Samenvatting Nederlandse periodes met kenmerken

Middeleeuwen (500-1500)

Historische achtergrond

Vroege Middeleeuwen: 500 – 1000

Hoge Middeleeuwen: 1000 – 1300  begin literatuurgeschiedenis

Late Middeleeuwen: 1300 – 1500



Standenmaatschappij

De eerste stand: Priesters (‘geestelijke’ macht)

De tweede stand: Adel (‘wereldlijke’ macht)

De derde stand: De burgerij (handel en nijverheid)

(Grote massa van arbeiders en boeren)



Het feodale stelsel

 Leenstelsel. De koning, de ‘leenheer’ gaf delen van het rijk in leen aan leden van de adel,
’leenmannen of vazallen’. Zij bestuurden hun gebied en mochten de opbrengsten houden . In
ruil daarvoor beloofden ze trouw aan de koning en hielpen hem om het rijk te verdedigen.
 Vraag: Hoe komt het feodale stelsel tot uiting in Karel ende Elegast?
Karel is in het verhaal de leenheer en Elegast en Eggeric zijn vazallen, ze behoren alle drie tot
de adel. Toen Elegast niet trouw was aan Karel, wordt hem zijn eer afgenomen. En wanneer
Eggeric de koning wil vermoorden, is dat ook eerloos. Dus wordt hij vermoord en krijgt
Elegast zijn eer terug



Theocentrisme

 God staat centraal
 Karel wordt op een nacht gewekt door een stem van een engel die hem in naam van God
driemaal beveelt uit stelen te gaan. Drie is ook een bijbels getal. Het gebed aan het slot en de
tekst eindigt met amen.
 Niet alleen in de literatuur, maar ook in de kunst zie je dat God centraal staat.



Het lied in de Middeleeuwen

 Verhalen begonnen vaak als lied, later toneelstuk of opgeschreven
 mondelinge overlevering, want veel mensen konden nog niet lezen
 Daarom veel verschillende versies
 Waarom vaak rijm? Omdat dat makkelijker te onthouden is.
 ‘Ballade: danslied, verhaal wordt sprongsgewijs verteld (lied uit middeleeuwen)
 Elegie: lied n.a.v. de dood van een verliefd persoon (gevoelens van smart en wanhoop)

Literatuur en taal

,  Begin West-Europese literatuurgeschiedenis rond 1100
 Latijn is voertaal
 Handgeschreven: monniken maken boeken (die konden lezen)
 Ridderlijk en theocentrisch
 Rijmende luisterteksten
 Troubadours en jongleurs/minstrelen: die vertelden de verhalen (NB: hoofse romans)
 Meestal anoniem

 Boekdrukkunst (ca. 1450)
 Wiegendrukken of incunabelen
 Gutenberg Bijbel (1455)
 Nog geen ABN, elke schrijver had eigen dialect
 Diets, Middelnederlands
 Geen uniforme spelling



De ridderroman

 Karel ende Elegast
 Koning Karel speelde in veel ridderromans de hoofdrol  karelromans
 Onbekend wie de schrijver is. Waarom?
o In de middeleeuwen waren schrijvers vaak anoniem, boodschap was belangrijker en er
waren meerdere versies van eenzelfde verhaal
 Schrijf op welke onderdelen van het verhaal typisch Middeleeuws zijn (denk hierbij aan
woordgebruik maar ook aan de kenmerken van de Middeleeuwen die besproken zijn.)
Karel de Grote koning, kasteel, hofdag, personificatie van dieren, minder aandacht voor vrouw,
leenman, duivel, god, dood, vechten, rijk-arm, trouw, engel, religie, paard, kerkers, galg, goed-
kwaad, riddelijk, hoffelijkheid, rijm en middeleeuwse woorden
 Is Karel ende Elegast een hoofse of een voorhoofse roman? Pas de kenmerken van één van deze
toe op het verhaal en gebruik bij elk kenmerk een voorbeeld.
Karel ende Elegast is een voorhoofse ridderroman.