Planologie: Wetenschap & Praktijk
HC 1: Planoloog als beleidsonderzoeker – David Evers (8 februari 2023)
Hoe werkt het beleidsproces?
- Correlatie of causaliteit?
- Hypothese of theorie?
Theories of the Policy Process – Sabatier (2007)
Er is theorie nodig over het beleidsproces, omdat het een ingewikkeld proces is:
- Veel betrokkenen (stakeholders, overheidsdiensten, media, consultants, experts etc)
- Lange tijdspanne: 10 – 40 jaar tot iedereen het eens is over het beleid, het beleid wordt
uitgevoerd of de resultaten van het beleid zichtbaar zijn
- Beleid wordt gemaakt door verschillende beleidsinstanties, die soms dwars tegen elkaar
werken
- Inhoudelijke onenigheid onderling: experts zijn het niet altijd eens over wat ‘de werkelijkheid
is’ en wat juist is
- Normatieve onenigheid over ‘wat zou moeten’ (welke thema’s het belangrijkst zijn: klimaat,
ongelijkheid, etc)
Nut van theorie volgens Sabatier
- Versimpelt de werkelijkheid om het begrijpelijk te maken
- Theorie is een conceptuele lens / aannames, die bepaalt wat belangrijk en verwaarloosbaar
is en bepaalt de belangrijke groeperingen
Er zijn twee manieren om de werkelijkheid te bevatten:
- Gezond verstand
o Gevoelsmatig
o Eigen ervaring bepalend
o Traditie / routine: ‘we hebben het altijd zo gedaan’
o Makkelijk en inherent, maar niet geschikt voor nieuwe situaties of transparant
- Wetenschap
o Helder en open zijn over methodes, data & concepten
o Streeft naar algemene verklaringen (theorieën) met empirische onderbouwing
Wetenschappelijke methode is het belangrijkste
Overzicht theorieën beleidsproces: (eerste 2 zijn belangrijk voor tentamen!)
Stages heuristic / beleidscyclus = logische stappen binnen het beleidsproces
- Beleid maken is een soort cyclus, die altijd in dezelfde richting verloopt:
o Probleemdefinitie: er is iets aan de hand in de maatschappij
toekomstverkenningen, probleem signaleren, besluiten om er iets aan te
gaan doen of niet (interveniëren of niet?)
- Beleidsvorming: wat ga je vervolgens doen?
ex-ante evaluatie door middel van het gebruik van instrumenten:
Stok (reguleren door middel van regels), wortel (prikkel geven, stimuleren,
gewenst gedrag aanmoedigen), preek (mensen overtuigen)
Implementatie: plan uitvoeren
ex durante evaluatie (evaluatie tijdens het uitvoeren van beleid): waar
loop je tegenaan, misschien teruggaan naar de instrumenten van vorige stap
Evaluatie: werkt het plan?
, ex-post evaluatie: nagaan of het beleid goed is uitgevoerd en of het
resultaat gewenst is
Deze beleidscyclus slaat eigenlijk nergens op volgens Teisman, want politiek en beleid lopen door
elkaar in plaats van dat het beleidsproces stap voor stap verloopt. Er is veel gelijktijdigheid en
afhankelijkheid, bepaalde processen beïnvloeden elkaar. Geen enkel proces verloopt zo zwart op wit
zoals het hier staat. Wel vormen veel instanties zoals gemeentes/ministeries hun plannen nog zo.
Multiple streams / stromentheorie = chaotisch model waarbij problemen en oplossingen toevallig
samenkomen. Hierbij zijn er wisselende stromen van problemen, oplossingen en politiek
(problem/policy/political)
o Bijvoorbeeld het fileprobleem in Nederland: staat vrijwel altijd (hoog) op de agenda.
In sommige perioden was het probleem groter dan op andere momenten, tijdens
lockdown amper bijvoorbeeld. Ook de oplossingen veranderen, soms is er meer
mogelijk dan op andere momenten. De stroom politiek verandert ook, soms zijn er
verkiezingen en is de politiek actiever dan op andere momenten.
o Op een gegeven moment komen de oplossingen en politiek samen, waardoor er een
window of opportunity ontstaat. Het kan ook zijn dat de problemen en oplossingen
samen komen.
Beleid kan pas gevormd worden/problemen kunnen pas opgelost worden als de 3 lijnen
samenkomen. Jij als planner/wetenschapper moet op het juiste moment inspringen om dat te
regelen.
HC 1: Planoloog als beleidsonderzoeker – David Evers (8 februari 2023)
Hoe werkt het beleidsproces?
- Correlatie of causaliteit?
- Hypothese of theorie?
Theories of the Policy Process – Sabatier (2007)
Er is theorie nodig over het beleidsproces, omdat het een ingewikkeld proces is:
- Veel betrokkenen (stakeholders, overheidsdiensten, media, consultants, experts etc)
- Lange tijdspanne: 10 – 40 jaar tot iedereen het eens is over het beleid, het beleid wordt
uitgevoerd of de resultaten van het beleid zichtbaar zijn
- Beleid wordt gemaakt door verschillende beleidsinstanties, die soms dwars tegen elkaar
werken
- Inhoudelijke onenigheid onderling: experts zijn het niet altijd eens over wat ‘de werkelijkheid
is’ en wat juist is
- Normatieve onenigheid over ‘wat zou moeten’ (welke thema’s het belangrijkst zijn: klimaat,
ongelijkheid, etc)
Nut van theorie volgens Sabatier
- Versimpelt de werkelijkheid om het begrijpelijk te maken
- Theorie is een conceptuele lens / aannames, die bepaalt wat belangrijk en verwaarloosbaar
is en bepaalt de belangrijke groeperingen
Er zijn twee manieren om de werkelijkheid te bevatten:
- Gezond verstand
o Gevoelsmatig
o Eigen ervaring bepalend
o Traditie / routine: ‘we hebben het altijd zo gedaan’
o Makkelijk en inherent, maar niet geschikt voor nieuwe situaties of transparant
- Wetenschap
o Helder en open zijn over methodes, data & concepten
o Streeft naar algemene verklaringen (theorieën) met empirische onderbouwing
Wetenschappelijke methode is het belangrijkste
Overzicht theorieën beleidsproces: (eerste 2 zijn belangrijk voor tentamen!)
Stages heuristic / beleidscyclus = logische stappen binnen het beleidsproces
- Beleid maken is een soort cyclus, die altijd in dezelfde richting verloopt:
o Probleemdefinitie: er is iets aan de hand in de maatschappij
toekomstverkenningen, probleem signaleren, besluiten om er iets aan te
gaan doen of niet (interveniëren of niet?)
- Beleidsvorming: wat ga je vervolgens doen?
ex-ante evaluatie door middel van het gebruik van instrumenten:
Stok (reguleren door middel van regels), wortel (prikkel geven, stimuleren,
gewenst gedrag aanmoedigen), preek (mensen overtuigen)
Implementatie: plan uitvoeren
ex durante evaluatie (evaluatie tijdens het uitvoeren van beleid): waar
loop je tegenaan, misschien teruggaan naar de instrumenten van vorige stap
Evaluatie: werkt het plan?
, ex-post evaluatie: nagaan of het beleid goed is uitgevoerd en of het
resultaat gewenst is
Deze beleidscyclus slaat eigenlijk nergens op volgens Teisman, want politiek en beleid lopen door
elkaar in plaats van dat het beleidsproces stap voor stap verloopt. Er is veel gelijktijdigheid en
afhankelijkheid, bepaalde processen beïnvloeden elkaar. Geen enkel proces verloopt zo zwart op wit
zoals het hier staat. Wel vormen veel instanties zoals gemeentes/ministeries hun plannen nog zo.
Multiple streams / stromentheorie = chaotisch model waarbij problemen en oplossingen toevallig
samenkomen. Hierbij zijn er wisselende stromen van problemen, oplossingen en politiek
(problem/policy/political)
o Bijvoorbeeld het fileprobleem in Nederland: staat vrijwel altijd (hoog) op de agenda.
In sommige perioden was het probleem groter dan op andere momenten, tijdens
lockdown amper bijvoorbeeld. Ook de oplossingen veranderen, soms is er meer
mogelijk dan op andere momenten. De stroom politiek verandert ook, soms zijn er
verkiezingen en is de politiek actiever dan op andere momenten.
o Op een gegeven moment komen de oplossingen en politiek samen, waardoor er een
window of opportunity ontstaat. Het kan ook zijn dat de problemen en oplossingen
samen komen.
Beleid kan pas gevormd worden/problemen kunnen pas opgelost worden als de 3 lijnen
samenkomen. Jij als planner/wetenschapper moet op het juiste moment inspringen om dat te
regelen.
