Maatschappijleer par 1
Het vinden van een gemeenschappelijke oplossing voor een maatschappelijk probleem is
lastig. Dat heeft drie oorzaken:
1 Actoren hebben waarden en normen die van elkaar verschillen.
2 Actoren hebben tegengestelde belangen.
3 Er is sprake van een collectieve-actieprobleem.
Bij een maatschappelijk probleem gaat het altijd om een probleem:
‒ dat groepen mensen aangaat;
‒ dat samenhangt met of het gevolg is van maatschappelijke veranderingen;
‒ waarover verschillen van mening bestaan over de oorzaken en over de aanpak;
‒ dat vraagt om een gemeenschappelijke oplossing.
Actoren: groep mensen die betrokken zijn bij een probleem.
Verschillende actoren hebben vaak andere waarden en normen. Waarden zijn principes of
doelen die een individu, groep of samenleving belangrijk vindt. Daarmee zijn ze een
belangrijk uitgangspunt voor de keuzes die mensen maken. Zorg voor het milieu of veiligheid
kunnen bijvoorbeeld belangrijke waarden zijn voor voorstanders van een vuurwerkverbod.
Normen zijn verwachtingen over hoe mensen zich behoren te gedragen. Ze komen voort uit
waarden. Zo is er op school de norm dat je op tijd aanwezig hoort te zijn, omdat dit de orde
en rust verbetert. Maatschappelijke problemen zijn ook moeilijk op te lossen doordat de
verschillende actoren tegengestelde belangen hebben. Belangen hebben te maken met het
voordeel dat mensen ergens bij hebben. Het is dus lastig om mensen zover te krijgen om het
algemeen belang voorop te zetten in hun beslissingen. We noemen dit het collectieve-
actieprobleem.
Dit probleem heeft twee belangrijke oorzaken:
1 Mensen willen wel bijdragen aan collectieve oplossingen voor een probleem. Maar het
algemeen belang wordt alleen gediend wanneer veel mensen tegelijkertijd hun gedrag
veranderen. Files verdwijnen alleen als veel reizigers met de trein gaan en de auto laten
staan.
2 De kosten van maatschappelijke problemen worden vaak gedeeld door de hele
samenleving, waardoor een individu er maar weinig van voelt. De hoge kosten van
vuurwerkoverlast voel jij niet direct in je portemonnee, terwijl je wel veel plezier hebt gehad
van het afsteken van dat vuurwerk. Als een maatschappelijk probleem erg complex is,
kunnen de verschillende actoren proberen de overheid ervan te overtuigen dat er een
politieke oplossing moet komen. Hiermee wordt het maatschappelijk probleem een politiek
probleem. De overheid is het hoogst bevoegde gezag binnen een bepaald grondgebied. In
Nederland is er sprake van een gelaagde overheid. Veel besluiten worden op landelijk niveau
genomen door de Rijksoverheid, maar ook de provinciale en gemeentelijke overheden
hebben beslissingsbevoegdheid. Het vinden van politieke oplossingen voor maatschappelijke
problemen verloopt volgens een vast patroon, met verschillende fasen. Het systeemmodel
van politieke besluitvorming, zoals te zien in bron 4, kan je helpen om inzicht te krijgen in
dit proces. Een maatschappelijk probleem moet eerst op de politieke agenda komen, dit heet
de invoerfase. Daarna moet er door de politiek een oplossing worden bedacht in de vorm van
, nieuwe wetgeving, dit is de omzetfase. Tot slot moet deze nieuwe wet uitgevoerd worden,
dit is de uitvoerfase.
De media vervullen regelmatig de rol van poortwachter. Dat zijn belangrijke schakels tussen
de samenleving en de politiek.
In Nederland hebben we een parlementaire democratie. Dat betekent dat we
volksvertegenwoordigers vragen om waarden en belangen af te wegen. Dat gebeurt alleen
als een maatschappelijk probleem in de omzetti ngsfase is beland. De regering is vervolgens
verantwoordelijk voor een goed verloop van de uitvoerfase.
Par 2
In Nederland bestaan traditioneel drie grote politieke stromingen. Een politieke stroming
bestaat uit een groep mensen die vergelijkbare ideeën hebben over hoe een rechtvaardige
samenleving eruitziet, en welke rol de overheid daarin zou moeten spelen. Deze drie
politieke stromingen zijn:
‒ het liberalisme
‒ de sociaaldemocraten
‒ de christendemocraten
Het liberalisme (rechts) is al vanaf de negentiende eeuw een van de grootste politieke
stromingen in Europa. In Nederland laten vooral de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie
(VVD) en Democraten 66 (D66) zich inspireren door het liberalisme.
De belangrijkste waarden binnen het liberalisme zijn vrijheid en eigen verantwoordelijkheid.
Liberalen vinden dat mensen meestal prima in staat zijn om hun eigen keuzes te maken. De
overheid moet de vrijheid van mensen dan ook zo min mogelijk beperken. Liberalen vinden
een overheid die bijvoorbeeld extra belasting heft op ongezonde voeding betuttelend.
Voor liberalen betekent vrijheid ook dat mensen de verantwoordelijkheid voor hun eigen
keuzes dragen.
- (economische) vrijheid
- Eigen verantwoordelijkheid van de burger
- Terughoudende rol van de overheid
Sociaaldemocraten ( links)vinden te grote inkomensverschillen wel een probleem. Zij
geloven niet dat mensen volledig zelf verantwoordelijk zijn voor hun succes of falen.
Het vinden van een gemeenschappelijke oplossing voor een maatschappelijk probleem is
lastig. Dat heeft drie oorzaken:
1 Actoren hebben waarden en normen die van elkaar verschillen.
2 Actoren hebben tegengestelde belangen.
3 Er is sprake van een collectieve-actieprobleem.
Bij een maatschappelijk probleem gaat het altijd om een probleem:
‒ dat groepen mensen aangaat;
‒ dat samenhangt met of het gevolg is van maatschappelijke veranderingen;
‒ waarover verschillen van mening bestaan over de oorzaken en over de aanpak;
‒ dat vraagt om een gemeenschappelijke oplossing.
Actoren: groep mensen die betrokken zijn bij een probleem.
Verschillende actoren hebben vaak andere waarden en normen. Waarden zijn principes of
doelen die een individu, groep of samenleving belangrijk vindt. Daarmee zijn ze een
belangrijk uitgangspunt voor de keuzes die mensen maken. Zorg voor het milieu of veiligheid
kunnen bijvoorbeeld belangrijke waarden zijn voor voorstanders van een vuurwerkverbod.
Normen zijn verwachtingen over hoe mensen zich behoren te gedragen. Ze komen voort uit
waarden. Zo is er op school de norm dat je op tijd aanwezig hoort te zijn, omdat dit de orde
en rust verbetert. Maatschappelijke problemen zijn ook moeilijk op te lossen doordat de
verschillende actoren tegengestelde belangen hebben. Belangen hebben te maken met het
voordeel dat mensen ergens bij hebben. Het is dus lastig om mensen zover te krijgen om het
algemeen belang voorop te zetten in hun beslissingen. We noemen dit het collectieve-
actieprobleem.
Dit probleem heeft twee belangrijke oorzaken:
1 Mensen willen wel bijdragen aan collectieve oplossingen voor een probleem. Maar het
algemeen belang wordt alleen gediend wanneer veel mensen tegelijkertijd hun gedrag
veranderen. Files verdwijnen alleen als veel reizigers met de trein gaan en de auto laten
staan.
2 De kosten van maatschappelijke problemen worden vaak gedeeld door de hele
samenleving, waardoor een individu er maar weinig van voelt. De hoge kosten van
vuurwerkoverlast voel jij niet direct in je portemonnee, terwijl je wel veel plezier hebt gehad
van het afsteken van dat vuurwerk. Als een maatschappelijk probleem erg complex is,
kunnen de verschillende actoren proberen de overheid ervan te overtuigen dat er een
politieke oplossing moet komen. Hiermee wordt het maatschappelijk probleem een politiek
probleem. De overheid is het hoogst bevoegde gezag binnen een bepaald grondgebied. In
Nederland is er sprake van een gelaagde overheid. Veel besluiten worden op landelijk niveau
genomen door de Rijksoverheid, maar ook de provinciale en gemeentelijke overheden
hebben beslissingsbevoegdheid. Het vinden van politieke oplossingen voor maatschappelijke
problemen verloopt volgens een vast patroon, met verschillende fasen. Het systeemmodel
van politieke besluitvorming, zoals te zien in bron 4, kan je helpen om inzicht te krijgen in
dit proces. Een maatschappelijk probleem moet eerst op de politieke agenda komen, dit heet
de invoerfase. Daarna moet er door de politiek een oplossing worden bedacht in de vorm van
, nieuwe wetgeving, dit is de omzetfase. Tot slot moet deze nieuwe wet uitgevoerd worden,
dit is de uitvoerfase.
De media vervullen regelmatig de rol van poortwachter. Dat zijn belangrijke schakels tussen
de samenleving en de politiek.
In Nederland hebben we een parlementaire democratie. Dat betekent dat we
volksvertegenwoordigers vragen om waarden en belangen af te wegen. Dat gebeurt alleen
als een maatschappelijk probleem in de omzetti ngsfase is beland. De regering is vervolgens
verantwoordelijk voor een goed verloop van de uitvoerfase.
Par 2
In Nederland bestaan traditioneel drie grote politieke stromingen. Een politieke stroming
bestaat uit een groep mensen die vergelijkbare ideeën hebben over hoe een rechtvaardige
samenleving eruitziet, en welke rol de overheid daarin zou moeten spelen. Deze drie
politieke stromingen zijn:
‒ het liberalisme
‒ de sociaaldemocraten
‒ de christendemocraten
Het liberalisme (rechts) is al vanaf de negentiende eeuw een van de grootste politieke
stromingen in Europa. In Nederland laten vooral de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie
(VVD) en Democraten 66 (D66) zich inspireren door het liberalisme.
De belangrijkste waarden binnen het liberalisme zijn vrijheid en eigen verantwoordelijkheid.
Liberalen vinden dat mensen meestal prima in staat zijn om hun eigen keuzes te maken. De
overheid moet de vrijheid van mensen dan ook zo min mogelijk beperken. Liberalen vinden
een overheid die bijvoorbeeld extra belasting heft op ongezonde voeding betuttelend.
Voor liberalen betekent vrijheid ook dat mensen de verantwoordelijkheid voor hun eigen
keuzes dragen.
- (economische) vrijheid
- Eigen verantwoordelijkheid van de burger
- Terughoudende rol van de overheid
Sociaaldemocraten ( links)vinden te grote inkomensverschillen wel een probleem. Zij
geloven niet dat mensen volledig zelf verantwoordelijk zijn voor hun succes of falen.
