4. Verder met de Verlichting: een cultuur van vrede en vrijheid
- Vrijheid en verantwoordelijkheid hangen samen als het gaat om de humaniteit van de mens.
Schoolstrijd: Strijd wie de zeggenschap had over de pedagogische aanspraak en wie de macht kreeg
over de levensbeschouwelijke opvoeding van de jeugd: de staat of de ouders. Openbaar en bijzonder
onderwijs werden gelijk en de pedagogische idealen van de Verlichting verdwenen naar de
achtergrond.
Er was ruimte om scholen te stichten met een afwijkende pedagogische benadering, maar scholen
zagen dit als bedreiging, omdat het gezag van de leerkracht werd ingeruild en er werd gevreesd dat
leerlingen weinig zouden leren.
Visie van Kant: Persoonlijke ontwikkeling en maatschappelijke vooruitgang hangen samen.
Moderne vredesbewegingen: Willen via de beïnvloeding van politici en de publieke opinie de vrede
bevorderen. Veel invloed op de westerse cultuur.
Vrede: Rechtvaardige democratische wereldorde, waarin staten via onderhandelen hun conflicten
oplossen, zodat ze hun energie kunnen richten op het welzijn van de bevolking.
Verenigde Naties: Het oprichten van een systeem om samenwerking te stimuleren en conflicten die
tot oorlogen zouden leiden te verhinderen. Twee belangrijke uitwerkingen:
1. 1946: UNESCO.
2. 1948: Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.
Vrijheid als ideaal, vooronderstelling en probleem
Herdenken: Het levend houden van de geschiedenis om zich beter te kunnen oriënteren op de
toekomst. Waakzaam blijven, zodat bedreigingen op tijd herkend worden.
Terugzien op wat er is gebeurd beter begrijpen wat er nu speelt bepalen wat men in de
toekomst wenselijk acht.
Wordt de vrijheid bedreigd?
De vrijheid kan worden bedreigd:
1. Van binnenuit: een onzeker politiek klimaat. Een democratie kan niet bestaan als er geen
minimale basis van vertrouwen is.
2. Ontwikkelingen in wetenschap en techniek.
3. Onverschilligheid: weerbaarheid tegenover bedreigingen wordt verminderd.
Wat is vrijheid?
Vrijheid: Een menselijke waarde. Zo wordt er afstand genomen van een aantal platte opvattingen
over vrijheid:
1. Vrijheid is niet dat wat de moderne media verspreidt (schijnwereld);
2. Vrijheid is niet de onbegrensdheid van communicatiemedia;
3. Vrijheid is niet het ongehinderd bestaan;
4. Vrijheid is niet de economische zelfstandigheid, een geëmancipeerde positie of
onafhankelijkheid van medemensen.
Vrijheid is het hebben van een eigen ruimte in de gemeenschap om je te ontplooien en je te blijven
ontwikkelen, met en ten opzicht van je medemensen.
Vrijheid in de filosofie
Thomas Hobbes (1588-1679)
Eerste filosoof die zich afvroeg wat vrijheid was. “Vrijheid is de afwezigheid van dwang, zodat
je niet gehinderd wordt in wat je wilt doen”.
Sociaal contract: Het inperken van de absolute vrijheid van het individu, om te voorkomen
dat er een oorlog ontstaat. Leveren dit in door zich te onderwerpen aan een hogere macht.
- Vrijheid en verantwoordelijkheid hangen samen als het gaat om de humaniteit van de mens.
Schoolstrijd: Strijd wie de zeggenschap had over de pedagogische aanspraak en wie de macht kreeg
over de levensbeschouwelijke opvoeding van de jeugd: de staat of de ouders. Openbaar en bijzonder
onderwijs werden gelijk en de pedagogische idealen van de Verlichting verdwenen naar de
achtergrond.
Er was ruimte om scholen te stichten met een afwijkende pedagogische benadering, maar scholen
zagen dit als bedreiging, omdat het gezag van de leerkracht werd ingeruild en er werd gevreesd dat
leerlingen weinig zouden leren.
Visie van Kant: Persoonlijke ontwikkeling en maatschappelijke vooruitgang hangen samen.
Moderne vredesbewegingen: Willen via de beïnvloeding van politici en de publieke opinie de vrede
bevorderen. Veel invloed op de westerse cultuur.
Vrede: Rechtvaardige democratische wereldorde, waarin staten via onderhandelen hun conflicten
oplossen, zodat ze hun energie kunnen richten op het welzijn van de bevolking.
Verenigde Naties: Het oprichten van een systeem om samenwerking te stimuleren en conflicten die
tot oorlogen zouden leiden te verhinderen. Twee belangrijke uitwerkingen:
1. 1946: UNESCO.
2. 1948: Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.
Vrijheid als ideaal, vooronderstelling en probleem
Herdenken: Het levend houden van de geschiedenis om zich beter te kunnen oriënteren op de
toekomst. Waakzaam blijven, zodat bedreigingen op tijd herkend worden.
Terugzien op wat er is gebeurd beter begrijpen wat er nu speelt bepalen wat men in de
toekomst wenselijk acht.
Wordt de vrijheid bedreigd?
De vrijheid kan worden bedreigd:
1. Van binnenuit: een onzeker politiek klimaat. Een democratie kan niet bestaan als er geen
minimale basis van vertrouwen is.
2. Ontwikkelingen in wetenschap en techniek.
3. Onverschilligheid: weerbaarheid tegenover bedreigingen wordt verminderd.
Wat is vrijheid?
Vrijheid: Een menselijke waarde. Zo wordt er afstand genomen van een aantal platte opvattingen
over vrijheid:
1. Vrijheid is niet dat wat de moderne media verspreidt (schijnwereld);
2. Vrijheid is niet de onbegrensdheid van communicatiemedia;
3. Vrijheid is niet het ongehinderd bestaan;
4. Vrijheid is niet de economische zelfstandigheid, een geëmancipeerde positie of
onafhankelijkheid van medemensen.
Vrijheid is het hebben van een eigen ruimte in de gemeenschap om je te ontplooien en je te blijven
ontwikkelen, met en ten opzicht van je medemensen.
Vrijheid in de filosofie
Thomas Hobbes (1588-1679)
Eerste filosoof die zich afvroeg wat vrijheid was. “Vrijheid is de afwezigheid van dwang, zodat
je niet gehinderd wordt in wat je wilt doen”.
Sociaal contract: Het inperken van de absolute vrijheid van het individu, om te voorkomen
dat er een oorlog ontstaat. Leveren dit in door zich te onderwerpen aan een hogere macht.
