Deelopdracht 3 – zorg en interventies
Organisatie zorg schizofrenie
De zorg van schizofrenie bestaat uit het tegengaan van de symptomen en, de patiënten en omgeving
leren hoe er omgegaan moet worden met de aandoening(van der Linden, J, z.d.). De ziekte is niet
mogelijk te verhelpen, maar het is wel mogelijk om ermee te leren leven. Naast medicijngebruik
hebben de familie en vrienden een essentiële rol in het in de gaten houden van de patiënt en het
effect van de medicijnen (van der Linden, J, z.d.).
De zorg van een patiënt met schizofrenie is zeer afhankelijk van de ernst van de klachten (Boomstra,
R., & Withaar, F, z.d.). Bij het ontstaan van psychotische klachten wordt meestal als eerste een
huisarts ingeschakeld, deze moet zo snel mogelijk doorverwijzen naar gespecialiseerde zorg.
Bij een crisissituatie of bij zeer ernstige klachten heeft iemand gespecialiseerde zorg nodig. Opname
in een (psychiatrisch) ziekenhuis gebeurt als een patiënt niet meer voor zichzelf kan zorgen of een
gevaar vormt voor de omgeving. Acute dagbehandeling is een veelgebruikt alternatief, het is minder
intensief ten opzichte van opname maar de familie wordt wel ontlast van de zorg. Bij
dagbehandeling krijgt de patiënt wel intensieve zorg maar alleen overdag. Intensieve thuiszorg is
een andere mogelijkheid. Hierbij wordt er crisiszorg geleverd aan huis. Dit bestaat uit medicatie,
therapie, praktische hulp en ondersteuning vanuit de familie. Poliklinische zorg wordt toegepast als
iemand opeens een toename heeft in klachten na al een langere tijd niet psychotisch te zijn
geweest. Vanuit de polikliniek wordt er vervolgens een behandeling uitgevoerd en een plan opgezet
(Boomstra, R., & Withaar, F, z.d.).
Assertive Community Treatment (ACT) is een manier van zorg leveren aan huis. De ACT
hulpverleners bestaan uit psychiater, psycholoog, verpleegkundige en maatschappelijk werker
(Boomstra, R., & Withaar, F, z.d.). Zij staan 24/7 voor de patiënt klaar en zijn ook verantwoordelijk
voor het behouden van de zorgrelatie(Boomstra, R., & Withaar, F, z.d.). De teams hebben een laag
ratio hulpverlener ten opzichte van patiënt, vaak 1 hulpverlener op 10 patiënten (Meuser, K. T., &
McGurk, S. R, 2004). Ook wordt de behandeling door het team zelf uitgevoerd en worden er geen
externe instellingen bij betrokken. Verschillende onderzoeken uit de Verenigde Staten en Australië
suggeren dat deze manier van behandelen de symptomen en heropname verminderen. Ook
verbetert het de kwaliteit van leven (Meuser, K. T., & McGurk, S. R, 2004).
De behandelingen die bij de zorg van schizofrenie worden uitgevoerd worden hieronder besproken.
Bij interventies wordt er onderscheidt gemaakt tussen medicamenteuze en psychosociale
interventies.
Interventies en behandelingen van schizofrenie
Voor personen met schizofrenie zijn er meerdere soorten interventies om de symptomen tegen te
gaan en om het functioneren in het dagelijks leven te verbeteren. Er wordt een onderscheid
gemaakt in medicamenteuze behandelingen en psychosociale interventies. Voor de behandeling met
medicatie tegen schizofrenie wordt gebruik gemaakt van antipsychotica (Cipriani, A., Boso,
M.,Barbui, C., 2009). Psychosociale interventies zijn voornamelijk gericht op bevordering van
maatschappelijke deelname en herstel. Verschillende vormen van therapie en behandeling kunnen
hiervoor worden ingezet.
Medicamenteuze behandeling
Haloperidol
Antipsychotica blokkeren in ieder geval dopaminereceptoren en een deel ook serotoninereceptoren
of andere neuroreceptoren (Cipriani, A., Boso, M.,Barbui, C., 2009). Haloperidol is wereldwijd het
, meest gebruikte medicijn bij schizofrenie (Schizofrenieplein.nl | Medicijnen en medicijngebruik,
2007). Haloperidol heeft o.a. een positief effect op hallucinaties (Irving, C.B., Adams, C.E., Lawrie, S.,
2006). Haloperidol blokkeert dopamine receptoren, hierdoor wordt de overdracht van dopamine (in
de hersenen) verminderd. De overdracht van dopamine in de hersenen spelen een grote rol bij het
ontstaan van schizofrenie. Haloperidol is een niet-specifiek medicijn waardoor er een groot aantal
aan bijwerkingen kunnen ontstaan. Dit komt doordat er receptoren worden geblokkeerd die niet
zouden moeten worden geblokkeerd. De bijwerkingen die hierbij kunnen ontstaan zijn o.a. sedatie,
een droge mond en wazig zicht. Bij haloperidol worden deze bijwerkingen beperkt doordat er maar
een kleine hoeveelheid haloperidol nodig is. Er is maar een lage dosis nodig omdat haloperidol in
verhouding tot andere antipsychotica een hoge dopamine blokkering heeft. Echter door deze sterke
dopamine blokkade is de kans groter op een verstoring van de bloeddruk en op extrapiramidale
bijwerkingen zoals spierstijfheid en Parkinsonisme (Irving, C.B., Adams, C.E., Lawrie, S., 2006).
Clozapine
Wanneer resistentie optreedt tegen antipsychotica bij de behandeling van schizofrenie wordt er
vaak overgestapt naar een behandeling met clozapine (Cipriani, A., Boso, M.,Barbui, C., 2009). Om
de werking van clozapine bij mensen die resistent zijn te verbeteren wordt clozapine gecombineerd
met antipschotica (Cipriani, A., Boso, M.,Barbui, C., 2009). Clozapine heeft een zwakke binding op
dopaminereceptoren maar blokkeert o.a. serotoninereceptoren (Kane, J., Honingfield, G., Singer, J.,
Meltzer, H., 1988). Clozapine kan een vermindering in granulocyten (een bepaald soort witte
bloedcellen) veroorzaken, wat kan leiden tot agranuloctose. Door deze bijwerking is clozapine van
de markt afgehaald. Doordat clozapine voor mensen met resistentie voor antipsychotica een laatste
medicijn kan zijn, is er bij deze mensen toch verder onderzoek gedaan, de hoeveelheid granulocyten
werd hierbij goed gemonitord. Daarbij zorgt clozapine ook voor weinig, tot geen extrapiramidale
bijwerkingen zoals Parkinsonisme (Kane, J., Honingfield, G., Singer, J., Meltzer, H., 1988).
Psychosociale interventies
Cognitieve gedragstherapie
Een veelgebruikte vorm van psychosociale interventies is cognitieve gedragstherapie (Trimbos-
instituut, 2005). Cognitieve gedragstherapie kan worden toegepast bij personen met schizofrenie die
last hebben van langdurige, positieve symptomen (Trimbos-instituut, 2005). Deze patiënten hebben
last van psychose-gerelateerde verschijnselen (Symptomen schizofrenie, z.d.). Bij cognitieve
gedragstherapie wordt gefocust op het veranderen van gedragspatronen, die voor psychische en
emotionele problemen zorgen (Stichting PsychoseNet, 2021). Door middel van het voeren van
gesprekken wordt er gewerkt aan het veranderen van de manier van denken en interpreteren. Naast
deze gesprekstherapie worden vaak ook oefeningen en gedragsexperimenten in het dagelijks leven
uitgevoerd, om zo met psychotische symptomen om te kunnen gaan (Stichting PsychoseNet, 2021).
Het positieve effect van deze vorm van therapie is aangetoond (V&VN-SPV, 2012). Uit onderzoek
blijkt dat er een afname van hallucinaties en depressieve symptomen kan zijn, tot twaalf maanden
na de behandeling. Daarnaast worden mensen met schizofrenie die deze therapie gevolgd hebben
minder vaak heropgenomen, dan mensen met schizofrenie die deze therapie niet gevolgd hebben.
Echter, om deze positieve effecten te bewerkstelligen is een minimale behandeling van zes maanden
nodig (V&VN-SPV, 2012).
Naast dat cognitieve gedragstherapie ingezet kan worden bij personen met positieve symptomen,
kan deze therapie ook bij negatieve symptomen ingezet worden (Individueel zorgplan en
behandeling, z.d.). Hierbij ligt de focus op het bijstellen van gedachtes die negatieve symptomen in
stand houden. Om dit te bereiken wordt tijdens gesprekken gewerkt aan het verbeteren van het
zelfbeeld en gedachtes over lage verwachtingen van eigen competenties te relativeren (Individueel
zorgplan en behandeling, z.d.).
Organisatie zorg schizofrenie
De zorg van schizofrenie bestaat uit het tegengaan van de symptomen en, de patiënten en omgeving
leren hoe er omgegaan moet worden met de aandoening(van der Linden, J, z.d.). De ziekte is niet
mogelijk te verhelpen, maar het is wel mogelijk om ermee te leren leven. Naast medicijngebruik
hebben de familie en vrienden een essentiële rol in het in de gaten houden van de patiënt en het
effect van de medicijnen (van der Linden, J, z.d.).
De zorg van een patiënt met schizofrenie is zeer afhankelijk van de ernst van de klachten (Boomstra,
R., & Withaar, F, z.d.). Bij het ontstaan van psychotische klachten wordt meestal als eerste een
huisarts ingeschakeld, deze moet zo snel mogelijk doorverwijzen naar gespecialiseerde zorg.
Bij een crisissituatie of bij zeer ernstige klachten heeft iemand gespecialiseerde zorg nodig. Opname
in een (psychiatrisch) ziekenhuis gebeurt als een patiënt niet meer voor zichzelf kan zorgen of een
gevaar vormt voor de omgeving. Acute dagbehandeling is een veelgebruikt alternatief, het is minder
intensief ten opzichte van opname maar de familie wordt wel ontlast van de zorg. Bij
dagbehandeling krijgt de patiënt wel intensieve zorg maar alleen overdag. Intensieve thuiszorg is
een andere mogelijkheid. Hierbij wordt er crisiszorg geleverd aan huis. Dit bestaat uit medicatie,
therapie, praktische hulp en ondersteuning vanuit de familie. Poliklinische zorg wordt toegepast als
iemand opeens een toename heeft in klachten na al een langere tijd niet psychotisch te zijn
geweest. Vanuit de polikliniek wordt er vervolgens een behandeling uitgevoerd en een plan opgezet
(Boomstra, R., & Withaar, F, z.d.).
Assertive Community Treatment (ACT) is een manier van zorg leveren aan huis. De ACT
hulpverleners bestaan uit psychiater, psycholoog, verpleegkundige en maatschappelijk werker
(Boomstra, R., & Withaar, F, z.d.). Zij staan 24/7 voor de patiënt klaar en zijn ook verantwoordelijk
voor het behouden van de zorgrelatie(Boomstra, R., & Withaar, F, z.d.). De teams hebben een laag
ratio hulpverlener ten opzichte van patiënt, vaak 1 hulpverlener op 10 patiënten (Meuser, K. T., &
McGurk, S. R, 2004). Ook wordt de behandeling door het team zelf uitgevoerd en worden er geen
externe instellingen bij betrokken. Verschillende onderzoeken uit de Verenigde Staten en Australië
suggeren dat deze manier van behandelen de symptomen en heropname verminderen. Ook
verbetert het de kwaliteit van leven (Meuser, K. T., & McGurk, S. R, 2004).
De behandelingen die bij de zorg van schizofrenie worden uitgevoerd worden hieronder besproken.
Bij interventies wordt er onderscheidt gemaakt tussen medicamenteuze en psychosociale
interventies.
Interventies en behandelingen van schizofrenie
Voor personen met schizofrenie zijn er meerdere soorten interventies om de symptomen tegen te
gaan en om het functioneren in het dagelijks leven te verbeteren. Er wordt een onderscheid
gemaakt in medicamenteuze behandelingen en psychosociale interventies. Voor de behandeling met
medicatie tegen schizofrenie wordt gebruik gemaakt van antipsychotica (Cipriani, A., Boso,
M.,Barbui, C., 2009). Psychosociale interventies zijn voornamelijk gericht op bevordering van
maatschappelijke deelname en herstel. Verschillende vormen van therapie en behandeling kunnen
hiervoor worden ingezet.
Medicamenteuze behandeling
Haloperidol
Antipsychotica blokkeren in ieder geval dopaminereceptoren en een deel ook serotoninereceptoren
of andere neuroreceptoren (Cipriani, A., Boso, M.,Barbui, C., 2009). Haloperidol is wereldwijd het
, meest gebruikte medicijn bij schizofrenie (Schizofrenieplein.nl | Medicijnen en medicijngebruik,
2007). Haloperidol heeft o.a. een positief effect op hallucinaties (Irving, C.B., Adams, C.E., Lawrie, S.,
2006). Haloperidol blokkeert dopamine receptoren, hierdoor wordt de overdracht van dopamine (in
de hersenen) verminderd. De overdracht van dopamine in de hersenen spelen een grote rol bij het
ontstaan van schizofrenie. Haloperidol is een niet-specifiek medicijn waardoor er een groot aantal
aan bijwerkingen kunnen ontstaan. Dit komt doordat er receptoren worden geblokkeerd die niet
zouden moeten worden geblokkeerd. De bijwerkingen die hierbij kunnen ontstaan zijn o.a. sedatie,
een droge mond en wazig zicht. Bij haloperidol worden deze bijwerkingen beperkt doordat er maar
een kleine hoeveelheid haloperidol nodig is. Er is maar een lage dosis nodig omdat haloperidol in
verhouding tot andere antipsychotica een hoge dopamine blokkering heeft. Echter door deze sterke
dopamine blokkade is de kans groter op een verstoring van de bloeddruk en op extrapiramidale
bijwerkingen zoals spierstijfheid en Parkinsonisme (Irving, C.B., Adams, C.E., Lawrie, S., 2006).
Clozapine
Wanneer resistentie optreedt tegen antipsychotica bij de behandeling van schizofrenie wordt er
vaak overgestapt naar een behandeling met clozapine (Cipriani, A., Boso, M.,Barbui, C., 2009). Om
de werking van clozapine bij mensen die resistent zijn te verbeteren wordt clozapine gecombineerd
met antipschotica (Cipriani, A., Boso, M.,Barbui, C., 2009). Clozapine heeft een zwakke binding op
dopaminereceptoren maar blokkeert o.a. serotoninereceptoren (Kane, J., Honingfield, G., Singer, J.,
Meltzer, H., 1988). Clozapine kan een vermindering in granulocyten (een bepaald soort witte
bloedcellen) veroorzaken, wat kan leiden tot agranuloctose. Door deze bijwerking is clozapine van
de markt afgehaald. Doordat clozapine voor mensen met resistentie voor antipsychotica een laatste
medicijn kan zijn, is er bij deze mensen toch verder onderzoek gedaan, de hoeveelheid granulocyten
werd hierbij goed gemonitord. Daarbij zorgt clozapine ook voor weinig, tot geen extrapiramidale
bijwerkingen zoals Parkinsonisme (Kane, J., Honingfield, G., Singer, J., Meltzer, H., 1988).
Psychosociale interventies
Cognitieve gedragstherapie
Een veelgebruikte vorm van psychosociale interventies is cognitieve gedragstherapie (Trimbos-
instituut, 2005). Cognitieve gedragstherapie kan worden toegepast bij personen met schizofrenie die
last hebben van langdurige, positieve symptomen (Trimbos-instituut, 2005). Deze patiënten hebben
last van psychose-gerelateerde verschijnselen (Symptomen schizofrenie, z.d.). Bij cognitieve
gedragstherapie wordt gefocust op het veranderen van gedragspatronen, die voor psychische en
emotionele problemen zorgen (Stichting PsychoseNet, 2021). Door middel van het voeren van
gesprekken wordt er gewerkt aan het veranderen van de manier van denken en interpreteren. Naast
deze gesprekstherapie worden vaak ook oefeningen en gedragsexperimenten in het dagelijks leven
uitgevoerd, om zo met psychotische symptomen om te kunnen gaan (Stichting PsychoseNet, 2021).
Het positieve effect van deze vorm van therapie is aangetoond (V&VN-SPV, 2012). Uit onderzoek
blijkt dat er een afname van hallucinaties en depressieve symptomen kan zijn, tot twaalf maanden
na de behandeling. Daarnaast worden mensen met schizofrenie die deze therapie gevolgd hebben
minder vaak heropgenomen, dan mensen met schizofrenie die deze therapie niet gevolgd hebben.
Echter, om deze positieve effecten te bewerkstelligen is een minimale behandeling van zes maanden
nodig (V&VN-SPV, 2012).
Naast dat cognitieve gedragstherapie ingezet kan worden bij personen met positieve symptomen,
kan deze therapie ook bij negatieve symptomen ingezet worden (Individueel zorgplan en
behandeling, z.d.). Hierbij ligt de focus op het bijstellen van gedachtes die negatieve symptomen in
stand houden. Om dit te bereiken wordt tijdens gesprekken gewerkt aan het verbeteren van het
zelfbeeld en gedachtes over lage verwachtingen van eigen competenties te relativeren (Individueel
zorgplan en behandeling, z.d.).
