Bestuursrecht
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Kennismaking met het bestuursrecht...............................................................................2
Hoofdstuk 2: Spelers in het veld van het bestuursrecht.........................................................................5
Hoofdstuk 3: Bevoegdheden van het openbaar bestuur........................................................................8
Hoofdstuk 4: De spelregels voor het openbaar bestuur.......................................................................10
Hoofdstuk 5: Bestuur in actie: beschikkingen.......................................................................................12
Hoofdstuk 6: Handhaving van het bestuursrecht.................................................................................15
Hoofdstuk 7: Toezicht op bestuursorganen en rechtsbescherming.....................................................18
Hoofdstuk 8: De rechter aan zet...........................................................................................................22
Hoofdstuk 9: Bestuur in actie: privaatrechtelijke instrumenten...........................................................26
Hoofdstuk 10: Klachten en aansprakelijkheid.......................................................................................27
1
,Hoofdstuk 1: Kennismaking met het bestuursrecht
1.1 Wat is bestuursrecht?
Bestuur en overheid worden door elkaar gebruikt. In dit hoofdstuk, zullen we als het gaan om het
uitvoeren van bestuurstaken, spreken van de term openbaar bestuur. Het openbaar bestuur treedt in
verschillende hoedanigheden en op verschillende manieren op en behartigt darbij het algemene
belang.
Bestuursrecht: het juridisch functioneren van het openbaar bestuur en zijn relatie tot de burger.
- bevat rechtsnormen, met betrekking tot:
- organisatie van het openbaar bestuur
- verlenen van bestuursbevoegdheden aan bestuursorganen
- rechtsnormen waaraan openbaarbestuur zich moet houden bij de uitoefening van
bestuursbevoegdheden
- rechtsnormen die gelden voor burgers en regels voor de handhaving hiervan
- juridische bescherming voor burger tegen het optreden van het openbaar bestuur
- behoort tot publiekrecht.
1.2 Legaliteitsbeginsel en specialiteitsbeginsel
Het legaliteitsbeginsel en het specialiteitsbeginsel vormen het fundament van het publiekrecht en
bestuursrecht.
1.2.1 Legaliteitsbeginsel
Alleen organen met regelgevende bevoegdheid kunnen wetten uitvaardigen. Het openbaar bestuur
maakt deze wetten, maar is er zelf ook aan gebonden en mag dan ook alleen optreden als dit is
vastgesteld is in de wet.
Legaliteitsbeginsel: wetmatigheid van bestuur, openbaar bestuur mag alleen inbreuk maken op de
rechten en vrijheden van burgers als de wet dit toestaat.
Wetten in formele zin: worden gemaakt door formele wetgever (Staten-Generaal en regering).
Wetten in materiële zin: worden gemaakt door andere organen met regelgevende bevoegdheid.
- wetten met algemene verbindende voorschriften waaraan iedereen voor wie die wet bedoeld is
gebonden is.
Omgevingsvergunning: toestemming van openbaar bestuur voor het uitvoeren van projecten in de
fysieke leefomgeving die zijn genoemd in art. 2.1 en 2.2 Wabo. College van B&W is hiertoe bevoegd
over te beslissen.
- Verklaring van geen bedenkingen (Vvgb): verklaring die wordt afgegeven aan het college van B&W
door de aanvrager van de omgevingsvergunning.
1.2.2 Specialiteitsbeginsel
Het openbaar bestuur moet bij alles wat het doet belangen afwegen, tenzij de wet dit anders
bepaalt. Als behartiger van algemeen belang moet het openbaar bestuur dit belang afwegen tegen
de belangen van individuele burgers.
Specialiteitsbeginsel: beperkt die afweging tot het kader van de belangen waarvoor een speciale wet
is bedoeld. Het openbaar bestuur mag in de gevallen waarvoor de wet of regeling is vastgesteld dus
alleen het specifiek belang behartigen waarop die wet of regeling zich richt.
Elke wet of lagere regeling heeft zijn eigen speciale doel en kader waarbinnen het openbaar bestuur
zijn afwegingen kan of moet maken.
2
, 1.3 Bronnen van bestuursrecht
Voor bestuursrecht zijn drie rechtsbronnen van belang:
- wet- en regelgeving en verdragen
- jurisprudentie
- ongeschreven recht, met name enkele algemene beginselen van behoorlijk bestuur
Hiërarchische normenstelsel: een lagere regeling mag niet in strijd zijn met een hogere.
- Verdragen, EU-verordening en EU-richtlijnen:
- verdragen zijn afspraken tussen staten.
- verordeningen hebben rechtstreekse werking.
- richtlijnen hebben geen rechtstreekse werking.
- Grondwet, wet in formele zin en AMvB:
- Grondwet bevat wetten in formele zin, die zijn gemaakt door formele wetgever.
- AMvB (Algemene Maatregel van Bestuur) bevat algemeen verbindende voorschriften voor burgers
en overheden die zijn vastgesteld door de regering.
- Verordening/regeling:
- ministeriële regelingen bevat algemeen verbindende voorschriften voor burgers en overheden.
- provinciale verordening: regels gelden alleen voor grondgebied van provincie.
- gemeentelijk verordening: regels gelden alleen voor grondgebied van gemeente.
- waterschapsverordening: regels gelden alleen voor grondgebied van waterschap.
- Beleidsregels en vergunningvoorschriften:
- beleidsregels: eigen richtlijnen voor openbaar bestuur en gelden alleen voor het orgaan van het
openbaar bestuur dat ze heeft vastgesteld of waarvoor ze zijn bedoeld.
- vergunningsvoorschriften: normen die gelden in het individuele geval.
- bevat rechtsnormen afkomstig van wetten en lagere regelingen en uit regels die het
bestuursorgaan dat de vergunning verleend voorschrijft.
- gelede normstelling: normen voor een bepaald geval worden bepaald door normen van
verschillende regelingen die in een hiërarchische verhouding tot elkaar staan.
1.4 Algemeen en bijzondere bestuursrecht
Algemeen bestuur: regels die op alle terreinen van het bestuurlijk optreden van toepassing zijn.
Bijzonder bestuursrecht: regels die speciaal zijn opgesteld voor de bijzondere gebieden waarop het
bestuur actief is.
Coördinatiewet: bepalingen die in alle regelingen op een bepaald gebied van het bestuursrecht
voorkomen, bij elkaar gebracht worden. Voorbeelden zijn:
- Sociale zekerheid
- Belastingen
- Omgevingsvergunning
- Fysieke omgeving
1.5 De Algemene wet bestuursrecht
1.5.1 De Awb
In de Awb zijn algemene regels opgenomen die van toepassing zijn op het hele bestuursrecht en in
beginsel op elke bestuurstaak. De wetgever krijgt de opdracht om een wet te maken met algemene
regels van het bestuursrecht, met als doel:
- bevorderen van eenheid binnen bestuursrechtelijke wetgeving.
- vereenvoudiging van bestuursrechtelijke wetgeving.
- opnemen in de wet van ontwikkelingen in de bestuursrechtelijke rechtspraak.
- treffen van algemene voorzieningen voor onderwerpen die zich niet lenen voor regeling in
bijzondere wet.
3
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Kennismaking met het bestuursrecht...............................................................................2
Hoofdstuk 2: Spelers in het veld van het bestuursrecht.........................................................................5
Hoofdstuk 3: Bevoegdheden van het openbaar bestuur........................................................................8
Hoofdstuk 4: De spelregels voor het openbaar bestuur.......................................................................10
Hoofdstuk 5: Bestuur in actie: beschikkingen.......................................................................................12
Hoofdstuk 6: Handhaving van het bestuursrecht.................................................................................15
Hoofdstuk 7: Toezicht op bestuursorganen en rechtsbescherming.....................................................18
Hoofdstuk 8: De rechter aan zet...........................................................................................................22
Hoofdstuk 9: Bestuur in actie: privaatrechtelijke instrumenten...........................................................26
Hoofdstuk 10: Klachten en aansprakelijkheid.......................................................................................27
1
,Hoofdstuk 1: Kennismaking met het bestuursrecht
1.1 Wat is bestuursrecht?
Bestuur en overheid worden door elkaar gebruikt. In dit hoofdstuk, zullen we als het gaan om het
uitvoeren van bestuurstaken, spreken van de term openbaar bestuur. Het openbaar bestuur treedt in
verschillende hoedanigheden en op verschillende manieren op en behartigt darbij het algemene
belang.
Bestuursrecht: het juridisch functioneren van het openbaar bestuur en zijn relatie tot de burger.
- bevat rechtsnormen, met betrekking tot:
- organisatie van het openbaar bestuur
- verlenen van bestuursbevoegdheden aan bestuursorganen
- rechtsnormen waaraan openbaarbestuur zich moet houden bij de uitoefening van
bestuursbevoegdheden
- rechtsnormen die gelden voor burgers en regels voor de handhaving hiervan
- juridische bescherming voor burger tegen het optreden van het openbaar bestuur
- behoort tot publiekrecht.
1.2 Legaliteitsbeginsel en specialiteitsbeginsel
Het legaliteitsbeginsel en het specialiteitsbeginsel vormen het fundament van het publiekrecht en
bestuursrecht.
1.2.1 Legaliteitsbeginsel
Alleen organen met regelgevende bevoegdheid kunnen wetten uitvaardigen. Het openbaar bestuur
maakt deze wetten, maar is er zelf ook aan gebonden en mag dan ook alleen optreden als dit is
vastgesteld is in de wet.
Legaliteitsbeginsel: wetmatigheid van bestuur, openbaar bestuur mag alleen inbreuk maken op de
rechten en vrijheden van burgers als de wet dit toestaat.
Wetten in formele zin: worden gemaakt door formele wetgever (Staten-Generaal en regering).
Wetten in materiële zin: worden gemaakt door andere organen met regelgevende bevoegdheid.
- wetten met algemene verbindende voorschriften waaraan iedereen voor wie die wet bedoeld is
gebonden is.
Omgevingsvergunning: toestemming van openbaar bestuur voor het uitvoeren van projecten in de
fysieke leefomgeving die zijn genoemd in art. 2.1 en 2.2 Wabo. College van B&W is hiertoe bevoegd
over te beslissen.
- Verklaring van geen bedenkingen (Vvgb): verklaring die wordt afgegeven aan het college van B&W
door de aanvrager van de omgevingsvergunning.
1.2.2 Specialiteitsbeginsel
Het openbaar bestuur moet bij alles wat het doet belangen afwegen, tenzij de wet dit anders
bepaalt. Als behartiger van algemeen belang moet het openbaar bestuur dit belang afwegen tegen
de belangen van individuele burgers.
Specialiteitsbeginsel: beperkt die afweging tot het kader van de belangen waarvoor een speciale wet
is bedoeld. Het openbaar bestuur mag in de gevallen waarvoor de wet of regeling is vastgesteld dus
alleen het specifiek belang behartigen waarop die wet of regeling zich richt.
Elke wet of lagere regeling heeft zijn eigen speciale doel en kader waarbinnen het openbaar bestuur
zijn afwegingen kan of moet maken.
2
, 1.3 Bronnen van bestuursrecht
Voor bestuursrecht zijn drie rechtsbronnen van belang:
- wet- en regelgeving en verdragen
- jurisprudentie
- ongeschreven recht, met name enkele algemene beginselen van behoorlijk bestuur
Hiërarchische normenstelsel: een lagere regeling mag niet in strijd zijn met een hogere.
- Verdragen, EU-verordening en EU-richtlijnen:
- verdragen zijn afspraken tussen staten.
- verordeningen hebben rechtstreekse werking.
- richtlijnen hebben geen rechtstreekse werking.
- Grondwet, wet in formele zin en AMvB:
- Grondwet bevat wetten in formele zin, die zijn gemaakt door formele wetgever.
- AMvB (Algemene Maatregel van Bestuur) bevat algemeen verbindende voorschriften voor burgers
en overheden die zijn vastgesteld door de regering.
- Verordening/regeling:
- ministeriële regelingen bevat algemeen verbindende voorschriften voor burgers en overheden.
- provinciale verordening: regels gelden alleen voor grondgebied van provincie.
- gemeentelijk verordening: regels gelden alleen voor grondgebied van gemeente.
- waterschapsverordening: regels gelden alleen voor grondgebied van waterschap.
- Beleidsregels en vergunningvoorschriften:
- beleidsregels: eigen richtlijnen voor openbaar bestuur en gelden alleen voor het orgaan van het
openbaar bestuur dat ze heeft vastgesteld of waarvoor ze zijn bedoeld.
- vergunningsvoorschriften: normen die gelden in het individuele geval.
- bevat rechtsnormen afkomstig van wetten en lagere regelingen en uit regels die het
bestuursorgaan dat de vergunning verleend voorschrijft.
- gelede normstelling: normen voor een bepaald geval worden bepaald door normen van
verschillende regelingen die in een hiërarchische verhouding tot elkaar staan.
1.4 Algemeen en bijzondere bestuursrecht
Algemeen bestuur: regels die op alle terreinen van het bestuurlijk optreden van toepassing zijn.
Bijzonder bestuursrecht: regels die speciaal zijn opgesteld voor de bijzondere gebieden waarop het
bestuur actief is.
Coördinatiewet: bepalingen die in alle regelingen op een bepaald gebied van het bestuursrecht
voorkomen, bij elkaar gebracht worden. Voorbeelden zijn:
- Sociale zekerheid
- Belastingen
- Omgevingsvergunning
- Fysieke omgeving
1.5 De Algemene wet bestuursrecht
1.5.1 De Awb
In de Awb zijn algemene regels opgenomen die van toepassing zijn op het hele bestuursrecht en in
beginsel op elke bestuurstaak. De wetgever krijgt de opdracht om een wet te maken met algemene
regels van het bestuursrecht, met als doel:
- bevorderen van eenheid binnen bestuursrechtelijke wetgeving.
- vereenvoudiging van bestuursrechtelijke wetgeving.
- opnemen in de wet van ontwikkelingen in de bestuursrechtelijke rechtspraak.
- treffen van algemene voorzieningen voor onderwerpen die zich niet lenen voor regeling in
bijzondere wet.
3
