Het adolescentenpotret
De ontwikkeling van de adolescent
2021 – 2022
Osisriscode: OAR-PBEROEP2-15
1
,Inhoudsopgave
§A – Groepsprocessen.................................................................................................................................... 3
Groepsproces ‘Forming’...................................................................................................................................3
Groepsproces ‘Storming’..................................................................................................................................3
§B - De ecologische systeemtheorie............................................................................................................... 4
Het individu......................................................................................................................................................4
Het microsysteem.............................................................................................................................................4
Het mesosysteem.............................................................................................................................................4
Het exosysteem................................................................................................................................................5
Het macrosysteem............................................................................................................................................5
Het chrono/tijdssysteem..................................................................................................................................5
§C – Ontwikkelingsgebieden.......................................................................................................................... 6
Persoonlijkheids-/identiteitsontwikkeling.......................................................................................................6
Cognitieve ontwikkeling...................................................................................................................................8
Morele ontwikkeling.......................................................................................................................................11
Seksuele ontwikkeling....................................................................................................................................13
Neurologische ontwikkeling...........................................................................................................................14
............................................................................................................................................................................15
Literatuur- en bronnenlijst........................................................................................................................... 16
2
, §A – Groepsprocessen
Groepsproces ‘Forming’
Een brugklasser zit telkens met zijn klasgenootjes te kletsen tijdens de instructie van de docent. De
leerkracht heeft al een aantal keer gevraagd of hij daar mee wil stoppen. Nu vindt de brugklasser dit
lastig en wijst de docent een andere plek voor de leerling aan om te gaan zitten. De leerling pakt zijn
spullen en gaat voor twee klasgenoten zitten. Eén van de klasgenoten roept dat zij niet wilt dat hij
dichtbij hun komt zitten.
Koppeling met de theorie
“Forming is de fase waarin de kennismaking plaatsvindt. Dat beperkt zich niet tot het leren van
namen en gezichten, want leerlingen houden zich ook bezig met vragen als: wie zijn de anderen, hoe
zie ik hen, hoe zien zij mij? Dit zijn voor de leerling belangrijke vragen, omdat ze bepalend zijn voor
de mate van veiligheid die de leerling ervaart: de eerste basisbehoefte. Ze willen zich geaccepteerd
voelen en bij de groep horen” (van Kralingen, 2016, p.221). Dit is ook wat er in bovenstaand
beschreven groepsproces gebeurd. De leerling die aangeeft dat zij niet wil dat haar klasgenoot voor
haar komt zitten test op deze wijze (wellicht onbewust) wat de sociale norm is in de klas.
Wat kan een leraar doen?
De docent leeft dat wat hij of zij wil zien in de klas voor. Dat wil zeggen dat de leerkracht het goede
voorbeeld geeft en laat merken wel gedrag wenselijk of niet-wenselijk is. Van Kralingen (2016) legt
uit dat op deze wijze de groep wordt gestimuleerd om positieve regels in de praktijk te brengen. Een
voorbeeld zou kunnen zijn dat wanneer een leerling onverwacht iets door de klas heen roept
(onwenselijk gedrag vertoond), de leerkracht even naar de leerling toe loopt en op een respectvolle
wijze iets zegt zoals: “ik merk dat je graag iets wil vertellen, schrijf dat wat je wilt delen even op, dan
komen we er straks op terug.”
Van Kralingen (2016) omschrijft het concept van zogenaamd ‘her etiketteren’: “Her etiketteren wil
zeggen dat je ergens een ander, positief label op plakt. Dit is een effectieve methode om leerlingen
op een andere manier naar dingen laat kijken zonder er een waardeoordeel over te vellen.” Een
ander voorbeeld van wat de docent zou kunnen zeggen is: “Chris, je bent heel betrokken bij het
onderwerp. Ik kom zo bij je.”
Groepsproces ‘Storming’
De kinderen hebben in de brugklas geleerd, dat voordat de tweede bel gaat, zij aan het begin van de
les een boek pakken en 10 minuten gaan stillezen. Dit geldt voor elke les. In de brugklas ging dit als
vanzelf, de leerkracht heeft een aantal keren uitgelegd wat de regels zijn en nog voordat de tweede
bel gaat zit de hele klas in stilte te lezen. In de tweede klas, moet de leerkracht harder werken dat in
de brugklas. De leerlingen komen er eigenlijk achter dat ze helemaal geen zin hebben om te lezen,
vergeten hun leesboek mee te nemen naar school of nemen hun boek uit de schoolbibliotheek per
ongeluk ergens liggen.
Koppeling met de theorie
Van Kralingen schrijft: “In deze fase gaan leerlingen op zoek naar grenzen van toelaatbaar gedrag en
van hun eigen positie binnen de groep.”1 Dat is ook exact wat er gebeurt. De tweedeklassers laten
zien dat ze ergens geen zin in hebben en kijken of het de leerkracht opvalt dat ze zich niet meer aan
de regels houden.
3
De ontwikkeling van de adolescent
2021 – 2022
Osisriscode: OAR-PBEROEP2-15
1
,Inhoudsopgave
§A – Groepsprocessen.................................................................................................................................... 3
Groepsproces ‘Forming’...................................................................................................................................3
Groepsproces ‘Storming’..................................................................................................................................3
§B - De ecologische systeemtheorie............................................................................................................... 4
Het individu......................................................................................................................................................4
Het microsysteem.............................................................................................................................................4
Het mesosysteem.............................................................................................................................................4
Het exosysteem................................................................................................................................................5
Het macrosysteem............................................................................................................................................5
Het chrono/tijdssysteem..................................................................................................................................5
§C – Ontwikkelingsgebieden.......................................................................................................................... 6
Persoonlijkheids-/identiteitsontwikkeling.......................................................................................................6
Cognitieve ontwikkeling...................................................................................................................................8
Morele ontwikkeling.......................................................................................................................................11
Seksuele ontwikkeling....................................................................................................................................13
Neurologische ontwikkeling...........................................................................................................................14
............................................................................................................................................................................15
Literatuur- en bronnenlijst........................................................................................................................... 16
2
, §A – Groepsprocessen
Groepsproces ‘Forming’
Een brugklasser zit telkens met zijn klasgenootjes te kletsen tijdens de instructie van de docent. De
leerkracht heeft al een aantal keer gevraagd of hij daar mee wil stoppen. Nu vindt de brugklasser dit
lastig en wijst de docent een andere plek voor de leerling aan om te gaan zitten. De leerling pakt zijn
spullen en gaat voor twee klasgenoten zitten. Eén van de klasgenoten roept dat zij niet wilt dat hij
dichtbij hun komt zitten.
Koppeling met de theorie
“Forming is de fase waarin de kennismaking plaatsvindt. Dat beperkt zich niet tot het leren van
namen en gezichten, want leerlingen houden zich ook bezig met vragen als: wie zijn de anderen, hoe
zie ik hen, hoe zien zij mij? Dit zijn voor de leerling belangrijke vragen, omdat ze bepalend zijn voor
de mate van veiligheid die de leerling ervaart: de eerste basisbehoefte. Ze willen zich geaccepteerd
voelen en bij de groep horen” (van Kralingen, 2016, p.221). Dit is ook wat er in bovenstaand
beschreven groepsproces gebeurd. De leerling die aangeeft dat zij niet wil dat haar klasgenoot voor
haar komt zitten test op deze wijze (wellicht onbewust) wat de sociale norm is in de klas.
Wat kan een leraar doen?
De docent leeft dat wat hij of zij wil zien in de klas voor. Dat wil zeggen dat de leerkracht het goede
voorbeeld geeft en laat merken wel gedrag wenselijk of niet-wenselijk is. Van Kralingen (2016) legt
uit dat op deze wijze de groep wordt gestimuleerd om positieve regels in de praktijk te brengen. Een
voorbeeld zou kunnen zijn dat wanneer een leerling onverwacht iets door de klas heen roept
(onwenselijk gedrag vertoond), de leerkracht even naar de leerling toe loopt en op een respectvolle
wijze iets zegt zoals: “ik merk dat je graag iets wil vertellen, schrijf dat wat je wilt delen even op, dan
komen we er straks op terug.”
Van Kralingen (2016) omschrijft het concept van zogenaamd ‘her etiketteren’: “Her etiketteren wil
zeggen dat je ergens een ander, positief label op plakt. Dit is een effectieve methode om leerlingen
op een andere manier naar dingen laat kijken zonder er een waardeoordeel over te vellen.” Een
ander voorbeeld van wat de docent zou kunnen zeggen is: “Chris, je bent heel betrokken bij het
onderwerp. Ik kom zo bij je.”
Groepsproces ‘Storming’
De kinderen hebben in de brugklas geleerd, dat voordat de tweede bel gaat, zij aan het begin van de
les een boek pakken en 10 minuten gaan stillezen. Dit geldt voor elke les. In de brugklas ging dit als
vanzelf, de leerkracht heeft een aantal keren uitgelegd wat de regels zijn en nog voordat de tweede
bel gaat zit de hele klas in stilte te lezen. In de tweede klas, moet de leerkracht harder werken dat in
de brugklas. De leerlingen komen er eigenlijk achter dat ze helemaal geen zin hebben om te lezen,
vergeten hun leesboek mee te nemen naar school of nemen hun boek uit de schoolbibliotheek per
ongeluk ergens liggen.
Koppeling met de theorie
Van Kralingen schrijft: “In deze fase gaan leerlingen op zoek naar grenzen van toelaatbaar gedrag en
van hun eigen positie binnen de groep.”1 Dat is ook exact wat er gebeurt. De tweedeklassers laten
zien dat ze ergens geen zin in hebben en kijken of het de leerkracht opvalt dat ze zich niet meer aan
de regels houden.
3
