Sociaal zekerheidsrecht
Inhoudsopgave
Sociaal zekerheidsrecht week 1 – hoofdstukken 1 en 2.........................................................................2
Sociaal zekerheidsrecht week 2 – hoofdstuk 8.......................................................................................7
Sociaal zekerheidsrecht week 3 – hoofdstuk 10...................................................................................11
Sociaal zekerheidsrecht week 4 – hoofdstuk 6 en 7.............................................................................14
Sociaal zekerheidsrecht week 5 – hoofdstuk 5.....................................................................................18
Sociaal zekerheidsrecht week 6 – hoofdstuk 4 en 9.............................................................................21
Sociaal zekerheidsrecht week 7 – hoofdstuk 3 en 11...........................................................................25
1
,Sociaal zekerheidsrecht week 1 – hoofdstukken 1 en 2
Inleiding
Wettelijk stelsel: de overheid biedt een vangnet voor financieel moeilijke tijden voor de burger.
Grondslag: artikel 20 lid 2 Grondwet en artikel 20 lid 3 Grondwet
- bestaansminimum
Onderdeel van publiekrecht > bestuursrecht > materieelbestuursrecht > sociaal zekerheidsrecht.
Sociale zekerheid
Sociale zekerheidsrecht is het stelsel van rechten en plichten die gelden binnen de sociale zekerheid.
- waarborgfunctie (bestaanszekerheid).
- activeringsfunctie (eenieder moet meedoen binnen de sociale zekerheid).
- solidariteitsbeginsel (één voor allen, allen voor één).
Voorbeelden:
- Werkloosheid (WW en Participatiewet)
- Ziekte en arbeidsongeschiktheid (ZW, Wet WIA)
- Ouderdom (AOW)
- Overlijden (Anw)
- Kinderbijslag en kindgebonden budget
Verschillende vormen van sociale zekerheidsrecht
- Sociale verzekeringen = tegenprestatie vereist (premie wordt afgedragen)
- Werkloosheidsuitkeringen (WW-uitkering)
- Arbeidsongeschiktheidsuitkeringen (bijvoorbeeld: Wet WIA, ZW)
- Sociale voorzieningen = algemene middelen (uit belastingopbrengsten)
- Sociale bijstand (Participatiewet)
- Wet Kinderbijslag
- Wet Wajong
Sociale verzekeringen
Sociale verzekeringen kunnen onderverdeeld worden:
- werknemersverzekeringen, hierbij is de verzekerde een werknemer of daarmee gelijkgestelde.
- loon, arbeid en gezagsverhouding.
- volksverzekeringen, hierbij gaat het meestal om de ingezetene, iemand die in Nederland woont.
- ook vallen personen die bijvoorbeeld in België wonen maar in Nederland werkzaam zijn
onder de volksverzekeringen.
Volksverzekeringen:
AOW: Algemene ouderdomswet
ANW: Algemene nabestaandenwet
AKW: algemene kinderbijslagwet
WLZ: wet langdurige zorg
ZVW: Zorgverzekeringswet
Werknemersverzekeringen:
ZW: Ziektewet
WW: Werkeloosheidswet
WAO: Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering
Wet WIA: wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen
2
, Sociale voorzieningen
PW: participatiewet
Wet IOW: wet inkomensvoorziening oudere werklozen
Wet IOAW: wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze
werknemers
Wet IOAZ: wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte zelfstandigen
Wmo 2015: wet maatschappelijke ondersteuning 2015
JW: jeugdwet
Wajong: wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten
TW: toeslagenwet
Uitvoeringsorganen
- UWV > verzekeringen
- SVB > bijslagen, etc.
- Gemeenten
- Belastingdienst > toeslagen, etc.
Rechtsbescherming
Voor sociale zekerheidsrecht is binnen het bestuursrecht een aantal elementen van belang:
- Bestuursorgaan, belanghebbende en besluit.
- art. 1:3 jo. 1:1 Awb = besluit.
- Geen verplichte procesvertegenwoordiging.
- Het maken van bezwaar en beroep bij bestuursrechter
- art. 7:2 Awb = recht op horen, art. 7:13 Awb = adviescommissie
- uitzondering: Zvw = Ziekefondswetgeving
- geschillen m.b.t. Zvw worden beslecht door de civiele rechter; aan deze rechtsverhouding
ligt ook een contractuele basis ten grondslag (de verzekeringsovereenkomst).
- toetst in het sociale zekerheidsrecht in de hoofdregel ex tunc (situatie ten tijde van het
bestreden besluit) en alleen de rechtmatigheid.
- belangrijke uitzondering is de vaststelling van de hoogte van de boete in het kader van de
draagkracht. In die zaken toetst de bestuursrechter ex nunc (actuele situatie).
Werknemers- en volksverzekeringen en sociale voorzieningen
Het onderscheid tussen verzekeringen en voorzieningen is van belang voor:
- De kring der gerechtigden > wie heeft er recht op?
- De financiering > wie betaalt?
- De uitvoerende instantie > wie verstrekt de uitkering en ziet toe op juiste naleving van
voorwaarden en verplichtingen?
- De voorwaarden (hoogte/duur) > wat is de hoogte en duur van de uitkering? Welke voorwaarden
zijn eraan verbonden?
Kinderen
Vanwege 1) bezuinigingen; 2) vereenvoudiging en 3) de gedachte dat mensen moet lonen, zijn in
2015 de elf kinderregelingen teruggebracht naar vier:
- kinderbijslag
- kindgebonden budget
- kinderopvangtoeslag
- inkomensafhankelijke combinatiekorting
3
Inhoudsopgave
Sociaal zekerheidsrecht week 1 – hoofdstukken 1 en 2.........................................................................2
Sociaal zekerheidsrecht week 2 – hoofdstuk 8.......................................................................................7
Sociaal zekerheidsrecht week 3 – hoofdstuk 10...................................................................................11
Sociaal zekerheidsrecht week 4 – hoofdstuk 6 en 7.............................................................................14
Sociaal zekerheidsrecht week 5 – hoofdstuk 5.....................................................................................18
Sociaal zekerheidsrecht week 6 – hoofdstuk 4 en 9.............................................................................21
Sociaal zekerheidsrecht week 7 – hoofdstuk 3 en 11...........................................................................25
1
,Sociaal zekerheidsrecht week 1 – hoofdstukken 1 en 2
Inleiding
Wettelijk stelsel: de overheid biedt een vangnet voor financieel moeilijke tijden voor de burger.
Grondslag: artikel 20 lid 2 Grondwet en artikel 20 lid 3 Grondwet
- bestaansminimum
Onderdeel van publiekrecht > bestuursrecht > materieelbestuursrecht > sociaal zekerheidsrecht.
Sociale zekerheid
Sociale zekerheidsrecht is het stelsel van rechten en plichten die gelden binnen de sociale zekerheid.
- waarborgfunctie (bestaanszekerheid).
- activeringsfunctie (eenieder moet meedoen binnen de sociale zekerheid).
- solidariteitsbeginsel (één voor allen, allen voor één).
Voorbeelden:
- Werkloosheid (WW en Participatiewet)
- Ziekte en arbeidsongeschiktheid (ZW, Wet WIA)
- Ouderdom (AOW)
- Overlijden (Anw)
- Kinderbijslag en kindgebonden budget
Verschillende vormen van sociale zekerheidsrecht
- Sociale verzekeringen = tegenprestatie vereist (premie wordt afgedragen)
- Werkloosheidsuitkeringen (WW-uitkering)
- Arbeidsongeschiktheidsuitkeringen (bijvoorbeeld: Wet WIA, ZW)
- Sociale voorzieningen = algemene middelen (uit belastingopbrengsten)
- Sociale bijstand (Participatiewet)
- Wet Kinderbijslag
- Wet Wajong
Sociale verzekeringen
Sociale verzekeringen kunnen onderverdeeld worden:
- werknemersverzekeringen, hierbij is de verzekerde een werknemer of daarmee gelijkgestelde.
- loon, arbeid en gezagsverhouding.
- volksverzekeringen, hierbij gaat het meestal om de ingezetene, iemand die in Nederland woont.
- ook vallen personen die bijvoorbeeld in België wonen maar in Nederland werkzaam zijn
onder de volksverzekeringen.
Volksverzekeringen:
AOW: Algemene ouderdomswet
ANW: Algemene nabestaandenwet
AKW: algemene kinderbijslagwet
WLZ: wet langdurige zorg
ZVW: Zorgverzekeringswet
Werknemersverzekeringen:
ZW: Ziektewet
WW: Werkeloosheidswet
WAO: Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering
Wet WIA: wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen
2
, Sociale voorzieningen
PW: participatiewet
Wet IOW: wet inkomensvoorziening oudere werklozen
Wet IOAW: wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze
werknemers
Wet IOAZ: wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte zelfstandigen
Wmo 2015: wet maatschappelijke ondersteuning 2015
JW: jeugdwet
Wajong: wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten
TW: toeslagenwet
Uitvoeringsorganen
- UWV > verzekeringen
- SVB > bijslagen, etc.
- Gemeenten
- Belastingdienst > toeslagen, etc.
Rechtsbescherming
Voor sociale zekerheidsrecht is binnen het bestuursrecht een aantal elementen van belang:
- Bestuursorgaan, belanghebbende en besluit.
- art. 1:3 jo. 1:1 Awb = besluit.
- Geen verplichte procesvertegenwoordiging.
- Het maken van bezwaar en beroep bij bestuursrechter
- art. 7:2 Awb = recht op horen, art. 7:13 Awb = adviescommissie
- uitzondering: Zvw = Ziekefondswetgeving
- geschillen m.b.t. Zvw worden beslecht door de civiele rechter; aan deze rechtsverhouding
ligt ook een contractuele basis ten grondslag (de verzekeringsovereenkomst).
- toetst in het sociale zekerheidsrecht in de hoofdregel ex tunc (situatie ten tijde van het
bestreden besluit) en alleen de rechtmatigheid.
- belangrijke uitzondering is de vaststelling van de hoogte van de boete in het kader van de
draagkracht. In die zaken toetst de bestuursrechter ex nunc (actuele situatie).
Werknemers- en volksverzekeringen en sociale voorzieningen
Het onderscheid tussen verzekeringen en voorzieningen is van belang voor:
- De kring der gerechtigden > wie heeft er recht op?
- De financiering > wie betaalt?
- De uitvoerende instantie > wie verstrekt de uitkering en ziet toe op juiste naleving van
voorwaarden en verplichtingen?
- De voorwaarden (hoogte/duur) > wat is de hoogte en duur van de uitkering? Welke voorwaarden
zijn eraan verbonden?
Kinderen
Vanwege 1) bezuinigingen; 2) vereenvoudiging en 3) de gedachte dat mensen moet lonen, zijn in
2015 de elf kinderregelingen teruggebracht naar vier:
- kinderbijslag
- kindgebonden budget
- kinderopvangtoeslag
- inkomensafhankelijke combinatiekorting
3
