Deel 6 – les 11, Hf 17
Verschillen en overeenkomsten tussen talen.
- Universalia voor gebarentalen zijn het gebruik van predicaten.
- Gesproken talen verschillen aanzienlijk van elkaar, maar ook universalia: alle gesproken talen hebben
klinkers en medeklinkers. Betekenis wordt uitgedrukt door predikaten (slaan/lopen) te verbinden met
argumenten (zij, de buurman, jij).
-Talen hebben gemeenschappelijke voorouders en vertonen dus genetische verwantschap. Woorden hebben dan
sterk vergelijkbare klank en betekenis. Er is nauwe verwantschap (Nl-duits).
-Nu zijn er ook talen die helemaal geen genetische verwantschap hebben, maar toch opvallende overeenkomsten
vertonen: We spreken dan van typologische overeenkomsten. De talen zijn dan volgens dezelfde principes
opgebouwd.
-Wat ook nog kan gebeuren is dat talen die niet of nauwelijks genetische verwantschap hebben, naar elkaar toe
groeien. We spreken dan van areale overeenkomsten. Dat gebeurt als dergelijke talen naast elkaar gesproken
worden in een bepaald gebied, tweetaligheid. Zo’n groep van talen vormt een zogenaamde Sprachbund (gebied
waar talen gemeenschappelijke kenmerken hebben gekregen). De talen gaan overeenkomsten vertonen die niet
terug te voeren zijn op voorouders. De overeenkomsten zijn aan taalcontact toe te schrijven.
-NL is gegroeid uit eerdere taal waar ook Duits, Engels en Deens uit voort komen. Er is overeenkomst tussen de
woorden en structuur van deze talen. Oudere taalstadia zijn te achterhalen door geschreven bronnen (spijkerschrift,
hiërogliefen) en opnames. Geschiedenis van een taal is goed te zien aan de verspreiding van plaats en
persoonsnamen: groot gebied met namen in taalsoort duidt op grote taal (toponymie). Ook secundaire historische
bronnen van belang: boeken in taal, dezelfde soort archeologische vondsten in meerdere plaatsen duidt op
gemeenschappelijke taal etc.
- comparatieve reconstructie: (gemeenschappelijke vorm van een taal te reconstrueren) Bij comparatieve
reconstructie probeert men van een aantal vormen uit verschillende talen de gemeenschappelijke protovorm af te
leiden, waaruit deze vormen alle ontstaan zouden zijn. men probeert een vorm te vinden waar alle andere vormen
vanaf te leiden zijn. Al deze gereconstrueerde vormen bij elkaar vormen dan de prototaal. Kan pas als genoeg proto
vormen zijn gereconstrueerd. Proto-taal is een optelsom van alle mogelijke gereconstrueerde protovormen, wat
eigenlijk alleen maar de meest waarschijnlijke vormen zijn.
Het is mogelijk één grote taalfamilie te onderscheiden: het Indo-europees. Tot deze familie behoren alle talen van
Europa, een groot aantal talen van India, en een aantal talen in Azië. Deze kan je van het Indo-Europees af leiden.
- Binnen deze familie zijn weer kleinere families te onderscheiden, zoals het Germaans (bijvoorbeeld Nederlands,
Duits, Engels, Deens), het Romaans (bijvoorbeeld Frans, Spaans, Italiaans), en het Slavisch (bijvoorbeeld Russisch,
Pools, Bulgaars). Was er aanvankelijk 1 proto-werelds? Gebarentaal? Die oertaal viel dan uiteen in dialecten en die
dialecten werden standaardtalen.
Regels voor overeenkomsten tussen talen: klankwetten: De manier waarop in de geschiedenis de klanken van een
taal veranderd zijn, is wetmatig (zonder uitzondering).
Talen verschillen niet alleen in woorden of gebaren, maar ook in hun schrift. We kennen drie hoofdvormen: het
ideografisch schrift, waarbij elk concept (beeld of begrip) zijn eigen teken heeft, het syllabisch schrift, waarin elke
lettergreep zijn eigen teken heeft (Japans)en het alfabetisch schrift, waarbij in principe elke klank zijn eigen teken
heeft. De meeste alfabetische schriftsystemen hebben het principe dat elk teken voor één klank staat, opgegeven.
Vb wiel: twee letters voor 1 klank. Verhouding tussen teken en klank kan ook verschillen: vervelend. Teken steeds
‘e’ klank steeds anders.
-taalverschillen kunnen samenhangen met cultuurverschillen. Cultuur: het gehele waarden en normenpatroon van
een samenleving. Materiele cultuur: alles wat om ons heen bestaat en gemaakt is (natuur/bankstel). Hogere cultuur:
literatuur, muziek, kunst etc. relatie tussen taal en cultuur wordt duidelijk uit de woordenschat van een taal (Nl kent
veel woorden voor molens, was belangrijk cultureel object, zit ook in veel spreekwoorden, nu molens geen belang
meer: uitspraken verdwijnen).
Woorden die verwijzen naar manieren van spreken vertellen je over de cultuur. Ook woorden voor
verwantschapsrelaties van belang: vader van mijn moeder/ vader van mijn vader.
Verschillen en overeenkomsten tussen talen.
- Universalia voor gebarentalen zijn het gebruik van predicaten.
- Gesproken talen verschillen aanzienlijk van elkaar, maar ook universalia: alle gesproken talen hebben
klinkers en medeklinkers. Betekenis wordt uitgedrukt door predikaten (slaan/lopen) te verbinden met
argumenten (zij, de buurman, jij).
-Talen hebben gemeenschappelijke voorouders en vertonen dus genetische verwantschap. Woorden hebben dan
sterk vergelijkbare klank en betekenis. Er is nauwe verwantschap (Nl-duits).
-Nu zijn er ook talen die helemaal geen genetische verwantschap hebben, maar toch opvallende overeenkomsten
vertonen: We spreken dan van typologische overeenkomsten. De talen zijn dan volgens dezelfde principes
opgebouwd.
-Wat ook nog kan gebeuren is dat talen die niet of nauwelijks genetische verwantschap hebben, naar elkaar toe
groeien. We spreken dan van areale overeenkomsten. Dat gebeurt als dergelijke talen naast elkaar gesproken
worden in een bepaald gebied, tweetaligheid. Zo’n groep van talen vormt een zogenaamde Sprachbund (gebied
waar talen gemeenschappelijke kenmerken hebben gekregen). De talen gaan overeenkomsten vertonen die niet
terug te voeren zijn op voorouders. De overeenkomsten zijn aan taalcontact toe te schrijven.
-NL is gegroeid uit eerdere taal waar ook Duits, Engels en Deens uit voort komen. Er is overeenkomst tussen de
woorden en structuur van deze talen. Oudere taalstadia zijn te achterhalen door geschreven bronnen (spijkerschrift,
hiërogliefen) en opnames. Geschiedenis van een taal is goed te zien aan de verspreiding van plaats en
persoonsnamen: groot gebied met namen in taalsoort duidt op grote taal (toponymie). Ook secundaire historische
bronnen van belang: boeken in taal, dezelfde soort archeologische vondsten in meerdere plaatsen duidt op
gemeenschappelijke taal etc.
- comparatieve reconstructie: (gemeenschappelijke vorm van een taal te reconstrueren) Bij comparatieve
reconstructie probeert men van een aantal vormen uit verschillende talen de gemeenschappelijke protovorm af te
leiden, waaruit deze vormen alle ontstaan zouden zijn. men probeert een vorm te vinden waar alle andere vormen
vanaf te leiden zijn. Al deze gereconstrueerde vormen bij elkaar vormen dan de prototaal. Kan pas als genoeg proto
vormen zijn gereconstrueerd. Proto-taal is een optelsom van alle mogelijke gereconstrueerde protovormen, wat
eigenlijk alleen maar de meest waarschijnlijke vormen zijn.
Het is mogelijk één grote taalfamilie te onderscheiden: het Indo-europees. Tot deze familie behoren alle talen van
Europa, een groot aantal talen van India, en een aantal talen in Azië. Deze kan je van het Indo-Europees af leiden.
- Binnen deze familie zijn weer kleinere families te onderscheiden, zoals het Germaans (bijvoorbeeld Nederlands,
Duits, Engels, Deens), het Romaans (bijvoorbeeld Frans, Spaans, Italiaans), en het Slavisch (bijvoorbeeld Russisch,
Pools, Bulgaars). Was er aanvankelijk 1 proto-werelds? Gebarentaal? Die oertaal viel dan uiteen in dialecten en die
dialecten werden standaardtalen.
Regels voor overeenkomsten tussen talen: klankwetten: De manier waarop in de geschiedenis de klanken van een
taal veranderd zijn, is wetmatig (zonder uitzondering).
Talen verschillen niet alleen in woorden of gebaren, maar ook in hun schrift. We kennen drie hoofdvormen: het
ideografisch schrift, waarbij elk concept (beeld of begrip) zijn eigen teken heeft, het syllabisch schrift, waarin elke
lettergreep zijn eigen teken heeft (Japans)en het alfabetisch schrift, waarbij in principe elke klank zijn eigen teken
heeft. De meeste alfabetische schriftsystemen hebben het principe dat elk teken voor één klank staat, opgegeven.
Vb wiel: twee letters voor 1 klank. Verhouding tussen teken en klank kan ook verschillen: vervelend. Teken steeds
‘e’ klank steeds anders.
-taalverschillen kunnen samenhangen met cultuurverschillen. Cultuur: het gehele waarden en normenpatroon van
een samenleving. Materiele cultuur: alles wat om ons heen bestaat en gemaakt is (natuur/bankstel). Hogere cultuur:
literatuur, muziek, kunst etc. relatie tussen taal en cultuur wordt duidelijk uit de woordenschat van een taal (Nl kent
veel woorden voor molens, was belangrijk cultureel object, zit ook in veel spreekwoorden, nu molens geen belang
meer: uitspraken verdwijnen).
Woorden die verwijzen naar manieren van spreken vertellen je over de cultuur. Ook woorden voor
verwantschapsrelaties van belang: vader van mijn moeder/ vader van mijn vader.
