Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 | Inleidende begrippen in de economie ...................................................................................... 4
1.1 Het begrip economie ............................................................................................................................ 4
1.2 Welvaart, welzijn en welstand ..................................................................................................................... 4
1.3 Behoeften ..................................................................................................................................................... 4
1.4 Productie ...................................................................................................................................................... 5
1.5 Economische orde ........................................................................................................................................ 6
1.6 Niveaus binnen de economie ....................................................................................................................... 6
1.7 Data van de economie ................................................................................................................................. 6
1.8 Economische indicatoren ............................................................................................................................. 7
Hoofdstuk 2 | Macro-economie ..................................................................................................................... 8
2.1 Macro-economische grootheden ................................................................................................................. 8
2.2 Economische kringloop ................................................................................................................................ 8
2.3 Nationaal inkomen ....................................................................................................................................... 8
2.4 Nationaal product en toegevoegde waarde ................................................................................................ 9
2.5 Investeringen................................................................................................................................................ 9
2.6 Bestedingen................................................................................................................................................ 10
2.7 Arbeidsmarkt en werkloosheid................................................................................................................... 11
2.8 Beroepsbevolking ....................................................................................................................................... 12
2.9 Instanties die economische data verzamelen............................................................................................. 12
2.10 Conjunctuur en structuur van de economie ............................................................................................. 13
2.11 Overheid en conjunctuurbeleid ................................................................................................................ 14
2.12 Onroerendgoedmarkt en conjunctuur...................................................................................................... 14
2.13 Overheid en structuurbeleid ..................................................................................................................... 15
2.14 Invloeden vanuit het buitenland op structuur en conjunctuur ................................................................. 15
2.15 De coronacrisis: een nieuwe fase van laagconjunctuur ........................................................................... 15
Hoofdstuk 3 | Meso-economie: bedrijfstak en concurrentieverhoudingen ....................................................16
3.1 Bedrijfstak, branche en bedrijfskolom........................................................................................................ 16
3.2 Onderneming ............................................................................................................................................. 18
3.3 Productlevenscyclus ................................................................................................................................... 19
3.4 Boston Consultancy Group en BCG Matrix ................................................................................................. 19
5.5 Bedrijfstak makelaardij .............................................................................................................................. 20
Hoofdstuk 4 | Micro-economie: consumenten- en producentengedrag .........................................................21
4.1 Consumptie en consumentengedrag.......................................................................................................... 21
4.2 Vraagcurven en inkomen ........................................................................................................................... 21
, 4.3 Prijsgevoeligheid van de vraag .................................................................................................................. 22
4.4 Vraagvergelijking opbouw ......................................................................................................................... 22
4.5 Relatie inkomen en soorten gevraagde goederen ..................................................................................... 23
4.6 Registratie consumptie .............................................................................................................................. 24
4.7 Productie en producentengedrag............................................................................................................... 24
4.8 Constante, variabele en marginale kosten ................................................................................................. 24
4.9 Aanbodcurven ............................................................................................................................................ 25
4.10 Evenwichtsprijs......................................................................................................................................... 25
4.11 Gedrag bij aanbieders van onroerend goed ............................................................................................. 25
4.12 Vastgoedcyclus......................................................................................................................................... 26
4.13 Kengetallen productie .............................................................................................................................. 26
4.14 Prijselasticiteit van de vraag .................................................................................................................... 26
Hoofdstuk 5 | Markten .................................................................................................................................28
5.1 Marktkenmerken........................................................................................................................................ 28
5.2 De vier marktvormen ................................................................................................................................. 29
5.3 Constante, variabele en marginale kosten ................................................................................................. 30
5.4 Break-even analyse .................................................................................................................................... 31
5.5 Marktvormen: winst, kosten en opbrengsten ............................................................................................ 31
5.6 Marktvormen bij onroerend goed .............................................................................................................. 32
5.7 Overheidsingrijpen in de markt .................................................................................................................. 34
5.8 Ingrijpen overheid op de woningmarkt ...................................................................................................... 35
Hoofdstuk 6 | Geld en bankwezen ................................................................................................................36
6.1 Geschiedenis van geld ................................................................................................................................ 36
6.2 Geldstelsels ................................................................................................................................................ 36
6.3 Soorten en functies van geld ...................................................................................................................... 36
6.4 Het bankbedrijf .......................................................................................................................................... 36
6.5 Maatschappelijke geldhoeveelheid ............................................................................................................ 37
6.6 Geldschepping en geldvernietiging ............................................................................................................ 38
6.7 Geldtheorie: Keynes en Fisher .................................................................................................................... 39
6.8 Vermogensmarkt: geldmarkt en kapitaalmarkt......................................................................................... 39
6.9 Valutamarkten en wisselkoersen ............................................................................................................... 41
6.10 Inflatie en geld ......................................................................................................................................... 41
6.11 Rente en geld ........................................................................................................................................... 42
6.12 Europese Unie en geld: de Europese Centrale Bank (ECB) ....................................................................... 42
6.13 Instrumenten van monetaire politiek ....................................................................................................... 43
6.14 Beursgenoteerde aandelen ...................................................................................................................... 43
6.15 De kredietcrisis ......................................................................................................................................... 43
,Hoofdstuk 7 | De overheid, instanties en internationale handel....................................................................44
7.1 Nederlandse overheid en haar functie in de economie .............................................................................. 44
7.2 Overheidsingrijpen bij machtsconcentraties .............................................................................................. 45
7.3 Instanties van belang voor de economie .................................................................................................... 46
7.4 Betalingsbalans .......................................................................................................................................... 46
7.5 Overheidsfinanciën..................................................................................................................................... 48
7.6 Europese overheid en de economie ............................................................................................................ 48
7.7 Europees ingrijpen op de vrije markt ......................................................................................................... 48
7.8 Europese instellingen met belang voor de economie ................................................................................. 48
7.9 Internationale handel ................................................................................................................................. 49
Hoofdstuk 8 | Statistiek ................................................................................................................................50
8.1 Statische presentatie .................................................................................................................................. 50
8.2 Trendlijn en extrapoleren ........................................................................................................................... 50
8.3 Percentages, reële en nominale getallen ................................................................................................... 50
8.4 Indexcijfers en kengetallen......................................................................................................................... 51
8.5 Indexcijfers en wijziging van het basisjaar ................................................................................................. 51
8.6 Krapte-indicator NVM ................................................................................................................................ 51
8.7 Extrapolatie en interpolatie ....................................................................................................................... 52
, Hoofdstuk 1 | Inleidende begrippen in de economie
1.1 Het begrip economie
Economie betekend huishoudkunde en dat heeft te maken met keuzes maken.
Gezinnen worden in de economie, consumentenhuishoudingen genoemd. Zij maken
voortdurend keuzes. Met beschikbare middelen, zoals het inkomen, proberen zij zo veel
mogelijk doelen te realiseren.
Bedrijven worden in de economie, bedrijfshuishoudingen genoemd. Zij combineren de
beperkt aanwezige grondstoffen, machines en personeel met elkaar om zo hun doelstelling
te bereiken. De doelstelling is om maximaal resultaat te behalen/realiseren, maximale winst
tegen maximale kosten.
Zowel consumenten als bedrijven proberen zoveel mogelijk behoeften te bevredigen, dit
wordt maximale behoeftebevrediging genoemd. Zij proberen met de beschikbare middelen
combinaties te maken die hen maximaal nut opleveren. Dit wordt nutmaximalisatie
genoemd.
Schaarste is de spanning tussen de behoefte en de beschikbare middelen. Zo kan je 10 keer
per jaar op vakantie willen, maar de beschikbare middelen zoals het inkomen laten dit niet
toe.
Beschikbare schaarse middelen zijn alternatief aanwendbaar. Dit betekend dat je voor
hetzelfde geld ook een andere keuze kan maken. De consument kan op vakantie gaan van
zijn vakantiegeld, maar kan hiervan ook een fiets of iets anders kopen.
1.2 Welvaart, welzijn en welstand
Welvaart is de mate waarin de spanning tussen behoeften en beperkte middelen is
opgeheven. In Nederland kunnen we de meeste behoeften, zoals voedsel, onderdak,
transport en recreatie redelijk tot goed bevredigen. Er is sprake van redelijke welvaart in
Nederland.
Welzijn is de mate van bevrediging van behoeften die niet afhankelijk zijn van schaars
beschikbare middelen, zoals inkomen. Deze middelen zijn namelijk kosteloos en onbeperkt
beschikbaar. Bijvoorbeeld: zuurstof, lucht, natuur, zout water uit de zee etc. Ook hangt
welzijn af van je gevoel. Bijvoorbeeld: verliefd zijn, goed in je vel zitten en goed met anderen
om kunnen gaan.
Welstand heeft te maken met persoonlijke voorspoed, zoals gezond zijn of bemiddeld zijn.
1.3 Behoeften
Behoefte is het menselijk verlangen waaraan voldaan wordt door de beschikking over
schaarse goederen en diensten. De behoefte van de mens is oneindig. Een eenmaal vervulde
behoefte leidt vanzelf tot het ontstaan van meer behoeften. De behoeftebevrediging wordt
slechts afgeremd door het beschikbare inkomen.
Er zijn verschillende soorten behoeften:
• Primaire behoeften à Behoeften aan elementaire goederen, zoals voedsel,
onderdak en veiligheid.
• Secundaire behoeften à Behoeften aan goederen die niet noodzakelijk zijn, zoals
luxegoederen en reizen.
• Stoffelijke behoeften à Behoeften aan tastbare goederen, zoals voedsel, auto’s en
meubels.
Hoofdstuk 1 | Inleidende begrippen in de economie ...................................................................................... 4
1.1 Het begrip economie ............................................................................................................................ 4
1.2 Welvaart, welzijn en welstand ..................................................................................................................... 4
1.3 Behoeften ..................................................................................................................................................... 4
1.4 Productie ...................................................................................................................................................... 5
1.5 Economische orde ........................................................................................................................................ 6
1.6 Niveaus binnen de economie ....................................................................................................................... 6
1.7 Data van de economie ................................................................................................................................. 6
1.8 Economische indicatoren ............................................................................................................................. 7
Hoofdstuk 2 | Macro-economie ..................................................................................................................... 8
2.1 Macro-economische grootheden ................................................................................................................. 8
2.2 Economische kringloop ................................................................................................................................ 8
2.3 Nationaal inkomen ....................................................................................................................................... 8
2.4 Nationaal product en toegevoegde waarde ................................................................................................ 9
2.5 Investeringen................................................................................................................................................ 9
2.6 Bestedingen................................................................................................................................................ 10
2.7 Arbeidsmarkt en werkloosheid................................................................................................................... 11
2.8 Beroepsbevolking ....................................................................................................................................... 12
2.9 Instanties die economische data verzamelen............................................................................................. 12
2.10 Conjunctuur en structuur van de economie ............................................................................................. 13
2.11 Overheid en conjunctuurbeleid ................................................................................................................ 14
2.12 Onroerendgoedmarkt en conjunctuur...................................................................................................... 14
2.13 Overheid en structuurbeleid ..................................................................................................................... 15
2.14 Invloeden vanuit het buitenland op structuur en conjunctuur ................................................................. 15
2.15 De coronacrisis: een nieuwe fase van laagconjunctuur ........................................................................... 15
Hoofdstuk 3 | Meso-economie: bedrijfstak en concurrentieverhoudingen ....................................................16
3.1 Bedrijfstak, branche en bedrijfskolom........................................................................................................ 16
3.2 Onderneming ............................................................................................................................................. 18
3.3 Productlevenscyclus ................................................................................................................................... 19
3.4 Boston Consultancy Group en BCG Matrix ................................................................................................. 19
5.5 Bedrijfstak makelaardij .............................................................................................................................. 20
Hoofdstuk 4 | Micro-economie: consumenten- en producentengedrag .........................................................21
4.1 Consumptie en consumentengedrag.......................................................................................................... 21
4.2 Vraagcurven en inkomen ........................................................................................................................... 21
, 4.3 Prijsgevoeligheid van de vraag .................................................................................................................. 22
4.4 Vraagvergelijking opbouw ......................................................................................................................... 22
4.5 Relatie inkomen en soorten gevraagde goederen ..................................................................................... 23
4.6 Registratie consumptie .............................................................................................................................. 24
4.7 Productie en producentengedrag............................................................................................................... 24
4.8 Constante, variabele en marginale kosten ................................................................................................. 24
4.9 Aanbodcurven ............................................................................................................................................ 25
4.10 Evenwichtsprijs......................................................................................................................................... 25
4.11 Gedrag bij aanbieders van onroerend goed ............................................................................................. 25
4.12 Vastgoedcyclus......................................................................................................................................... 26
4.13 Kengetallen productie .............................................................................................................................. 26
4.14 Prijselasticiteit van de vraag .................................................................................................................... 26
Hoofdstuk 5 | Markten .................................................................................................................................28
5.1 Marktkenmerken........................................................................................................................................ 28
5.2 De vier marktvormen ................................................................................................................................. 29
5.3 Constante, variabele en marginale kosten ................................................................................................. 30
5.4 Break-even analyse .................................................................................................................................... 31
5.5 Marktvormen: winst, kosten en opbrengsten ............................................................................................ 31
5.6 Marktvormen bij onroerend goed .............................................................................................................. 32
5.7 Overheidsingrijpen in de markt .................................................................................................................. 34
5.8 Ingrijpen overheid op de woningmarkt ...................................................................................................... 35
Hoofdstuk 6 | Geld en bankwezen ................................................................................................................36
6.1 Geschiedenis van geld ................................................................................................................................ 36
6.2 Geldstelsels ................................................................................................................................................ 36
6.3 Soorten en functies van geld ...................................................................................................................... 36
6.4 Het bankbedrijf .......................................................................................................................................... 36
6.5 Maatschappelijke geldhoeveelheid ............................................................................................................ 37
6.6 Geldschepping en geldvernietiging ............................................................................................................ 38
6.7 Geldtheorie: Keynes en Fisher .................................................................................................................... 39
6.8 Vermogensmarkt: geldmarkt en kapitaalmarkt......................................................................................... 39
6.9 Valutamarkten en wisselkoersen ............................................................................................................... 41
6.10 Inflatie en geld ......................................................................................................................................... 41
6.11 Rente en geld ........................................................................................................................................... 42
6.12 Europese Unie en geld: de Europese Centrale Bank (ECB) ....................................................................... 42
6.13 Instrumenten van monetaire politiek ....................................................................................................... 43
6.14 Beursgenoteerde aandelen ...................................................................................................................... 43
6.15 De kredietcrisis ......................................................................................................................................... 43
,Hoofdstuk 7 | De overheid, instanties en internationale handel....................................................................44
7.1 Nederlandse overheid en haar functie in de economie .............................................................................. 44
7.2 Overheidsingrijpen bij machtsconcentraties .............................................................................................. 45
7.3 Instanties van belang voor de economie .................................................................................................... 46
7.4 Betalingsbalans .......................................................................................................................................... 46
7.5 Overheidsfinanciën..................................................................................................................................... 48
7.6 Europese overheid en de economie ............................................................................................................ 48
7.7 Europees ingrijpen op de vrije markt ......................................................................................................... 48
7.8 Europese instellingen met belang voor de economie ................................................................................. 48
7.9 Internationale handel ................................................................................................................................. 49
Hoofdstuk 8 | Statistiek ................................................................................................................................50
8.1 Statische presentatie .................................................................................................................................. 50
8.2 Trendlijn en extrapoleren ........................................................................................................................... 50
8.3 Percentages, reële en nominale getallen ................................................................................................... 50
8.4 Indexcijfers en kengetallen......................................................................................................................... 51
8.5 Indexcijfers en wijziging van het basisjaar ................................................................................................. 51
8.6 Krapte-indicator NVM ................................................................................................................................ 51
8.7 Extrapolatie en interpolatie ....................................................................................................................... 52
, Hoofdstuk 1 | Inleidende begrippen in de economie
1.1 Het begrip economie
Economie betekend huishoudkunde en dat heeft te maken met keuzes maken.
Gezinnen worden in de economie, consumentenhuishoudingen genoemd. Zij maken
voortdurend keuzes. Met beschikbare middelen, zoals het inkomen, proberen zij zo veel
mogelijk doelen te realiseren.
Bedrijven worden in de economie, bedrijfshuishoudingen genoemd. Zij combineren de
beperkt aanwezige grondstoffen, machines en personeel met elkaar om zo hun doelstelling
te bereiken. De doelstelling is om maximaal resultaat te behalen/realiseren, maximale winst
tegen maximale kosten.
Zowel consumenten als bedrijven proberen zoveel mogelijk behoeften te bevredigen, dit
wordt maximale behoeftebevrediging genoemd. Zij proberen met de beschikbare middelen
combinaties te maken die hen maximaal nut opleveren. Dit wordt nutmaximalisatie
genoemd.
Schaarste is de spanning tussen de behoefte en de beschikbare middelen. Zo kan je 10 keer
per jaar op vakantie willen, maar de beschikbare middelen zoals het inkomen laten dit niet
toe.
Beschikbare schaarse middelen zijn alternatief aanwendbaar. Dit betekend dat je voor
hetzelfde geld ook een andere keuze kan maken. De consument kan op vakantie gaan van
zijn vakantiegeld, maar kan hiervan ook een fiets of iets anders kopen.
1.2 Welvaart, welzijn en welstand
Welvaart is de mate waarin de spanning tussen behoeften en beperkte middelen is
opgeheven. In Nederland kunnen we de meeste behoeften, zoals voedsel, onderdak,
transport en recreatie redelijk tot goed bevredigen. Er is sprake van redelijke welvaart in
Nederland.
Welzijn is de mate van bevrediging van behoeften die niet afhankelijk zijn van schaars
beschikbare middelen, zoals inkomen. Deze middelen zijn namelijk kosteloos en onbeperkt
beschikbaar. Bijvoorbeeld: zuurstof, lucht, natuur, zout water uit de zee etc. Ook hangt
welzijn af van je gevoel. Bijvoorbeeld: verliefd zijn, goed in je vel zitten en goed met anderen
om kunnen gaan.
Welstand heeft te maken met persoonlijke voorspoed, zoals gezond zijn of bemiddeld zijn.
1.3 Behoeften
Behoefte is het menselijk verlangen waaraan voldaan wordt door de beschikking over
schaarse goederen en diensten. De behoefte van de mens is oneindig. Een eenmaal vervulde
behoefte leidt vanzelf tot het ontstaan van meer behoeften. De behoeftebevrediging wordt
slechts afgeremd door het beschikbare inkomen.
Er zijn verschillende soorten behoeften:
• Primaire behoeften à Behoeften aan elementaire goederen, zoals voedsel,
onderdak en veiligheid.
• Secundaire behoeften à Behoeften aan goederen die niet noodzakelijk zijn, zoals
luxegoederen en reizen.
• Stoffelijke behoeften à Behoeften aan tastbare goederen, zoals voedsel, auto’s en
meubels.
