Hf 10
-dubbelzinnigheid in woordbetekenis (hij liep naar de bank: bank heeft twee betekenissen).
-dubbelzinnigheid in zinsbetekenis: of subject of object moet erbij worden bedacht (gisteren zag ik de man met de
verrekijker).
-betekenis: informatie die is verbonden met taalvormen; zowel woorden (woordbetekenis) of constructies
(zinsbetekenis). –studie van betekenis: semantiek.
Compositionaliteit: de betekenis van een zin is de optelsom van de betekenissen van de samenstellende woorden
en de syntactische verbanden tussen die woorden. Zinsbetekenis wordt niet alleen bepaald door betekenis van
woorden waaruit zin is samengesteld, maar ook door manier waarop deze woorden gecombineerd zijn (hij ergerde
zich aan haar/zij ergerde zich aan hem). Compositionaliteit geldt ook voor samengestelde woorden/ zinsdelen (vlak
voor een grasveld/ voor een vlak grasveld; vlak modificeert hele prepositie voor/ vlak modificeert grasveld).
-Vb: De man ziet de hond en De hond ziet de man. Beide zinnen bevatten precies dezelfde woorden, maar de
woordvolgorde is anders, waardoor de zinnen in betekenis verschillen.
-vb bij samenstellingen: sportveld en veldsport. Beide samenstellingen zijn opgebouwd uit dezelfde twee woorden.
De plaats van de woorden in deze constructies bepaalt echter dat ze verschillende betekenissen hebben.
-Nominale woordgroepen met nomina als hoofd:
Nominale constituenten verwijzen naar personen of zaken in de werkelijkheid (daar loopt de koning: NP). Dat ver-
wijzen noemt men refereren. De persoon of zaak waarnaar wordt verwezen, heet referent en het verband tussen
die referent en het taalelement dat ernaar verwijst, noemt met referentie.
-Betekenis is niet hetzelfde als referent: Laten we vanavond maar afspreken bij de bibliotheek.
Het gecursiveerde deel heeft als betekenis: ‘plaats waar een verzameling boeken opgesteld is, hetzij als vertrek in
een gebouw of als zelfstandig gebouw’. Maar iemand met wie je de afspraak maakt, heeft niets aan alleen die
betekenis. Het gaat erom dat die persoon weet wat de referent is, namelijk die ene bibliotheek waarvan je allebei
weet welke bedoeld wordt. (de koning/Willem de 3e: beide NP’s verwijzen naar dezelfde persoon, maar ze bevatten
niet dezelfde info. De koning verwijst naar een regerend vorst, Willem niet. Betekenis en referentie van NP zijn dus
niet gelijk). Betekenis maakt referentie mogelijk.
- We kunnen in het taalgebruik dus naar een referent verwijzen die ons bekend is. Zo is de bibliotheek waar even
hiervoor naar werd verwezen, zowel bij de spreker als de hoorder bekend. We spreken dan van specifieke
referentie. Wordt er echter verwezen naar een referent die niet bij spreker en hoorder bekend is, dan spreken we
van niet-specifieke referentie. als iemand zegt: De bibliotheek is een nuttige instelling. Dan heeft hij niet een
specifieke bibliotheek op het oog.
-Bij de specifieke referentie kun je vervolgens een tweedeling maken, die gebaseerd is op het gebruik van het
bepaald lidwoord ‘de’ (‘het’) of het onbepaald lidwoord ‘een’. De kraai zit op mijn hoofd (specifiek, definiet).
Er zit een kraai op mijn hoofd (specifiek, indefiniet). We hebben hier dus te maken met een definiete referentie en
een indefiniete referentie.
-Ook bij de niet-specifieke referentie kun je een tweedeling maken, die ook te maken heeft met het gebruik van een
bepaald of onbepaald lidwoord: generieke referentie en categoriale referentie. De kraai is een zangvogel (niet-
specifiek, generiek). Hoe kun je een kraai tam maken? (niet-specifiek, categoriaal).
-Bij de eerste vorm zien we dat er een uitspraak wordt gedaan over alle kraaien (de hele verzameling van kraaien).
Bij de tweede vorm wordt naar een willekeurig lid van de verzameling kraaien verwezen.
-specifieke referent (referent bekend bij spreker)
Definitieve referent (hoorder kan referent identificeren) – daar loopt de koning. (DE)
Indefinitieve referent (niet identificeerbaar voor hoorder) – daar loopt een koning. (EEN)
-niet-specifieke referent (referent niet bekend bij spreker)
Generieke referent (verwijzingen naar soort of klasse als geheel) – de Siberische tijger is bijna uitgestorven. (DE)
Categoriale referent (willekeurig lid van soort)–hoe leer ik een vreemde taal? (EEN)
-Nominale woordgroep met pronomen als hoofd:
Verwijzen kan met nominale constituenten als de man, een kraai, enzovoort. Het kan echter ook met
voornaamwoorden (wanneer moet het ingeleverd zijn?). De hardloper vertelde hijgend dat hij heel moe was. het
-dubbelzinnigheid in woordbetekenis (hij liep naar de bank: bank heeft twee betekenissen).
-dubbelzinnigheid in zinsbetekenis: of subject of object moet erbij worden bedacht (gisteren zag ik de man met de
verrekijker).
-betekenis: informatie die is verbonden met taalvormen; zowel woorden (woordbetekenis) of constructies
(zinsbetekenis). –studie van betekenis: semantiek.
Compositionaliteit: de betekenis van een zin is de optelsom van de betekenissen van de samenstellende woorden
en de syntactische verbanden tussen die woorden. Zinsbetekenis wordt niet alleen bepaald door betekenis van
woorden waaruit zin is samengesteld, maar ook door manier waarop deze woorden gecombineerd zijn (hij ergerde
zich aan haar/zij ergerde zich aan hem). Compositionaliteit geldt ook voor samengestelde woorden/ zinsdelen (vlak
voor een grasveld/ voor een vlak grasveld; vlak modificeert hele prepositie voor/ vlak modificeert grasveld).
-Vb: De man ziet de hond en De hond ziet de man. Beide zinnen bevatten precies dezelfde woorden, maar de
woordvolgorde is anders, waardoor de zinnen in betekenis verschillen.
-vb bij samenstellingen: sportveld en veldsport. Beide samenstellingen zijn opgebouwd uit dezelfde twee woorden.
De plaats van de woorden in deze constructies bepaalt echter dat ze verschillende betekenissen hebben.
-Nominale woordgroepen met nomina als hoofd:
Nominale constituenten verwijzen naar personen of zaken in de werkelijkheid (daar loopt de koning: NP). Dat ver-
wijzen noemt men refereren. De persoon of zaak waarnaar wordt verwezen, heet referent en het verband tussen
die referent en het taalelement dat ernaar verwijst, noemt met referentie.
-Betekenis is niet hetzelfde als referent: Laten we vanavond maar afspreken bij de bibliotheek.
Het gecursiveerde deel heeft als betekenis: ‘plaats waar een verzameling boeken opgesteld is, hetzij als vertrek in
een gebouw of als zelfstandig gebouw’. Maar iemand met wie je de afspraak maakt, heeft niets aan alleen die
betekenis. Het gaat erom dat die persoon weet wat de referent is, namelijk die ene bibliotheek waarvan je allebei
weet welke bedoeld wordt. (de koning/Willem de 3e: beide NP’s verwijzen naar dezelfde persoon, maar ze bevatten
niet dezelfde info. De koning verwijst naar een regerend vorst, Willem niet. Betekenis en referentie van NP zijn dus
niet gelijk). Betekenis maakt referentie mogelijk.
- We kunnen in het taalgebruik dus naar een referent verwijzen die ons bekend is. Zo is de bibliotheek waar even
hiervoor naar werd verwezen, zowel bij de spreker als de hoorder bekend. We spreken dan van specifieke
referentie. Wordt er echter verwezen naar een referent die niet bij spreker en hoorder bekend is, dan spreken we
van niet-specifieke referentie. als iemand zegt: De bibliotheek is een nuttige instelling. Dan heeft hij niet een
specifieke bibliotheek op het oog.
-Bij de specifieke referentie kun je vervolgens een tweedeling maken, die gebaseerd is op het gebruik van het
bepaald lidwoord ‘de’ (‘het’) of het onbepaald lidwoord ‘een’. De kraai zit op mijn hoofd (specifiek, definiet).
Er zit een kraai op mijn hoofd (specifiek, indefiniet). We hebben hier dus te maken met een definiete referentie en
een indefiniete referentie.
-Ook bij de niet-specifieke referentie kun je een tweedeling maken, die ook te maken heeft met het gebruik van een
bepaald of onbepaald lidwoord: generieke referentie en categoriale referentie. De kraai is een zangvogel (niet-
specifiek, generiek). Hoe kun je een kraai tam maken? (niet-specifiek, categoriaal).
-Bij de eerste vorm zien we dat er een uitspraak wordt gedaan over alle kraaien (de hele verzameling van kraaien).
Bij de tweede vorm wordt naar een willekeurig lid van de verzameling kraaien verwezen.
-specifieke referent (referent bekend bij spreker)
Definitieve referent (hoorder kan referent identificeren) – daar loopt de koning. (DE)
Indefinitieve referent (niet identificeerbaar voor hoorder) – daar loopt een koning. (EEN)
-niet-specifieke referent (referent niet bekend bij spreker)
Generieke referent (verwijzingen naar soort of klasse als geheel) – de Siberische tijger is bijna uitgestorven. (DE)
Categoriale referent (willekeurig lid van soort)–hoe leer ik een vreemde taal? (EEN)
-Nominale woordgroep met pronomen als hoofd:
Verwijzen kan met nominale constituenten als de man, een kraai, enzovoort. Het kan echter ook met
voornaamwoorden (wanneer moet het ingeleverd zijn?). De hardloper vertelde hijgend dat hij heel moe was. het
