Examen VWO
2018
tijdvak 1
donderdag 17 mei
13.30 - 16.30 uur
scheikunde
Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.
Maak zo nodig gebruik van Binas of ScienceData.
Dit examen bestaat uit 27 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 67 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg, berekening of afleiding gevraagd wordt,
worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring,
uitleg, berekening of afleiding ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-1028-a-18-1-o
, De PEF-fles
Ieder jaar worden grote hoeveelheden PET-frisdrankflessen
geproduceerd. Het Nederlandse bedrijf Avantium heeft een proces
ontwikkeld om de kunststof PEF als alternatief voor PET te produceren.
Bij de productie van PEF wordt biomassa als grondstof gebruikt, terwijl
PET wordt geproduceerd uit aardolie.
Voor de productie van PEF worden plantaardige monosachariden zoals
glucose gebruikt. Glucose wordt in een eerste proces omgezet tot HMF.
Uit HMF kunnen verschillende stoffen worden gemaakt die voor de
chemische industrie bruikbaar zijn. In onderstaand schema zijn enkele
van deze stoffen schematisch weergegeven.
schema
O
H3C O O O HO
H OH
2 1 7
O O O O
O O HO
HO OH HO H OH
FDCA HMF O 6
O
O O H3C O CH3
HO OH HO OH
3 4 5
Bij de omzettingen van glucose tot de bovenstaande reactieproducten
komt geen koolstofdioxide vrij in de chemische reacties.
2p 1 Laat dit zien aan de hand van het schema.
Een ander gebruik van glucose is vergisting tot bio-ethanol, een proces
dat kan worden weergegeven met onderstaande reactievergelijking.
C H O 2 C H O + 2 CO
6 12 6 2 6 2
De atoomeconomie van de vergisting van glucose is minder gunstig dan
de atoomeconomie van de productie van HMF uit glucose. Voor de
productie van HMF is geen andere beginstof dan glucose nodig.
3p 2 Bereken de atoomeconomie van de productie van ethanol uit glucose en
de atoomeconomie van de productie van HMF uit glucose.
Gebruik Binas-tabel 37H of ScienceData-tabel 1.7.7.
VW-1028-a-18-1-o lees verder ►►►
, Zowel PET als PEF zijn polyesters. PEF is een copolymeer van
ethaan-1,2-diol en FDCA (zie schema).
3p 3 Geef een gedeelte van een molecuul PEF in structuurformule weer.
Dit gedeelte moet komen uit het midden van het molecuul en moet
bestaan uit twee eenheden van beide monomeren.
Sommige andere stoffen uit het schema kunnen ook worden gebruikt als
monomeren voor polyesters. De polymeren zijn dan meestal copolymeren
van twee monomeren. Eén stof uit het schema kan echter zonder een
ander monomeer als grondstof dienen voor een polyester.
1p 4 Geef het nummer van de stof uit het schema die zonder gebruik van een
ander monomeer een polyester kan vormen.
Avantium heeft een productieproces ontwikkeld waarbij FDCA met een
hoog rendement geproduceerd kan worden uit HMF. De productie start
met de reactie van HMF met methanol waarbij de stof MMF ontstaat.
MMF is een ether.
HMF + methanol MMF + H2O (reactie 1)
In het Avantium-proces wordt MMF vervolgens omgezet tot FDCA volgens
reactie 2.
MMF + zuurstof FDCA + methanol (reactie 2)
3p 5 Geef de vergelijking van reactie 2. Gebruik structuurformules voor de
ether MMF, FDCA en methanol.
Een al langer bekend proces om MMF om te zetten tot FDCA is
weergegeven in reactie 3.
MMF + zuurstof FDCA + H2O + CO2 (reactie 3)
De productie van FDCA volgens reacties 1 en 2 heeft een hoger
rendement dan volgens reacties 1 en 3.
Ook is de productiemethode van Avantium duurzamer als je let op de
uitgangspunten van de Groene Chemie.
Een medewerker van Avantium schrijft een artikel voor een breed publiek.
In het artikel verwerkt de medewerker twee argumenten op basis van
uitgangspunten 1 en 2 van de Groene Chemie, zodat duidelijk wordt dat
het productieproces van Avantium duurzamer is dan het oude proces.
2p 6 Geef twee argumenten die de medewerker in het artikel kan opnemen.
Maak gebruik van Binas-tabel 97F of ScienceData-tabel 38.6.
Noteer je antwoord als volgt:
Op basis van uitgangspunt 1:
Op basis van uitgangspunt 2:
VW-1028-a-18-1-o lees verder ►►►
, Wetenschappers hebben met behulp van modellen de CO2-uitstoot
berekend tijdens de zogeheten levenscyclus van zowel PET als PEF.
In de berekening van deze CO2-levenscyclus-uitstoot wordt uitgegaan van
de volgende punten:
1 de CO2-uitstoot van het productieproces en het transport van stoffen.
2 PET en PEF worden even vaak gerecycled.
3 de CO2-uitstoot van het verbranden van PET- en PEF-afval.
De CO2-uitstoot van de verbranding van PEF (punt 3) wordt buiten
beschouwing gelaten als FDCA en ethaan-1,2-diol geheel uit biomassa
worden gemaakt.
De CO2-uitstoot van de verbranding van PET wordt niet buiten
beschouwing gelaten.
2p 7 Leg uit waarom de CO2-uitstoot van de verbranding van PEF-afval buiten
beschouwing wordt gelaten in de berekening van de CO2-levenscyclus-
uitstoot als FDCA en ethaan-1,2-diol geheel uit biomassa zijn gemaakt en
waarom die bij PET niet buiten beschouwing wordt gelaten.
De berekende waarde van de CO2-uitstoot tijdens de levenscyclus van
geheel uit biomassa gemaakt PEF is 0,8 ton CO2 per ton polymeer.
De berekende waarde van de CO2-uitstoot tijdens de levenscyclus van
PET is 4,4 ton CO2 per ton polymeer.
3p 8 Bereken hoeveel ton CO2 per ton PET wordt uitgestoten door het
productieproces en het transport van stoffen.
Gebruik C10H8O4 als formule voor (de repeterende eenheid van) PET.
VW-1028-a-18-1-o lees verder ►►►
2018
tijdvak 1
donderdag 17 mei
13.30 - 16.30 uur
scheikunde
Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.
Maak zo nodig gebruik van Binas of ScienceData.
Dit examen bestaat uit 27 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 67 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg, berekening of afleiding gevraagd wordt,
worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring,
uitleg, berekening of afleiding ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-1028-a-18-1-o
, De PEF-fles
Ieder jaar worden grote hoeveelheden PET-frisdrankflessen
geproduceerd. Het Nederlandse bedrijf Avantium heeft een proces
ontwikkeld om de kunststof PEF als alternatief voor PET te produceren.
Bij de productie van PEF wordt biomassa als grondstof gebruikt, terwijl
PET wordt geproduceerd uit aardolie.
Voor de productie van PEF worden plantaardige monosachariden zoals
glucose gebruikt. Glucose wordt in een eerste proces omgezet tot HMF.
Uit HMF kunnen verschillende stoffen worden gemaakt die voor de
chemische industrie bruikbaar zijn. In onderstaand schema zijn enkele
van deze stoffen schematisch weergegeven.
schema
O
H3C O O O HO
H OH
2 1 7
O O O O
O O HO
HO OH HO H OH
FDCA HMF O 6
O
O O H3C O CH3
HO OH HO OH
3 4 5
Bij de omzettingen van glucose tot de bovenstaande reactieproducten
komt geen koolstofdioxide vrij in de chemische reacties.
2p 1 Laat dit zien aan de hand van het schema.
Een ander gebruik van glucose is vergisting tot bio-ethanol, een proces
dat kan worden weergegeven met onderstaande reactievergelijking.
C H O 2 C H O + 2 CO
6 12 6 2 6 2
De atoomeconomie van de vergisting van glucose is minder gunstig dan
de atoomeconomie van de productie van HMF uit glucose. Voor de
productie van HMF is geen andere beginstof dan glucose nodig.
3p 2 Bereken de atoomeconomie van de productie van ethanol uit glucose en
de atoomeconomie van de productie van HMF uit glucose.
Gebruik Binas-tabel 37H of ScienceData-tabel 1.7.7.
VW-1028-a-18-1-o lees verder ►►►
, Zowel PET als PEF zijn polyesters. PEF is een copolymeer van
ethaan-1,2-diol en FDCA (zie schema).
3p 3 Geef een gedeelte van een molecuul PEF in structuurformule weer.
Dit gedeelte moet komen uit het midden van het molecuul en moet
bestaan uit twee eenheden van beide monomeren.
Sommige andere stoffen uit het schema kunnen ook worden gebruikt als
monomeren voor polyesters. De polymeren zijn dan meestal copolymeren
van twee monomeren. Eén stof uit het schema kan echter zonder een
ander monomeer als grondstof dienen voor een polyester.
1p 4 Geef het nummer van de stof uit het schema die zonder gebruik van een
ander monomeer een polyester kan vormen.
Avantium heeft een productieproces ontwikkeld waarbij FDCA met een
hoog rendement geproduceerd kan worden uit HMF. De productie start
met de reactie van HMF met methanol waarbij de stof MMF ontstaat.
MMF is een ether.
HMF + methanol MMF + H2O (reactie 1)
In het Avantium-proces wordt MMF vervolgens omgezet tot FDCA volgens
reactie 2.
MMF + zuurstof FDCA + methanol (reactie 2)
3p 5 Geef de vergelijking van reactie 2. Gebruik structuurformules voor de
ether MMF, FDCA en methanol.
Een al langer bekend proces om MMF om te zetten tot FDCA is
weergegeven in reactie 3.
MMF + zuurstof FDCA + H2O + CO2 (reactie 3)
De productie van FDCA volgens reacties 1 en 2 heeft een hoger
rendement dan volgens reacties 1 en 3.
Ook is de productiemethode van Avantium duurzamer als je let op de
uitgangspunten van de Groene Chemie.
Een medewerker van Avantium schrijft een artikel voor een breed publiek.
In het artikel verwerkt de medewerker twee argumenten op basis van
uitgangspunten 1 en 2 van de Groene Chemie, zodat duidelijk wordt dat
het productieproces van Avantium duurzamer is dan het oude proces.
2p 6 Geef twee argumenten die de medewerker in het artikel kan opnemen.
Maak gebruik van Binas-tabel 97F of ScienceData-tabel 38.6.
Noteer je antwoord als volgt:
Op basis van uitgangspunt 1:
Op basis van uitgangspunt 2:
VW-1028-a-18-1-o lees verder ►►►
, Wetenschappers hebben met behulp van modellen de CO2-uitstoot
berekend tijdens de zogeheten levenscyclus van zowel PET als PEF.
In de berekening van deze CO2-levenscyclus-uitstoot wordt uitgegaan van
de volgende punten:
1 de CO2-uitstoot van het productieproces en het transport van stoffen.
2 PET en PEF worden even vaak gerecycled.
3 de CO2-uitstoot van het verbranden van PET- en PEF-afval.
De CO2-uitstoot van de verbranding van PEF (punt 3) wordt buiten
beschouwing gelaten als FDCA en ethaan-1,2-diol geheel uit biomassa
worden gemaakt.
De CO2-uitstoot van de verbranding van PET wordt niet buiten
beschouwing gelaten.
2p 7 Leg uit waarom de CO2-uitstoot van de verbranding van PEF-afval buiten
beschouwing wordt gelaten in de berekening van de CO2-levenscyclus-
uitstoot als FDCA en ethaan-1,2-diol geheel uit biomassa zijn gemaakt en
waarom die bij PET niet buiten beschouwing wordt gelaten.
De berekende waarde van de CO2-uitstoot tijdens de levenscyclus van
geheel uit biomassa gemaakt PEF is 0,8 ton CO2 per ton polymeer.
De berekende waarde van de CO2-uitstoot tijdens de levenscyclus van
PET is 4,4 ton CO2 per ton polymeer.
3p 8 Bereken hoeveel ton CO2 per ton PET wordt uitgestoten door het
productieproces en het transport van stoffen.
Gebruik C10H8O4 als formule voor (de repeterende eenheid van) PET.
VW-1028-a-18-1-o lees verder ►►►
