veilig (en als het
kan betrouwbaar). Hij moet voortdurend beschikbaar zijn en niet afhankelijk zijn van iets
(weer).
1.1 energiebronnen
Natuurlijke hulpbronnen
Natuurlijke hulpbronnen: Alle stoffen of krachten in de natuur die van economische nut
kunnen zijn; zoals water, hout, rubber, ijzererts, aardolie, wind en uranium. Allemaal zaken
om mensenleven beter te maken. Bijv. door het te drinken, er dingen van te bouwen of er
energie mee te maken.
Hoe fossiele brandstoffen ontstaan
Steenkool, aardolie en aardgas zijn al tientallen jaren de belangrijkste bronnen van energie.
De meeste voertuigen en elektriciteit centrales lopen erop. Rond de evenaar waren toen
grote moerassen en weelderige tropische bossen.
- Steenkool is ontstaan in tropisch klimaat. Dode bomen en planten kwamen onder water.
Werd dikkere laag plantenresten in zuurstofarme water (waardoor langzaam verteerd).
Later sloten sedimentlagen de plantenresten helemaal af van buitenlucht (waardoor niet
konden wegrotten). In miljoenen jaren tijd werden resten onder grote druk/ hoge
temperatuur steeds verder samengeperst. Zo ontstond steenkool, een energiebron van
koolstof, dus vol energie.
- Aardolie is ontstaan in ondiepe zeeën. Zodra algen, plankton en andere organismen
doodgingen, zakten ze naar zeebodem. Ook daar zorgden sedimentlagen dat resten niet
konden wegrotten. Lagen steeds dikker, waardoor druk/temperatuur hoger werden.
Miljoenen jarenlang lag olie onder een ondoordringbare laag opgeslagen in de gaten van
het poreuze reservoirgesteente.
- Bij de vorming van steenkool en aardolie wordt aardgas (methaan) uit het organische
materiaal geperst. Als zich boven het organische materiaal een ondoordringbare laag
bevindt, blijft ook hier het gas in de holtes van het reservoirgesteente gevangen. Totdat
de laag erboven doorgebroken wordt (bijv. boortoren).
, Oneerlijk verdeeld
aardolie, aardgas en steenkool niet eerlijk verdeeld in wereld (meeste in Midden-Oosten,
doordat ontstaan aardolie is er ook veel aardgas ontstaan). Ook hebben Rusland,
Noorwegen en Nederland veel aardgas.
Energiestromen
Veel landen voor een groot deel afhankelijk van Midden-Oosten. China, Japan en VS
importeren grote hoeveelheden aardolie uit Saudi-Arabië en omringende landen.
Niet onuitputtelijk/ andere nadelen
Nadelen fossiele brandstoffen:
- Fossiele brandstoffen raken op;
- Verbranding van fossiele brandstoffen zorgt voor luchtvervuiling (slecht voor
milieu/volksgezondheid);
- Veel extra koolstofdioxide (CO2) in de atmosfeer, wat bijdraagt aan versterkt
broeikasteffect
- Politieke aard, landen afhankelijk van andere landen zijn kwetsbaar. Landen kunnen
makkelijk gaskraan/oliepijpleiding dichtdraaien om macht te laten zien (bijv. VS blijft
graag vrienden met Saudi-Arabië).
Alternatieve energiebronnen
Bijna alle energiebronnen maken elektriciteit door een turbine te laten draaien. Dat kan
direct (via wind of water) of indirect: door warmte te produceren om stoom te maken die de
turbine aandrijft.
Fossiele brandstoffen zijn een vorm van niet-hernieuwbare hulpbronnen
Niet-hernieuwbare hulpbronnen: Hulpbron die op kan raken, zoals aardolie; groot nadelen
zijn reden genoeg om meer in alternatieve energiebronnen te investeren. Zulke
hernieuwbare hulpbronnen zijn energiebronnen waarvan de voorraad (bijna) onuitputtelijk
is (ook die hebben weer nadelen).
De ideale energiebron
Een ideale energiebron moet betaalbaar zijn, hernieuwbaar, schoon en veilig (en als het
kan betrouwbaar). Hij moet voortdurend beschikbaar zijn en niet afhankelijk zijn van iets
(weer).
