H6 Nederland: klimaat en duurzaamheid + definities + basisboeknummers
De Geo - havo (verschenen in 2020)
Leerboek isbn: 9789006988055
Paragraaf 1 t/m 4 (Nederland duurzaam? Bronnen: Ons klimaat verandert,
Klimaat en kustbescherming, Klimaat en inrichting)
§1 Nederland duurzaam?
Waardoor warmt de Het versterkte broeikaseffect. Je moet dit kunnen uitleggen met zoveel
aarde op? mogelijk details: De versterking van het natuurlijke broeikaseffect door de
toename van CO2 in de lucht.
► Door het gebruik van fossiele brandstoffen (aardgas, aardolie en
steenkool) komt veel extra CO2 in de lucht. Ook worden steenkool en
aardgas gebruikt voor het opwekken van elektriciteit.
● CO2 is een broeikasgas dat warmte vasthoudt in de dampkring. (Positief
aspect: anders zou het ijskoud zijn op aarde: gemiddeld –18 °C in plaats van
+15 °C.) Maar door de extra uitstoot van CO2 komen er nu meer
broeikasgassen in de lucht en stijgt de temperatuur op aarde.
Gevolgen hiervan: 1 Door de opwarming van de aarde smelten sneeuw en ijs in de
poolstreken en hoog in de bergen.
2 Op andere plekken wordt het klimaat extremer: meer stormen,
stortregens, hitte- golven en langdurige droogten.
Dampkring De lucht om ons heen.
Klimaatverandering Verandering in het klimaat (bijvoorbeeld hogere temperatuur).
Welke manieren zijn Twee Manieren noemen en uitleggen met details en voorbeelden:
er om de uitstoot 1 Energiebesparing: Minder (fossiele) energie gebruiken. Voorbeelden:
van CO2 te - Muren, daken, vloeren en ramen isoleren.
verminderen? - Energiezuinige apparaten (koelkast, tv) gebruiken
- Verwarming lager zetten.
- Korter douchen.
- Zuinigere auto’s gaan rijden
- Met de fiets of de trein naar het werk of school gaan.
2 Energietransitie: Overgang van het gebruik van fossiele energiebronnen
naar duurzame energiebronnen. Voor fossiele brandstoffen geldt: op is op.
Dat is heel anders bij duurzame of hernieuwbare energiebronnen, zoals
wind en zon. Die kunnen nooit opraken. Ook brengen ze geen CO₂ in de
lucht.
Energiebron Iets wat energie oplevert.
Fossiele brandstof Brandstof die in miljoenen jaren gevormd is uit resten van afgestorven
planten, bomen en dieren (aardgas, aardolie en steenkool).
1
, Wat is de omvang ► Een (heel) klein deel van de Nederlandse energie komt van duurzame
en wat zijn de energiebronnen.
soorten duurzame
energie in ● Windenergie: Duurzame opwekking van elektriciteit met windmolens.
Nederland? Voordelen: geen CO2-uitstoot. Nadelen: het waait niet altijd en mensen
willen geen windmolenpark bij hun huis in de buurt. Een oplossing: grote
windparken in de Noordzee, de Waddenzee en het IJsselmeer gebouwd.
Hier waait het bijna altijd.
● Zonne-energie: Duurzame opwekking van elektriciteit met
zonnepanelen. Voordeel: kunnen makkelijk op daken geplaatst worden.
Nadeel: ’s nachts wekken ze geen stroom op.
● Lucht- en bodemwarmte. Dat gebeurt met warmtepompen die het huis
en het kraanwater op een duurzame manier verwarmen. Ze halen de
warmte uit de lucht of uit de bodem.
● Biomassa: Organische materialen, zoals plantaardige olie, hout, en
groente- en tuinafval.
Energiecentrales en afvalverbrandings-installaties gebruiken de biomassa
om elektriciteit op te wekken. Ook wordt er brandstof van gemaakt.
Dit wordt als duurzaam gezien omdat biomassa nooit opraakt én je deze
CO2-neutraal kunt gebruiken: bij de verbranding komt alleen CO2 vrij dat
planten en bomen tijdens hun leven uit de lucht hebben opgenomen. Je
gaat er dan wel vanuit dat er steeds nieuwe planten en bomen groeien die
weer CO2 opnemen. Maar dat gebeurt niet altijd. Bovendien staat er niet
meteen een nieuwe boom als je een boom omhakt. Het duurt dan jaren
om de extra uitgestoten CO2 weer op te nemen.
Biobrandstof Brandstof die is gemaakt uit biomassa.
Fotosynthese Het onder invloed van zonlicht omzetten van water en koolstofdioxide in
glucose en zuurstof door planten.
Basisboeknummers bij §1
B61 Wind: Bewegende luchtmassa. De lucht om ons heen bestaat uit miljarden
kleine luchtdeeltjes (moleculen).
Wind meten: De windkracht kun je meten met een windmeter. Die staat in een open
gebied boven op een mast van 10 m hoogte.
De schaal van Admiraal Beaufort een schaal bedacht om aan te geven hoe hard het
Beaufort: waait. De schaal van Beaufort loopt van 0 tot 12. 0 – windstil, 2 – Zwak,
4 – Matig, 6 – Krachtig, 8 – Stormachtig, 10 – Zware storm
2
De Geo - havo (verschenen in 2020)
Leerboek isbn: 9789006988055
Paragraaf 1 t/m 4 (Nederland duurzaam? Bronnen: Ons klimaat verandert,
Klimaat en kustbescherming, Klimaat en inrichting)
§1 Nederland duurzaam?
Waardoor warmt de Het versterkte broeikaseffect. Je moet dit kunnen uitleggen met zoveel
aarde op? mogelijk details: De versterking van het natuurlijke broeikaseffect door de
toename van CO2 in de lucht.
► Door het gebruik van fossiele brandstoffen (aardgas, aardolie en
steenkool) komt veel extra CO2 in de lucht. Ook worden steenkool en
aardgas gebruikt voor het opwekken van elektriciteit.
● CO2 is een broeikasgas dat warmte vasthoudt in de dampkring. (Positief
aspect: anders zou het ijskoud zijn op aarde: gemiddeld –18 °C in plaats van
+15 °C.) Maar door de extra uitstoot van CO2 komen er nu meer
broeikasgassen in de lucht en stijgt de temperatuur op aarde.
Gevolgen hiervan: 1 Door de opwarming van de aarde smelten sneeuw en ijs in de
poolstreken en hoog in de bergen.
2 Op andere plekken wordt het klimaat extremer: meer stormen,
stortregens, hitte- golven en langdurige droogten.
Dampkring De lucht om ons heen.
Klimaatverandering Verandering in het klimaat (bijvoorbeeld hogere temperatuur).
Welke manieren zijn Twee Manieren noemen en uitleggen met details en voorbeelden:
er om de uitstoot 1 Energiebesparing: Minder (fossiele) energie gebruiken. Voorbeelden:
van CO2 te - Muren, daken, vloeren en ramen isoleren.
verminderen? - Energiezuinige apparaten (koelkast, tv) gebruiken
- Verwarming lager zetten.
- Korter douchen.
- Zuinigere auto’s gaan rijden
- Met de fiets of de trein naar het werk of school gaan.
2 Energietransitie: Overgang van het gebruik van fossiele energiebronnen
naar duurzame energiebronnen. Voor fossiele brandstoffen geldt: op is op.
Dat is heel anders bij duurzame of hernieuwbare energiebronnen, zoals
wind en zon. Die kunnen nooit opraken. Ook brengen ze geen CO₂ in de
lucht.
Energiebron Iets wat energie oplevert.
Fossiele brandstof Brandstof die in miljoenen jaren gevormd is uit resten van afgestorven
planten, bomen en dieren (aardgas, aardolie en steenkool).
1
, Wat is de omvang ► Een (heel) klein deel van de Nederlandse energie komt van duurzame
en wat zijn de energiebronnen.
soorten duurzame
energie in ● Windenergie: Duurzame opwekking van elektriciteit met windmolens.
Nederland? Voordelen: geen CO2-uitstoot. Nadelen: het waait niet altijd en mensen
willen geen windmolenpark bij hun huis in de buurt. Een oplossing: grote
windparken in de Noordzee, de Waddenzee en het IJsselmeer gebouwd.
Hier waait het bijna altijd.
● Zonne-energie: Duurzame opwekking van elektriciteit met
zonnepanelen. Voordeel: kunnen makkelijk op daken geplaatst worden.
Nadeel: ’s nachts wekken ze geen stroom op.
● Lucht- en bodemwarmte. Dat gebeurt met warmtepompen die het huis
en het kraanwater op een duurzame manier verwarmen. Ze halen de
warmte uit de lucht of uit de bodem.
● Biomassa: Organische materialen, zoals plantaardige olie, hout, en
groente- en tuinafval.
Energiecentrales en afvalverbrandings-installaties gebruiken de biomassa
om elektriciteit op te wekken. Ook wordt er brandstof van gemaakt.
Dit wordt als duurzaam gezien omdat biomassa nooit opraakt én je deze
CO2-neutraal kunt gebruiken: bij de verbranding komt alleen CO2 vrij dat
planten en bomen tijdens hun leven uit de lucht hebben opgenomen. Je
gaat er dan wel vanuit dat er steeds nieuwe planten en bomen groeien die
weer CO2 opnemen. Maar dat gebeurt niet altijd. Bovendien staat er niet
meteen een nieuwe boom als je een boom omhakt. Het duurt dan jaren
om de extra uitgestoten CO2 weer op te nemen.
Biobrandstof Brandstof die is gemaakt uit biomassa.
Fotosynthese Het onder invloed van zonlicht omzetten van water en koolstofdioxide in
glucose en zuurstof door planten.
Basisboeknummers bij §1
B61 Wind: Bewegende luchtmassa. De lucht om ons heen bestaat uit miljarden
kleine luchtdeeltjes (moleculen).
Wind meten: De windkracht kun je meten met een windmeter. Die staat in een open
gebied boven op een mast van 10 m hoogte.
De schaal van Admiraal Beaufort een schaal bedacht om aan te geven hoe hard het
Beaufort: waait. De schaal van Beaufort loopt van 0 tot 12. 0 – windstil, 2 – Zwak,
4 – Matig, 6 – Krachtig, 8 – Stormachtig, 10 – Zware storm
2
