Blok 1.3
Chemie
De functie van vet, cholesterol en fosfolipiden in het lichaam uitleggen
Functies van vet:
- Energieopslag
- Speelt een belangrijke rol in membranen
- Voorloper van belangrijke signaalstoffen (hormonen en eicosanoïden)
- Isolatie
- Belangrijk voor de in vet oplosbare vitamines
Functies van cholesterol:
- Zorgt voor vloeibaarheid van membranen
- Grondstof voor hormonen, bijvoorbeeld steroïden en testosteron
- Grondstof voor gal
- Grondstof voor vitamine D
Functies van fosfolipiden:
- Werken als emulgator fosfolipiden hebben een hydrofiele kop en een hydrofobe staart
- Bouwelementen van cellen, zodat de cel minder toegankelijk wordt celmembraan heeft een
dubbele fosfolipiden laag
De chemische structuur, opbouw en de vorming van vetten, vetzuren en cholesterol
beschrijven en een relatie leggen met de gezondheid
Onder vetten verstaan we onder andere: cholesterol, fosfolipiden, triglyceriden en vetzuren
Cholesterol
Het meeste cholesterol wordt aangemaakt in de lever
endogeen
Een klein gedeelte komt in het lichaam via de voeding
exogeen
Cholesterol onderscheiden we in HDL en LDL-cholesterol:
- HDL (High Density Lipoproteins) = GOED
Deze ruimen vrij/overtollig cholesterol op uit de aders. Dit wordt vervolgens getransporteerd
naar de lever, die het verwijdert.
- LDL (Low Density Lipoproteins) = SLECHT
LDL brengt cholesterol naar de weefsels en de cellen hoe meer LDL, hoe slechter het de
gezondheid beïnvloedt: kan leiden tot vernauwing van aders en vaten.
, Triglyceriden
Triglyceriden zijn esters gevormd uit glycerol en 3 vetzuurgroepen
> 1 glycerol + 3 vetzuren
- Glycerol is een organische verbinding met als molecuulformule
C3H8O3
(de structuur aan de linkerkant van de afbeelding hiernaast)
Vetzuren
Vetzuren zijn organische carbonzuren met een keten van ten minste 2 koolstofatomen en een
carboxylgroep (COOH)
1 dubbele binding = enkelvoudig onverzadigd
2 of meer dubbele bindingen = meervoudig onverzadigd
Plek van dubbele binding = omega altijd tellen vanaf het methylkant = CH3
> korte ketens vetzuren zijn makkelijker op te nemen dan lange ketens vetzuren
Onverzadigde vetzuren
Herkennen uit molecuulformule: C17H31COOH
C17 x 2 (+ C van het zuur) = 35, dus 3 H’s te weinig – dat betekent dat er een dubbele binding in
het vetzuur zit voor elke 2 H’s te weinig = 1 dubbele binding
Verzadigde vetzuren
Herkennen uit molecuulformule: C17H35COOH
C17 x 2 (+ C van het zuur) = 35, dus aantal H’s is gelijk – dat bekent dat het een verzadigd vetzuur
is, want het heeft geen dubbele binding
Verzadigd vet Onverzadigd vet
Meestal dierlijk (behalve vis) Meestal plantaardig of van vis
Ongezond > verhoogt LDL-cholesterol Gezond > behalve transvet
Onvertakte keten Vertakte keten (door dubbele bindingen)
Goed stabiel tegen verhitting > hoger smeltpunt Minder stabiel tegen verhitting > lager
smeltpunt
De chemische structuur, opbouw en vorming van fosfolipiden beschrijven en een relatie
leggen met de bouw van celmembranen en de toepassingen in kookprocessen
Fosfolipiden zijn vetachtige stoffen die bestaan uit:
- glycerol
- 2 vetzuren
- 1 fosforzuur/fosfaatgroep
- een stikstof bevattende alcoholgroep
Fosfolipiden hebben een hydrofobe staart en een hydrofiele kop
Fosfolipiden zitten in het celmembraan:
- De buitenkant van de cel bestaat uit water
- De binnenkant van de cel bestaat uit fosfolipiden
Chemie
De functie van vet, cholesterol en fosfolipiden in het lichaam uitleggen
Functies van vet:
- Energieopslag
- Speelt een belangrijke rol in membranen
- Voorloper van belangrijke signaalstoffen (hormonen en eicosanoïden)
- Isolatie
- Belangrijk voor de in vet oplosbare vitamines
Functies van cholesterol:
- Zorgt voor vloeibaarheid van membranen
- Grondstof voor hormonen, bijvoorbeeld steroïden en testosteron
- Grondstof voor gal
- Grondstof voor vitamine D
Functies van fosfolipiden:
- Werken als emulgator fosfolipiden hebben een hydrofiele kop en een hydrofobe staart
- Bouwelementen van cellen, zodat de cel minder toegankelijk wordt celmembraan heeft een
dubbele fosfolipiden laag
De chemische structuur, opbouw en de vorming van vetten, vetzuren en cholesterol
beschrijven en een relatie leggen met de gezondheid
Onder vetten verstaan we onder andere: cholesterol, fosfolipiden, triglyceriden en vetzuren
Cholesterol
Het meeste cholesterol wordt aangemaakt in de lever
endogeen
Een klein gedeelte komt in het lichaam via de voeding
exogeen
Cholesterol onderscheiden we in HDL en LDL-cholesterol:
- HDL (High Density Lipoproteins) = GOED
Deze ruimen vrij/overtollig cholesterol op uit de aders. Dit wordt vervolgens getransporteerd
naar de lever, die het verwijdert.
- LDL (Low Density Lipoproteins) = SLECHT
LDL brengt cholesterol naar de weefsels en de cellen hoe meer LDL, hoe slechter het de
gezondheid beïnvloedt: kan leiden tot vernauwing van aders en vaten.
, Triglyceriden
Triglyceriden zijn esters gevormd uit glycerol en 3 vetzuurgroepen
> 1 glycerol + 3 vetzuren
- Glycerol is een organische verbinding met als molecuulformule
C3H8O3
(de structuur aan de linkerkant van de afbeelding hiernaast)
Vetzuren
Vetzuren zijn organische carbonzuren met een keten van ten minste 2 koolstofatomen en een
carboxylgroep (COOH)
1 dubbele binding = enkelvoudig onverzadigd
2 of meer dubbele bindingen = meervoudig onverzadigd
Plek van dubbele binding = omega altijd tellen vanaf het methylkant = CH3
> korte ketens vetzuren zijn makkelijker op te nemen dan lange ketens vetzuren
Onverzadigde vetzuren
Herkennen uit molecuulformule: C17H31COOH
C17 x 2 (+ C van het zuur) = 35, dus 3 H’s te weinig – dat betekent dat er een dubbele binding in
het vetzuur zit voor elke 2 H’s te weinig = 1 dubbele binding
Verzadigde vetzuren
Herkennen uit molecuulformule: C17H35COOH
C17 x 2 (+ C van het zuur) = 35, dus aantal H’s is gelijk – dat bekent dat het een verzadigd vetzuur
is, want het heeft geen dubbele binding
Verzadigd vet Onverzadigd vet
Meestal dierlijk (behalve vis) Meestal plantaardig of van vis
Ongezond > verhoogt LDL-cholesterol Gezond > behalve transvet
Onvertakte keten Vertakte keten (door dubbele bindingen)
Goed stabiel tegen verhitting > hoger smeltpunt Minder stabiel tegen verhitting > lager
smeltpunt
De chemische structuur, opbouw en vorming van fosfolipiden beschrijven en een relatie
leggen met de bouw van celmembranen en de toepassingen in kookprocessen
Fosfolipiden zijn vetachtige stoffen die bestaan uit:
- glycerol
- 2 vetzuren
- 1 fosforzuur/fosfaatgroep
- een stikstof bevattende alcoholgroep
Fosfolipiden hebben een hydrofobe staart en een hydrofiele kop
Fosfolipiden zitten in het celmembraan:
- De buitenkant van de cel bestaat uit water
- De binnenkant van de cel bestaat uit fosfolipiden
