Studentenwerkblad 1 Perspectieven op het materiële strafrecht
Opgave 2 - Legaliteit
a. Welke drie verschillende dimensies van het legaliteitsbeginsel beschrijven Kelk en De
Jong? Leg ook uit wat deze dimensies inhouden.
1) Constitutionele dimensie Alleen wetgever mag feiten strafbaar stellen
2) Rechtsbeschermende dimensie De wet stelt grenzen aan de overheid tot straffen
3) Generaal-preventieve dimensie De wet stelt grenzen aan gedrag van mensen
Lees de (niet voorgeschreven) uitspraak van de Hoge Raad:
HR 5 april 2016, ECLI:NL:HR:2016:554, NJ 2016/315, met name r.o. 2.4.1-2.5.4 (zie Canvas).
b. Welke dimensie van het legaliteitsbeginsel is hier met name in het geding en
waarom? Motiveer je antwoord.
Constitutionele dimensie; rechter leest een bestanddeel in in een wettelijke
bepaling. Rechtsbeschermende dimensie ook.
Opgave 3 - Rechtsgoederen
Bekijk de inhoudsopgave van het Wetboek van Strafrecht en bestudeer met name de
indeling van het Tweede Boek en Derde Boek.
a. Wat valt je op aan de indeling en/of volgorde van de titels in deze twee boeken?
Motiveer je antwoord.
In het Tweede Boek staan misdrijven en in het Derde Boek staan overtredingen.
Soort trechter van algemene/collectieve/staatsbelangen naar meer persoonlijke belangen
en bezit; daarna nog dingen eraan ‘’vastgeplakt’’.
b. Welke belangrijke bijzondere wetten met strafbaarstellingen bestaan naast het Wetboek
van Strafrecht en welke rechtsgoederen worden daarin hoofdzakelijk beschermd?
Wegenverkeerswet; verkeersveiligheid, Opiumwet; volksgezondheid & openbare orde,
Wet wapens en munitie; veiligheid van personen, Wet economische delicten; bescherming
economische verkeer, Wet internationale misdrijven; bescherming tegen
oorlogsmisdrijven
Opgave 4 - Europees strafrecht
Lees de (niet voorgeschreven) Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad
van 5 april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de bescherming
van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit 2002/629/JBZ van de Raad (zie
Canvas).
a. Kan de Nederlandse strafrechter een verdachte op basis van een Europese richtlijn
zonder meer strafrechtelijk veroordelen?
Nee, een Europese richtlijn heeft geen rechtstreekse werking. Het moet eerst
geïmplementeerd worden in de Nederlandse rechtsorde.
, Artikel 1 lid 1 Sr (legaliteitsbeginsel) vereist een wettelijke grondslag; ook in geval
van verordeningen.
b. Wat zijn de rechtsgrondslag en doelstelling van deze richtlijn?
Art. 83 VWEU; ‘minimumvoorschriften’
(Art. 82 VWEU ook; ziet op het procesrecht)
Doel is het voorkomen en bestrijden van mensenhandel en de bescherming van
slachtoffers daarvan (pre-ambule)
c. Hoe is de richtlijn in het Nederlandse materiële strafrecht geïmplementeerd?
Artikel 273f Sr is gewijzigd
Lees het voorgeschreven artikel van J.W. Ouwerkerk, ‘What’s the EU got to do with it? Over
de strafbaarstelling van verkrachting, genderspecifiek wetgeven en uitdijende
strafbaarstellingsbevoegdheden van de Europese Unie’, DD 2022/39.
c. Welke problemen voorziet Ouwerkerk ten aanzien van het voorstel van de Europese
Commissie om een EU-richtlijn op te stellen over de verkrachting van vrouwen?
De keuze van de Europese Commissie om enkel de verkrachting van vrouwen
strafrechtelijk te normen, is niet alleen strijdig met de Nederlandse traditie van niet-
genderspecifieke strafwetgeving, maar staat ook haaks op het streven om middels
gemoderniseerde verkrachtingsbepalingen aan vrouwen en mannen dezelfde wettelijke
bescherming te bieden.
Opgave 2 - Legaliteit
a. Welke drie verschillende dimensies van het legaliteitsbeginsel beschrijven Kelk en De
Jong? Leg ook uit wat deze dimensies inhouden.
1) Constitutionele dimensie Alleen wetgever mag feiten strafbaar stellen
2) Rechtsbeschermende dimensie De wet stelt grenzen aan de overheid tot straffen
3) Generaal-preventieve dimensie De wet stelt grenzen aan gedrag van mensen
Lees de (niet voorgeschreven) uitspraak van de Hoge Raad:
HR 5 april 2016, ECLI:NL:HR:2016:554, NJ 2016/315, met name r.o. 2.4.1-2.5.4 (zie Canvas).
b. Welke dimensie van het legaliteitsbeginsel is hier met name in het geding en
waarom? Motiveer je antwoord.
Constitutionele dimensie; rechter leest een bestanddeel in in een wettelijke
bepaling. Rechtsbeschermende dimensie ook.
Opgave 3 - Rechtsgoederen
Bekijk de inhoudsopgave van het Wetboek van Strafrecht en bestudeer met name de
indeling van het Tweede Boek en Derde Boek.
a. Wat valt je op aan de indeling en/of volgorde van de titels in deze twee boeken?
Motiveer je antwoord.
In het Tweede Boek staan misdrijven en in het Derde Boek staan overtredingen.
Soort trechter van algemene/collectieve/staatsbelangen naar meer persoonlijke belangen
en bezit; daarna nog dingen eraan ‘’vastgeplakt’’.
b. Welke belangrijke bijzondere wetten met strafbaarstellingen bestaan naast het Wetboek
van Strafrecht en welke rechtsgoederen worden daarin hoofdzakelijk beschermd?
Wegenverkeerswet; verkeersveiligheid, Opiumwet; volksgezondheid & openbare orde,
Wet wapens en munitie; veiligheid van personen, Wet economische delicten; bescherming
economische verkeer, Wet internationale misdrijven; bescherming tegen
oorlogsmisdrijven
Opgave 4 - Europees strafrecht
Lees de (niet voorgeschreven) Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad
van 5 april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de bescherming
van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit 2002/629/JBZ van de Raad (zie
Canvas).
a. Kan de Nederlandse strafrechter een verdachte op basis van een Europese richtlijn
zonder meer strafrechtelijk veroordelen?
Nee, een Europese richtlijn heeft geen rechtstreekse werking. Het moet eerst
geïmplementeerd worden in de Nederlandse rechtsorde.
, Artikel 1 lid 1 Sr (legaliteitsbeginsel) vereist een wettelijke grondslag; ook in geval
van verordeningen.
b. Wat zijn de rechtsgrondslag en doelstelling van deze richtlijn?
Art. 83 VWEU; ‘minimumvoorschriften’
(Art. 82 VWEU ook; ziet op het procesrecht)
Doel is het voorkomen en bestrijden van mensenhandel en de bescherming van
slachtoffers daarvan (pre-ambule)
c. Hoe is de richtlijn in het Nederlandse materiële strafrecht geïmplementeerd?
Artikel 273f Sr is gewijzigd
Lees het voorgeschreven artikel van J.W. Ouwerkerk, ‘What’s the EU got to do with it? Over
de strafbaarstelling van verkrachting, genderspecifiek wetgeven en uitdijende
strafbaarstellingsbevoegdheden van de Europese Unie’, DD 2022/39.
c. Welke problemen voorziet Ouwerkerk ten aanzien van het voorstel van de Europese
Commissie om een EU-richtlijn op te stellen over de verkrachting van vrouwen?
De keuze van de Europese Commissie om enkel de verkrachting van vrouwen
strafrechtelijk te normen, is niet alleen strijdig met de Nederlandse traditie van niet-
genderspecifieke strafwetgeving, maar staat ook haaks op het streven om middels
gemoderniseerde verkrachtingsbepalingen aan vrouwen en mannen dezelfde wettelijke
bescherming te bieden.
