Ethiek, de basis
Hoofdstuk 1: Moraal, een kwestie van oordelen
Als je een oordeel hebt over het gedrag van mensen en hoe ze met elkaar omgaan, noem je dit een
moreel oordeel. Hierin geef je aan hoe je verwacht dat anderen met jou en elkaar om zouden
moeten gaan. Soms is een oordeel snel gevormd. Als dit het geval is, noem je dat een intuïtief moreel
oordeel. Je oordeelt dus automatisch, zonder er over na te denken. Er wordt onderscheid gemaakt
tussen drie verschillende processen die zich in je bewustzijn afspelen:
- Je oordeelt dat iets goed of slecht is
- Je kent je oordeel
- Je voelt dat je het oneens bent met de ander
Als je de wereld kent, plaats je dat wat er gebeurt buiten jezelf en beschrijft het vervolgens. Dit
proces heet objectiveren en het resultaat van dit proces is kennis van de buitenwereld. Kennis is
gemakkelijk uitwisselbaar tussen mensen.
Als je de wereld beleeft, richt je je op wat er innerlijk met je gebeurt. Je voelt wat je meemaakt alsof
de wereld zich in jou zelf afspeelt. Dit proces heet subjectiveren en het resultaat is een gevoel in je
binnenwereld. Gevoelens zijn niet uitwisselbaar.
Als je de wereld beoordeelt, richt je je op gedrag van mensen en wat jij daarvan vindt. Je verbindt
gedrag van anderen met je eigen oordeel en vindt dat gedrag goed of slecht. Dit proces heet
normeren en het resultaat is een verbinding met anderen ofwel een tussenwereld. Normatieve
uitspraken zijn beer uitwisselbaar dan gevoelens omdat ze niet persoonlijk zijn, maar minder goed
uitwisselbaar dan kennis.
De vijf kenmerken van morele oordelen zijn:
1. Een moreel oordeel gaat over menselijk gedrag
2. Het overstijgt het individuele (is veralgemeniseerbaar): Wat ik voor mij goed vind om te
doen, verwacht ik ook van jou. Dit noemen we universaliteitsprincipe.
3. Het is normatief (schrijft voor hoe het moet): het gaat erom hoe je hoort te handelen. Het
gaat niet over hoe de wereld is maar over hoe de wereld zou moeten zijn.
4. Het is gericht op het goede: Een moreel oordeel volgen is goed, ook als het niet tot concrete
resultaten leidt. Dit noem je morele uitgangspunten.
5. Het kan morele verontwaardiging veroorzaken
Dus, de definitie van een moreel oordeel is als volgt: ‘een moreel oordeel is een waardering van
menselijk gedrag aan de hand van morele uitgangspunten’
Moraal is het geheel van gedeelde morele oordelen van een groep dat ontstaan is in een gesprek.
Het is het geheel van morele regels waaraan wij onszelf en anderen in redelijkheid gehouden achten.
Ethiek is de wetenschap die moraal bestudeert en die tracht de moraal verder te helpen door nieuwe
argumenten te ontwikkelen en te gebruiken in afwegingen.
Elke organisatie en elk vakgebied heeft zijn eigen verzameling morele oordelen, zijn eigen moraal.
Moraal is het product van een gesprek in een groep. Niet alleen is een gesprek de methode om het
gedeelde morele oordeel te vinden, het is ook een direct gevolg van de kenmerken van morele
oordelen. De eerste drie kenmerken van de morele oordelen brengen met zich mee dat over morele
oordelen heel snel een moreel gesprek ontstaat. We gebruiken het woord vertoog om aan te geven
dat een groep mensen interactie heeft en daarmee haar moraal vormt.
Het moreel vertoog is het geheel aan communicatie en interactie waarin mensen hun morele
oordelen, en daarmee hun moraal, vormen en op elkaar afstemmen.
Als je in een situatie terecht komt waarover een moreel oordeel mogelijk is, komt dat oordeel
meestal vanzelf. Dit noemen we dus een intuïtief moreel oordeel. Ieder mens heeft een morele
intuïtie waarmee hij of zij in staat is direct te oordelen over een situatie. Er zijn een aantal redenen
waarom dit oordelen met behulp van je morele intuïtie tekortschiet in je functioneren als
professional:
- Je morele intuïtie is niet uit te leggen aan anderen
- Als je alleen intuïtief oordeelt, kun je niet leren van je fouten en successen
Hoofdstuk 1: Moraal, een kwestie van oordelen
Als je een oordeel hebt over het gedrag van mensen en hoe ze met elkaar omgaan, noem je dit een
moreel oordeel. Hierin geef je aan hoe je verwacht dat anderen met jou en elkaar om zouden
moeten gaan. Soms is een oordeel snel gevormd. Als dit het geval is, noem je dat een intuïtief moreel
oordeel. Je oordeelt dus automatisch, zonder er over na te denken. Er wordt onderscheid gemaakt
tussen drie verschillende processen die zich in je bewustzijn afspelen:
- Je oordeelt dat iets goed of slecht is
- Je kent je oordeel
- Je voelt dat je het oneens bent met de ander
Als je de wereld kent, plaats je dat wat er gebeurt buiten jezelf en beschrijft het vervolgens. Dit
proces heet objectiveren en het resultaat van dit proces is kennis van de buitenwereld. Kennis is
gemakkelijk uitwisselbaar tussen mensen.
Als je de wereld beleeft, richt je je op wat er innerlijk met je gebeurt. Je voelt wat je meemaakt alsof
de wereld zich in jou zelf afspeelt. Dit proces heet subjectiveren en het resultaat is een gevoel in je
binnenwereld. Gevoelens zijn niet uitwisselbaar.
Als je de wereld beoordeelt, richt je je op gedrag van mensen en wat jij daarvan vindt. Je verbindt
gedrag van anderen met je eigen oordeel en vindt dat gedrag goed of slecht. Dit proces heet
normeren en het resultaat is een verbinding met anderen ofwel een tussenwereld. Normatieve
uitspraken zijn beer uitwisselbaar dan gevoelens omdat ze niet persoonlijk zijn, maar minder goed
uitwisselbaar dan kennis.
De vijf kenmerken van morele oordelen zijn:
1. Een moreel oordeel gaat over menselijk gedrag
2. Het overstijgt het individuele (is veralgemeniseerbaar): Wat ik voor mij goed vind om te
doen, verwacht ik ook van jou. Dit noemen we universaliteitsprincipe.
3. Het is normatief (schrijft voor hoe het moet): het gaat erom hoe je hoort te handelen. Het
gaat niet over hoe de wereld is maar over hoe de wereld zou moeten zijn.
4. Het is gericht op het goede: Een moreel oordeel volgen is goed, ook als het niet tot concrete
resultaten leidt. Dit noem je morele uitgangspunten.
5. Het kan morele verontwaardiging veroorzaken
Dus, de definitie van een moreel oordeel is als volgt: ‘een moreel oordeel is een waardering van
menselijk gedrag aan de hand van morele uitgangspunten’
Moraal is het geheel van gedeelde morele oordelen van een groep dat ontstaan is in een gesprek.
Het is het geheel van morele regels waaraan wij onszelf en anderen in redelijkheid gehouden achten.
Ethiek is de wetenschap die moraal bestudeert en die tracht de moraal verder te helpen door nieuwe
argumenten te ontwikkelen en te gebruiken in afwegingen.
Elke organisatie en elk vakgebied heeft zijn eigen verzameling morele oordelen, zijn eigen moraal.
Moraal is het product van een gesprek in een groep. Niet alleen is een gesprek de methode om het
gedeelde morele oordeel te vinden, het is ook een direct gevolg van de kenmerken van morele
oordelen. De eerste drie kenmerken van de morele oordelen brengen met zich mee dat over morele
oordelen heel snel een moreel gesprek ontstaat. We gebruiken het woord vertoog om aan te geven
dat een groep mensen interactie heeft en daarmee haar moraal vormt.
Het moreel vertoog is het geheel aan communicatie en interactie waarin mensen hun morele
oordelen, en daarmee hun moraal, vormen en op elkaar afstemmen.
Als je in een situatie terecht komt waarover een moreel oordeel mogelijk is, komt dat oordeel
meestal vanzelf. Dit noemen we dus een intuïtief moreel oordeel. Ieder mens heeft een morele
intuïtie waarmee hij of zij in staat is direct te oordelen over een situatie. Er zijn een aantal redenen
waarom dit oordelen met behulp van je morele intuïtie tekortschiet in je functioneren als
professional:
- Je morele intuïtie is niet uit te leggen aan anderen
- Als je alleen intuïtief oordeelt, kun je niet leren van je fouten en successen
