,Voorwoord
In mijn zoektocht naar een passende afstudeeropdracht kwam ik in contact met (NAAM
SCHOOL). Na overleg met (NAAM OPDRACHTGEVER), teamleider van (NAAM SCHOOL),
werd al snel duidelijk dat er meer gedaan kon worden om de leerlingen voor te bereiden op
het voortgezet onderwijs (VO). Omdat ik deze stap zelf ook als groot heb ervaren, wilde ik
graag meedenken om de leerlingen voor te bereiden op het vo.
Het onderzoek is uitgevoerd voor (NAAM SCHOOL), in opdracht van de opleiding
Toegepaste Psychologie aan de Hogeschool van Amsterdam. De richting van het onderzoek
is Onderwijs & Ontwikkeling. Ik vond het een interessant onderwerp en heb er veel van
geleerd. Door een nieuwsgierige en onderzoekende houding heb ik alles uit het
praktijkonderzoek kunnen halen en vond ik het leuk om daarbij de aansluitende handleiding
te ontwerpen.
Mijn dank is groot richting mijn opdrachtgever (NAAM OPDRACHTGEVER). Zij gaf mij de
mogelijkheden en de ruimte voor eigen ontwikkeling en bood mij kansen. Zo is er de kans
dat ik de handleiding zelf mag presenteren aan de leerkrachten en dus actief kan bijdragen
aan de verandering in de voorbereiding van leerlingen op het VO. Tevens heeft zij mij
duidelijke feedback gegeven op de geschreven stukken. Tot slot wil ik mijn studiegenoten,
mijn zus en zwager bedanken zij hebben mij zeer veel geholpen zowel mentaal middels
motiverende gesprekken, maar ook praktisch met het nakijken van stukken! Allen bedankt
dat jullie mij gesteund hebben in tijdens deze uitdagende laatste stap van de opleiding.
,Samenvatting
Dit onderzoek gaat over de leerlingen van Speciaal Basisonderwijs (SBO) (NAAM SCHOOL)
die de overgang maken naar het voortgezet onderwijs (VO). Deze voorbereiding is op dit
moment onvolledig, waardoor deze leerlingen met voornamelijk gedrags- en/of
ontwikkelingsstoornissen worstelen op het VO. Met name op het gebied van zelfstandigheid
en plannings- en organisatievaardigheden. Er is inzicht verkregen op de invloed van
leerkrachten op de ontwikkeling van leerlingen en hoe zij dit kunnen inzetten om de
overgang naar het VO te verbeteren. De hoofdvraag van dit onderzoek is `Hoe kunnen
leerkrachten van (NAAM SCHOOL) ervoor zorgen dat groep 8 leerlingen voldoende
studievaardigheden verwerven voor het voortgezet onderwijs?”. Met behulp van dit antwoord
kunnen er wellicht meer leerlingen direct naar het regulier VO doorstromen en zullen directe
doorstromers minder problemen ondervinden.
Voor dit onderzoek is er een focusgroep-interview gehouden met de groep 8 leerkrachten
van (NAAM school) en hebben zij een competentievragenlijst ingevuld. De leerlingen uit
groep 8 hebben een enquête ingevuld.
Leraren zeggen in het algemeen voldoende over voldoende competenties te beschikken.
Qua pedagogiek wordt er relatief weinig gedaan aan het stimuleren van coöperatief en
zelfstandig probleemoplossend werken. Op gebied van diagnostiek is er weinig
samenwerking met zorginstanties. Qua didactiek zijn er weinig updates over nieuwe
lesmethodes. Tot slot mist er wat betreft managementtaken communicatie met de
middelbare scholen, waardoor leerkrachten niet goed weten wat er op de vervolgschool
precies verwacht wordt van de leerlingen. Er is geen duidelijk pakket van richtlijnen of
overzicht van informatie waar leraren gebruik van kunnen maken bij de voorbereiding van
leerlingen.
Leerlingen geven aan tevreden te zijn over hun voorbereiding. Verbeterpunten zijn het beter
leren plannen, de scholen meer bezoeken en de gang van zaken op de middelbare school
na te bootsen.
Er wordt geconcludeerd dat leerkrachten kunnen zorgen dat leerlingen van (NAAM school)
de benodigde studievaardigheden bezitten voor een goede doorstroom naar het VO. Ten
eerste door betere informatieverstrekking en samenwerking met middelbare scholen. Ten
tweede door het opzetten van duidelijke richtlijnen voor de voorbereiding. Middels deze
werkwijze weten leerkrachten beter waar de leerlingen op voorbereid moeten worden,
afgestemd op de diverse scholen. Wat de voorbereiding van leerlingen op de overstap naar
het VO verder kan bevorderen zijn (zelfregulatie-)klasseninterventies, eventueel in
combinatie met geselecteerde interventieprogramma's gericht op de ondersteuning van de
executieve functies, autonomie, kritisch en probleemoplossend denken, in teamverband
werken en organisatorische vaardigheden
, Inhoudsopgave
Voorwoord 1
Samenvatting 2
1. Inleiding 5
1.1 Organisatie omschrijving 5
1.2 Algemene aanleiding 5
1.3 Huidig beleid voorbereiding VO 5
1.4 Probleemanalyse 6
1.5 Hoofd- en deelvragen 6
2. Onderzoeksmethode: literatuuronderzoek 8
2.1 Onderzoeksgroep 8
2.2 Theoretische deelvragen: literatuuronderzoek 8
2.2.1 Procedure en meetinstrumenten 8
2.2.2 Betrouwbaarheid en validiteit 9
3. Resultaten literatuuronderzoek 10
3.1 Voorbereiding op het voortgezet onderwijs 10
3.1.1 Klasseninterventies 10
3.1.2 Interventieprogramma’s 10
3.2 Competenties leerkrachten 12
3.2.1 Diagnostiek, didactiek, pedagogiek en managementtaken 12
3.2.2 Samenkomst van factoren 13
3.3 Competenties leerlingen 14
3.3.1 Executieve functies 14
3.3.2 Motivatie (Zelfdeterminatietheorie) 15
3.3.3 Werken in teamverband 16
3.3.4 Kritisch en probleemoplossend denken 16
3.3.5 Plannen en organiseren 16
4. Onderzoeksmethode: praktijkonderzoek 17
4.1 Praktijkdeelvragen: focusgroep-interview, enquêtes en competentievragenlijst 17
4.2 Procedure en meetinstrumenten 17
4.2.1 Focusgroep-interview 17
4.2.2 Enquêtes 18
4.2.3 Competentievragenlijst 19
4.2.4 Betrouwbaarheid en validiteit 19
5. Resultaten praktijkonderzoek 21
5.1 Huidige voorbereiding 21
5.1.1 Advies, schoolkeuze en verwachtingen 21
5.1.2 Maatwerk 21
5.1.3 Middelen 22
5.2 Ervaring van de leerkrachten 23
5.2.1 Evaluatie van de beschikbare middelen 23
In mijn zoektocht naar een passende afstudeeropdracht kwam ik in contact met (NAAM
SCHOOL). Na overleg met (NAAM OPDRACHTGEVER), teamleider van (NAAM SCHOOL),
werd al snel duidelijk dat er meer gedaan kon worden om de leerlingen voor te bereiden op
het voortgezet onderwijs (VO). Omdat ik deze stap zelf ook als groot heb ervaren, wilde ik
graag meedenken om de leerlingen voor te bereiden op het vo.
Het onderzoek is uitgevoerd voor (NAAM SCHOOL), in opdracht van de opleiding
Toegepaste Psychologie aan de Hogeschool van Amsterdam. De richting van het onderzoek
is Onderwijs & Ontwikkeling. Ik vond het een interessant onderwerp en heb er veel van
geleerd. Door een nieuwsgierige en onderzoekende houding heb ik alles uit het
praktijkonderzoek kunnen halen en vond ik het leuk om daarbij de aansluitende handleiding
te ontwerpen.
Mijn dank is groot richting mijn opdrachtgever (NAAM OPDRACHTGEVER). Zij gaf mij de
mogelijkheden en de ruimte voor eigen ontwikkeling en bood mij kansen. Zo is er de kans
dat ik de handleiding zelf mag presenteren aan de leerkrachten en dus actief kan bijdragen
aan de verandering in de voorbereiding van leerlingen op het VO. Tevens heeft zij mij
duidelijke feedback gegeven op de geschreven stukken. Tot slot wil ik mijn studiegenoten,
mijn zus en zwager bedanken zij hebben mij zeer veel geholpen zowel mentaal middels
motiverende gesprekken, maar ook praktisch met het nakijken van stukken! Allen bedankt
dat jullie mij gesteund hebben in tijdens deze uitdagende laatste stap van de opleiding.
,Samenvatting
Dit onderzoek gaat over de leerlingen van Speciaal Basisonderwijs (SBO) (NAAM SCHOOL)
die de overgang maken naar het voortgezet onderwijs (VO). Deze voorbereiding is op dit
moment onvolledig, waardoor deze leerlingen met voornamelijk gedrags- en/of
ontwikkelingsstoornissen worstelen op het VO. Met name op het gebied van zelfstandigheid
en plannings- en organisatievaardigheden. Er is inzicht verkregen op de invloed van
leerkrachten op de ontwikkeling van leerlingen en hoe zij dit kunnen inzetten om de
overgang naar het VO te verbeteren. De hoofdvraag van dit onderzoek is `Hoe kunnen
leerkrachten van (NAAM SCHOOL) ervoor zorgen dat groep 8 leerlingen voldoende
studievaardigheden verwerven voor het voortgezet onderwijs?”. Met behulp van dit antwoord
kunnen er wellicht meer leerlingen direct naar het regulier VO doorstromen en zullen directe
doorstromers minder problemen ondervinden.
Voor dit onderzoek is er een focusgroep-interview gehouden met de groep 8 leerkrachten
van (NAAM school) en hebben zij een competentievragenlijst ingevuld. De leerlingen uit
groep 8 hebben een enquête ingevuld.
Leraren zeggen in het algemeen voldoende over voldoende competenties te beschikken.
Qua pedagogiek wordt er relatief weinig gedaan aan het stimuleren van coöperatief en
zelfstandig probleemoplossend werken. Op gebied van diagnostiek is er weinig
samenwerking met zorginstanties. Qua didactiek zijn er weinig updates over nieuwe
lesmethodes. Tot slot mist er wat betreft managementtaken communicatie met de
middelbare scholen, waardoor leerkrachten niet goed weten wat er op de vervolgschool
precies verwacht wordt van de leerlingen. Er is geen duidelijk pakket van richtlijnen of
overzicht van informatie waar leraren gebruik van kunnen maken bij de voorbereiding van
leerlingen.
Leerlingen geven aan tevreden te zijn over hun voorbereiding. Verbeterpunten zijn het beter
leren plannen, de scholen meer bezoeken en de gang van zaken op de middelbare school
na te bootsen.
Er wordt geconcludeerd dat leerkrachten kunnen zorgen dat leerlingen van (NAAM school)
de benodigde studievaardigheden bezitten voor een goede doorstroom naar het VO. Ten
eerste door betere informatieverstrekking en samenwerking met middelbare scholen. Ten
tweede door het opzetten van duidelijke richtlijnen voor de voorbereiding. Middels deze
werkwijze weten leerkrachten beter waar de leerlingen op voorbereid moeten worden,
afgestemd op de diverse scholen. Wat de voorbereiding van leerlingen op de overstap naar
het VO verder kan bevorderen zijn (zelfregulatie-)klasseninterventies, eventueel in
combinatie met geselecteerde interventieprogramma's gericht op de ondersteuning van de
executieve functies, autonomie, kritisch en probleemoplossend denken, in teamverband
werken en organisatorische vaardigheden
, Inhoudsopgave
Voorwoord 1
Samenvatting 2
1. Inleiding 5
1.1 Organisatie omschrijving 5
1.2 Algemene aanleiding 5
1.3 Huidig beleid voorbereiding VO 5
1.4 Probleemanalyse 6
1.5 Hoofd- en deelvragen 6
2. Onderzoeksmethode: literatuuronderzoek 8
2.1 Onderzoeksgroep 8
2.2 Theoretische deelvragen: literatuuronderzoek 8
2.2.1 Procedure en meetinstrumenten 8
2.2.2 Betrouwbaarheid en validiteit 9
3. Resultaten literatuuronderzoek 10
3.1 Voorbereiding op het voortgezet onderwijs 10
3.1.1 Klasseninterventies 10
3.1.2 Interventieprogramma’s 10
3.2 Competenties leerkrachten 12
3.2.1 Diagnostiek, didactiek, pedagogiek en managementtaken 12
3.2.2 Samenkomst van factoren 13
3.3 Competenties leerlingen 14
3.3.1 Executieve functies 14
3.3.2 Motivatie (Zelfdeterminatietheorie) 15
3.3.3 Werken in teamverband 16
3.3.4 Kritisch en probleemoplossend denken 16
3.3.5 Plannen en organiseren 16
4. Onderzoeksmethode: praktijkonderzoek 17
4.1 Praktijkdeelvragen: focusgroep-interview, enquêtes en competentievragenlijst 17
4.2 Procedure en meetinstrumenten 17
4.2.1 Focusgroep-interview 17
4.2.2 Enquêtes 18
4.2.3 Competentievragenlijst 19
4.2.4 Betrouwbaarheid en validiteit 19
5. Resultaten praktijkonderzoek 21
5.1 Huidige voorbereiding 21
5.1.1 Advies, schoolkeuze en verwachtingen 21
5.1.2 Maatwerk 21
5.1.3 Middelen 22
5.2 Ervaring van de leerkrachten 23
5.2.1 Evaluatie van de beschikbare middelen 23
