Personen- en Familierecht
Samenvatting
,1 Inleiding
1.1 Onderscheid personen- en familierecht
Personenrecht regelt de rechtspositie van een natuurlijke positie. Familierecht
heeft betrekking op de rechtsverhoudingen tussen natuurlijke personen op het
terrein van familie en relaties; zowel verticale (afstamming en gezag) als
horizontale (huwelijk en geregistreerd partnerschap) relaties.
1.2 Bronnen van personen- en familierecht
Kernbron is Boek 1 BW; daarnaast bestaan bijzondere wetten voor specifieke
onderwerpen, en spelen internationale conventies en verdragen ook een
belangrijke rol. De invloed van internationale bronnen is groot. Het formele
familierecht is geregeld in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) en
in procesreglementen.
1.3 Aard van het personen- en familierecht
In sommige opzichten wijkt Boek 1 BW van de andere boeken in het BW af:
privaatrecht kenmerkt zich vaak door partijautonomie, maar binnen het
personen- en familierecht zijn veel regels van dwingend recht i.t.t. aanvullend
recht. Contracteren over dergelijke zaken is slechts beperkt mogelijk; vooral
betreffende vermogensrechtelijke en financiële zaken van relaties. Via
schakelbepalingen kunnen regelingen uit het algemene vermogensrecht van
belang zijn, voor zover de familierechtelijke verhouding zich daar niet tegen
verzet. Het personen- en familierecht heeft dus zijn basis in het privaatrecht,
maar kent ook publiekrechtelijke elementen (bv. m.n. in de jeugdzorg).
Daarnaast staat het dicht bij het gezondheidsrecht. Het personen- en
familierecht in brede zin is dan ook een gemengd rechtsgebied.
,3 Procesrecht
3.5 Bronnen van het familieprocesrecht
3.5.1 Inleiding. De regels van het familieprocesrecht zijn te vinden in wet,
procesreglementen en bijzondere regels. Allereerst de wettelijke bepalingen
voor verzoekschriftprocedures (art. 261 e.v. Rv). Voor familierecht zijn er echter
ook specifieke regels, die dan voorgaan (artt. 798-828 Rv). De tweede afdeling
daar betreft scheidingszaken. Praktische uitwerking van de wettelijke
regelingen wordt gevonden in door de gerechten zelf opgestelde uniforme
landelijke procesreglementen en professionele standaarden.
Procesreglementen zijn recht in de zin van art. 79 RO.
3.5.3 Scheidingszaken. Specifieke bepalingen hierover in de artt. 815-828 Rv;
dat betreft scheidingszaken na huwelijk en geregistreerd partnerschap.
Middels schakelbepalingen worden bepaalde specifieke bepalingen voor andere
zaken dan scheidingszaken van overeenkomstige toepassing verklaard op de
scheidingszaken. Ook voor de praktische uitwerking van deze regels zijn
procesreglementen van belang.
, 5 Meerderjarigenbescherming
5.1 Inleiding
Ter bescherming van meerderjarigen kent Boek 1 BW drie maatregelen:
curatele (Titel 16), beschermingsbewind (Titel 19) en het mentorschap (Titel 20).
Curatele betreft zowel vermogensrechtelijke als niet-vermogensrechtelijke
belangen van de meerderjarige; beschermingsbewind alleen
vermogensrechtelijke belangen; mentorschap alleen niet-vermogensrechtelijke
belangen. Mentorschap en beschermingsbewind kunnen worden
gecombineerd.
5.7 Totstandkoming van de beschermingsmaatregelen
5.7.1 Grond en instelling van de maatregelen. 1:450 lid 1: instellen van
mentorschap als meerderjarige zijn niet-vermogensrechtelijke belangen niet
meer behoorlijk zelf kan waarnemen. Gronden voor instelling van curatele zijn
per 2014 gewijzigd; verkwisting is geen grond meer, drank- en drugsmisbruik
wel. Wel geldt het subsidiariteitsprincipe. Grond voor beschermingsbewind:
niet meer behoorlijk kunnen waarnemen van vermogensrechtelijke belangen,
of het hebben van problematische schulden. Voor de maatregelen geldt dat een
verzoek al tijdens minderjarigheid kan worden ingediend.
5.7.2 De kring van verzoekers. Bevoegd tot het indienen van een verzoek tot
instelling van een maatregel: 1:379, 1:432 lid 1 en 2, 1:451 lid 1 en 2. Betrokkene
zelf, gezagsvoerder, naaste verwanten, partner, curator. Eveneens OM en de
instelling waar de meerderjarige eventueel wordt begeleid. Het treffen van
maatregelen is dus niet langer slechts een familieaangelegenheid. Sinds 2014 is
ook het college van B&W in de gemeente waar de meerderjarige woont,
bevoegd een schuldenbewind te verzoeken. Een rechter kan mentoraat of
bewind ook ambtshalve verzoeken, als reactie op een verzoek tot curatele (1:432
lid 3 en 1:451 lid 3).
5.7.4 Benoeming van de curator, bewindvoerder en mentor. Tijdelijke benoeming
wel mogelijk bij bewindvoerder en mentor, maar niet bij curator. Wel kunnen
Samenvatting
,1 Inleiding
1.1 Onderscheid personen- en familierecht
Personenrecht regelt de rechtspositie van een natuurlijke positie. Familierecht
heeft betrekking op de rechtsverhoudingen tussen natuurlijke personen op het
terrein van familie en relaties; zowel verticale (afstamming en gezag) als
horizontale (huwelijk en geregistreerd partnerschap) relaties.
1.2 Bronnen van personen- en familierecht
Kernbron is Boek 1 BW; daarnaast bestaan bijzondere wetten voor specifieke
onderwerpen, en spelen internationale conventies en verdragen ook een
belangrijke rol. De invloed van internationale bronnen is groot. Het formele
familierecht is geregeld in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) en
in procesreglementen.
1.3 Aard van het personen- en familierecht
In sommige opzichten wijkt Boek 1 BW van de andere boeken in het BW af:
privaatrecht kenmerkt zich vaak door partijautonomie, maar binnen het
personen- en familierecht zijn veel regels van dwingend recht i.t.t. aanvullend
recht. Contracteren over dergelijke zaken is slechts beperkt mogelijk; vooral
betreffende vermogensrechtelijke en financiële zaken van relaties. Via
schakelbepalingen kunnen regelingen uit het algemene vermogensrecht van
belang zijn, voor zover de familierechtelijke verhouding zich daar niet tegen
verzet. Het personen- en familierecht heeft dus zijn basis in het privaatrecht,
maar kent ook publiekrechtelijke elementen (bv. m.n. in de jeugdzorg).
Daarnaast staat het dicht bij het gezondheidsrecht. Het personen- en
familierecht in brede zin is dan ook een gemengd rechtsgebied.
,3 Procesrecht
3.5 Bronnen van het familieprocesrecht
3.5.1 Inleiding. De regels van het familieprocesrecht zijn te vinden in wet,
procesreglementen en bijzondere regels. Allereerst de wettelijke bepalingen
voor verzoekschriftprocedures (art. 261 e.v. Rv). Voor familierecht zijn er echter
ook specifieke regels, die dan voorgaan (artt. 798-828 Rv). De tweede afdeling
daar betreft scheidingszaken. Praktische uitwerking van de wettelijke
regelingen wordt gevonden in door de gerechten zelf opgestelde uniforme
landelijke procesreglementen en professionele standaarden.
Procesreglementen zijn recht in de zin van art. 79 RO.
3.5.3 Scheidingszaken. Specifieke bepalingen hierover in de artt. 815-828 Rv;
dat betreft scheidingszaken na huwelijk en geregistreerd partnerschap.
Middels schakelbepalingen worden bepaalde specifieke bepalingen voor andere
zaken dan scheidingszaken van overeenkomstige toepassing verklaard op de
scheidingszaken. Ook voor de praktische uitwerking van deze regels zijn
procesreglementen van belang.
, 5 Meerderjarigenbescherming
5.1 Inleiding
Ter bescherming van meerderjarigen kent Boek 1 BW drie maatregelen:
curatele (Titel 16), beschermingsbewind (Titel 19) en het mentorschap (Titel 20).
Curatele betreft zowel vermogensrechtelijke als niet-vermogensrechtelijke
belangen van de meerderjarige; beschermingsbewind alleen
vermogensrechtelijke belangen; mentorschap alleen niet-vermogensrechtelijke
belangen. Mentorschap en beschermingsbewind kunnen worden
gecombineerd.
5.7 Totstandkoming van de beschermingsmaatregelen
5.7.1 Grond en instelling van de maatregelen. 1:450 lid 1: instellen van
mentorschap als meerderjarige zijn niet-vermogensrechtelijke belangen niet
meer behoorlijk zelf kan waarnemen. Gronden voor instelling van curatele zijn
per 2014 gewijzigd; verkwisting is geen grond meer, drank- en drugsmisbruik
wel. Wel geldt het subsidiariteitsprincipe. Grond voor beschermingsbewind:
niet meer behoorlijk kunnen waarnemen van vermogensrechtelijke belangen,
of het hebben van problematische schulden. Voor de maatregelen geldt dat een
verzoek al tijdens minderjarigheid kan worden ingediend.
5.7.2 De kring van verzoekers. Bevoegd tot het indienen van een verzoek tot
instelling van een maatregel: 1:379, 1:432 lid 1 en 2, 1:451 lid 1 en 2. Betrokkene
zelf, gezagsvoerder, naaste verwanten, partner, curator. Eveneens OM en de
instelling waar de meerderjarige eventueel wordt begeleid. Het treffen van
maatregelen is dus niet langer slechts een familieaangelegenheid. Sinds 2014 is
ook het college van B&W in de gemeente waar de meerderjarige woont,
bevoegd een schuldenbewind te verzoeken. Een rechter kan mentoraat of
bewind ook ambtshalve verzoeken, als reactie op een verzoek tot curatele (1:432
lid 3 en 1:451 lid 3).
5.7.4 Benoeming van de curator, bewindvoerder en mentor. Tijdelijke benoeming
wel mogelijk bij bewindvoerder en mentor, maar niet bij curator. Wel kunnen
