Samenvatting basiskennis taalonderwijs H2,3,4 en 9.

Nederlands/taal samenvatting:
Hoofdstuk 2: Taalonderwijs en taal:


2.1 taalonderwijs

Kinderen leren moeiteloos hun moedertaal. Kinderen leren en horen overal taal op de
crèche, buiten. Waarom wordt taal nog apart gegeven op school:
 Schriftelijke taalvaardigheid leren de kinderen niet spontaan.
 Niet alle kinderen kunnen zich zelfstandig een bepaald niveau van taalvaardigheid
eigen maken. (bijv. kinderen met een andere moedertaal).
 Op school leer je een ander soort taalgebruik dan in het dagelijks leven.
 Bepaalde taalvormen leer je alleen met behulp van taalonderwijs.
 Als je kinderen plezier in het leven van boeken wilt bijbrengen, dan moet je daar
apart aandacht aan besteden.

op de basisschool wordt het taalonderwijs meestal opgesplitst in verschillende onderen of
domeinen aan de hand van een methode. Bij het taalonderwijs ligt de nadruk sterk op het
schriftelijk taalgebruik en vaak staat de taalvorm centraal: hoe schrijf je woorden? Hoe zijn
woorden en zinnen opgebouwd? Als leerkracht ben je sterk gericht op het aanleren van een
correct taal gebruik. Het lesgeven via een methode is simpel en didactisch verantwoordelijk.
Lesgeven via een methode noemen we: traditioneel taalonderwijs.

Binnen het taalonderwijs is het gebruikelijk om de leerstof op te splitsen in verschillende
gebieden of domeinen. In de Wet op het Basisonderwijs zijn voor het taalonderwijs
kerndoelen opgenomen.
 Mondeling onderwijs
 Schriftelijk onderwijs
 Taalbeschouwing, waaronder strategieën.

Indeling domeinen:
 Mondelinge taalvaardigheid
 Woordenschat
 Beginnende geletterdheid
 Voortgezet technisch lezen
 Begrijpend lezen
 Stellen
 Jeugdliteratuur
 Taalbeschouwing
 Spelling

De verdeling in domeinen heeft vooral betrekking op het taalonderwijs aan kinderen vanaf
groep 3. Bij de kleuters werk je vooral aan de mondelinge taalontwikkeling. Wat je in de
kleutergroepen doet aan de schriftelijke taalontwikkeling valt binnen wat we noemen de
beginnende geletterdheid. Onder geletterdheid verstaan we het vermogen om schriftelijke
taal te begrijpen en te gebruiken. Hierin worden drie stadia onderscheiden:
 Ontluikende geletterdheid -> voorschoolse periode

,  Beginnende geletterdheid -> groep 1 t/m 3
 Gevorderde geletterdheid -> na groep 3

He lezen in groep 3 is een belangrijk onderdeel van de ontwikkeling van geletterdheid. Het
wordt ook wel aanvankelijk lezen genoemd. Groepen hierna is het voortgezet lezen.

Bij het domein mondelinge taalvaardigheid staat het spreken en luisteren en het voeren van
mondelinge gespreksvormen centraal.

Bij het domein woordenschat gaat het om het aanleren van de betekenis van nieuwe
woorden, uitdrukkingen, zegswijzen en spreekwoorden. Ook strategieën worden aangeleerd
om te leren hoe je achter de betekenis van onbekende woorden komt. De ontwikkeling van
de woordenschat hangt nauw samen met de mondelinge taalontwikkeling. Door het leren
van nieuwe woorden ontwikkelen kinderen ook hun spreek- en luistervaardigheid.

Bij technisch lezen gaat het om het kunnen ontcijferen van de letters en het hardop lezen
van woorden, er wordt ook aandacht besteed aan efficiënte leesstrategieën. Het gaat alleen
om het vlot en nauwkeurig kunnen lezen van de tekst, niet om het begrijpen wat je leest. Dit
wordt vaak geoefend in groepen met gelijk niveau -> niveaulezen.

Bij begrijpend lezen gaat het om het begrijpen van de tekst. Omdat begrijpend lezen een
belangrijke taalvaardigheid is, zijn er aparte methodes voor.

Bij stellen gaat het om het schrijven van teksten. Ze moeten weten hoe je te werk kunt gaan
bij het schrijven en wat de regels en kenmerken zijn van de belangrijkste tekstsoorten.

Bij jeugdliteratuur gaat het vooral om jeugdboeken in ruime zin. Het heeft als doel om de
kinderen in aanraking te brengen met verschillende literaire genres. Naast de term
jeugdliteratuur gebruiken we ook wel begrippen als belevend lezen, waarderend lezen of
leesbevordering.

Bij taalbeschouwing wil je kinderen leren reflecteren op de taalvorm. De manier waarop iets
is verwoord en het gebruik van taal. Een belangrijk onderdeel van taalbeschouwing is de
traditionele grammatica, waarbij kinderen zinnen moeten ontleden in zinsdelen en de
verschillende woorden moeten kunnen benoemen.

Bij spelling gaat het erom dat de kinderen de meest voorkomende woorden correct kunnen
schrijven en de belangrijkste spellingsregels kunnen toepassen. Ook het kunnen hanteren
van de regels voor de interpunctie behoort tot het spellingsonderwijs.

2.2 het taalsysteem

Taal heeft verschillende functies. We maken een onderscheid tussen:
 De communicatieve of sociale taalfunctie
 De conceptualiserende of cognitieve functie
 De expressieve taalfunctie