Geweldloos verzet in gezinnen.
Een nieuwe benadering van gewelddadig en
zelfdestructief gedrag van kinderen en adolescenten.
Tweede, herziene druk.
Haim Omer
Eliane Wiebenga
1
,Inhoudsopgave
1. Geweldloos verzet: een nieuwe benadering van gewelddadig en zelfdestructief gedrag van
kinderen en adolescenten......................................................................................................................6
1.1 Inleiding........................................................................................................................................6
1.2 Geweldloos verzet is een vorm van vechten.................................................................................6
1.3 Geweldloos verzet tegenover verbale overreding........................................................................6
1.4 Als geweldloos verzet geweld ontmoet........................................................................................8
1.5 Uit het isolement treden en de noodzaak van openheid..............................................................8
1.6 Het doorbreken van automatische gehoorzaamheid aan het machtsblok....................................8
1.7 Interne krachten bij geweldloos verzet.........................................................................................8
1.8 Zelfdiscipline in geweldloosheid...................................................................................................9
1.9 De doelen van geweldloos verzet...............................................................................................10
1.10 Respect voor de tegenstander en verzoeningsgebaren............................................................10
2. Escalatieprocessen............................................................................................................................10
2.1 Inleiding......................................................................................................................................10
2.2 De strijd opgeven........................................................................................................................10
2.3 Wie is de baas?...........................................................................................................................11
2.4 Emotionele arousal.....................................................................................................................11
2.5 Ineffectief taalgebruik.................................................................................................................11
2.6 Polarisatie en wederzijds afstand nemen....................................................................................11
2.7 Gevangen in vijandigheid............................................................................................................12
2.8 Relatiegebaren............................................................................................................................12
2.9 Escalatie: een geïntegreerd model..............................................................................................12
3. Handleiding voor ouders...................................................................................................................12
3.1 Inleiding......................................................................................................................................12
3.2 Geweldloos verzet......................................................................................................................12
3.3 Waakzame zorg...........................................................................................................................13
3.4 Voorkomen van escalaties..........................................................................................................13
3.4.1 Provocaties weerstaan.........................................................................................................13
3.4.2 Principe van de uitgestelde reactie......................................................................................13
3.5 De aankondiging.........................................................................................................................13
3.5.1 Prioriteiten stellen...............................................................................................................13
3.5.2 De inhoud van de aankondiging...........................................................................................14
3.5.3 Hoe en wanneer doet u de aankondiging?..........................................................................14
3.5.4 Mogelijke reacties van het kind...........................................................................................14
2
, 3.5.5 Hoe verder na de aankondiging?.........................................................................................14
3.6 De sit-in.......................................................................................................................................15
3.6.1 Hoe verloopt een sit-in?.......................................................................................................15
3.6.2 Veel voorkomende reacties op een sit-in.............................................................................15
3.7 Het oplossingsverzoek................................................................................................................15
3.8 Bevelen negeren.........................................................................................................................16
3.8.1 Weigeren diensten te verlenen............................................................................................16
3.8.2 Het doorbreken van taboes.................................................................................................16
3.9 Relatiegebaren............................................................................................................................16
3.10 Het geheim doorbreken: helpers, bemiddelaars en de ‘publieke opinie’ inschakelen..............18
3.10.1 Bemiddeling.......................................................................................................................18
3.10.2 Documentatie van problematisch gedrag..........................................................................18
3.11 De telefoonronde......................................................................................................................18
3.11.1 Het verzamelen van informatie..........................................................................................18
3.11.2 Het bellen..........................................................................................................................18
3.11.3 Praten met de vrienden of vriendinnen van het kind........................................................18
3.11.4 Praten met de ouders van een vriend(in)...........................................................................19
3.11.5 Praten met de eigenaren en medewerkers van uitgaansgelegenheden.............................19
3.12 Volgen.......................................................................................................................................19
3.12.1 Wanneer is het volgen van een kind een goede interventie?............................................19
3.12.2 Het kind volgen als het bij een vriend thuis is....................................................................19
3.12.3 Het kind volgen als het op een openbare plek is................................................................19
3.12.4 Het kind volgen als het zich heeft aangesloten bij een groep probleemjongeren..............19
3.13 Herstelgebaar...........................................................................................................................20
3.13.1 Het proces van herstel.......................................................................................................20
3.14 De staking.................................................................................................................................20
3.14.1 Het verloop van een staking...............................................................................................20
4. Geweldloos verzet in de praktijk.......................................................................................................20
4.1 Inleiding......................................................................................................................................20
4.2 Misverstanden............................................................................................................................21
5. Geweld tegen broers en zussen........................................................................................................21
5.1 Inleiding......................................................................................................................................21
5.2 Oorzaken van geweld tegen broers en zussen............................................................................22
5.3 Gebrek aan ouderlijke aanwezigheid..........................................................................................22
5.3.1 Gebrek aan fysieke aanwezigheid........................................................................................22
5.3.2 Gebrek aan systematische aanwezigheid.............................................................................22
3
, 5.3.3 Gebrek aan ouderlijke aanwezigheid vanwege emotionele of ideologische redenen..........22
5.4 De biologische factor (speciale ontwikkelingsbehoeften)...........................................................22
5.5 Geweld van ouders.....................................................................................................................23
5.6 Beschikbaarheid van een slachtoffer..........................................................................................23
5.7 Typen geweld gericht tegen broers en zussen............................................................................23
5.7.1 Fysiek geweld.......................................................................................................................23
5.7.2 Psychisch geweld.................................................................................................................23
5.7.3 Seksueel misbruik................................................................................................................24
5.8 Het opsporen van geweld tegen broers of zussen......................................................................24
5.9 Geweld tegen broers en zussen bestrijden met geweldloos verzet............................................25
5.10 Praktische stappen....................................................................................................................25
5.10.1 Openlijk benoemen van huiselijk geweld...........................................................................25
5.10.2 Het slachtoffer aanmoedigen.............................................................................................25
5.10.3 Het geheim vertellen en hulp van buitenaf inschakelen....................................................25
5.10.4 Aanwezigheid en toezicht..................................................................................................27
5.10.5 Maatregelen van geweldloos verzet als reactie op het nog steeds voorkomen van geweld
......................................................................................................................................................27
5.10.6 Relatiegebaren...................................................................................................................27
6. Kinderen die de baas in huis zijn.......................................................................................................27
6.1 Inleiding......................................................................................................................................27
6.2 Kinderen die de gang van zaken thuis bepalen...........................................................................27
6.3 De toepassing van geweldloos verzet.........................................................................................27
6.3.1 De illusie dat overreding en compensatie werken...............................................................27
6.3.2 De illusie dat afspraken maken helpt...................................................................................28
6.3.3 De illusie dat gedwongen of ‘afgekochte’ therapie werkt....................................................28
6.4 Kinderen die zich afzonderen......................................................................................................28
6.5 Geweldloos verzet bij afzondering..............................................................................................28
7. Ouders en leerkrachten: samen sterk...............................................................................................29
7.1 Inleiding......................................................................................................................................29
7.2 Factoren die het gezag van ouders en leerkrachten aantasten...................................................29
7.2.1 Het isolement van de ouder en de leerkracht......................................................................29
7.2.2 Het ondermijnen van het gezag van de ouder of de leerkracht...........................................29
7.2.3 De ideologie van de antiautoritaire opvoeding....................................................................29
7.2.4 Kritiek op ouders en leerkrachten........................................................................................29
7.3 Terug naar samenwerking tussen ouders en leerkrachten..........................................................31
7.3.1 De manier van elkaar aanspreken verbeteren.........................................................................31
4
Een nieuwe benadering van gewelddadig en
zelfdestructief gedrag van kinderen en adolescenten.
Tweede, herziene druk.
Haim Omer
Eliane Wiebenga
1
,Inhoudsopgave
1. Geweldloos verzet: een nieuwe benadering van gewelddadig en zelfdestructief gedrag van
kinderen en adolescenten......................................................................................................................6
1.1 Inleiding........................................................................................................................................6
1.2 Geweldloos verzet is een vorm van vechten.................................................................................6
1.3 Geweldloos verzet tegenover verbale overreding........................................................................6
1.4 Als geweldloos verzet geweld ontmoet........................................................................................8
1.5 Uit het isolement treden en de noodzaak van openheid..............................................................8
1.6 Het doorbreken van automatische gehoorzaamheid aan het machtsblok....................................8
1.7 Interne krachten bij geweldloos verzet.........................................................................................8
1.8 Zelfdiscipline in geweldloosheid...................................................................................................9
1.9 De doelen van geweldloos verzet...............................................................................................10
1.10 Respect voor de tegenstander en verzoeningsgebaren............................................................10
2. Escalatieprocessen............................................................................................................................10
2.1 Inleiding......................................................................................................................................10
2.2 De strijd opgeven........................................................................................................................10
2.3 Wie is de baas?...........................................................................................................................11
2.4 Emotionele arousal.....................................................................................................................11
2.5 Ineffectief taalgebruik.................................................................................................................11
2.6 Polarisatie en wederzijds afstand nemen....................................................................................11
2.7 Gevangen in vijandigheid............................................................................................................12
2.8 Relatiegebaren............................................................................................................................12
2.9 Escalatie: een geïntegreerd model..............................................................................................12
3. Handleiding voor ouders...................................................................................................................12
3.1 Inleiding......................................................................................................................................12
3.2 Geweldloos verzet......................................................................................................................12
3.3 Waakzame zorg...........................................................................................................................13
3.4 Voorkomen van escalaties..........................................................................................................13
3.4.1 Provocaties weerstaan.........................................................................................................13
3.4.2 Principe van de uitgestelde reactie......................................................................................13
3.5 De aankondiging.........................................................................................................................13
3.5.1 Prioriteiten stellen...............................................................................................................13
3.5.2 De inhoud van de aankondiging...........................................................................................14
3.5.3 Hoe en wanneer doet u de aankondiging?..........................................................................14
3.5.4 Mogelijke reacties van het kind...........................................................................................14
2
, 3.5.5 Hoe verder na de aankondiging?.........................................................................................14
3.6 De sit-in.......................................................................................................................................15
3.6.1 Hoe verloopt een sit-in?.......................................................................................................15
3.6.2 Veel voorkomende reacties op een sit-in.............................................................................15
3.7 Het oplossingsverzoek................................................................................................................15
3.8 Bevelen negeren.........................................................................................................................16
3.8.1 Weigeren diensten te verlenen............................................................................................16
3.8.2 Het doorbreken van taboes.................................................................................................16
3.9 Relatiegebaren............................................................................................................................16
3.10 Het geheim doorbreken: helpers, bemiddelaars en de ‘publieke opinie’ inschakelen..............18
3.10.1 Bemiddeling.......................................................................................................................18
3.10.2 Documentatie van problematisch gedrag..........................................................................18
3.11 De telefoonronde......................................................................................................................18
3.11.1 Het verzamelen van informatie..........................................................................................18
3.11.2 Het bellen..........................................................................................................................18
3.11.3 Praten met de vrienden of vriendinnen van het kind........................................................18
3.11.4 Praten met de ouders van een vriend(in)...........................................................................19
3.11.5 Praten met de eigenaren en medewerkers van uitgaansgelegenheden.............................19
3.12 Volgen.......................................................................................................................................19
3.12.1 Wanneer is het volgen van een kind een goede interventie?............................................19
3.12.2 Het kind volgen als het bij een vriend thuis is....................................................................19
3.12.3 Het kind volgen als het op een openbare plek is................................................................19
3.12.4 Het kind volgen als het zich heeft aangesloten bij een groep probleemjongeren..............19
3.13 Herstelgebaar...........................................................................................................................20
3.13.1 Het proces van herstel.......................................................................................................20
3.14 De staking.................................................................................................................................20
3.14.1 Het verloop van een staking...............................................................................................20
4. Geweldloos verzet in de praktijk.......................................................................................................20
4.1 Inleiding......................................................................................................................................20
4.2 Misverstanden............................................................................................................................21
5. Geweld tegen broers en zussen........................................................................................................21
5.1 Inleiding......................................................................................................................................21
5.2 Oorzaken van geweld tegen broers en zussen............................................................................22
5.3 Gebrek aan ouderlijke aanwezigheid..........................................................................................22
5.3.1 Gebrek aan fysieke aanwezigheid........................................................................................22
5.3.2 Gebrek aan systematische aanwezigheid.............................................................................22
3
, 5.3.3 Gebrek aan ouderlijke aanwezigheid vanwege emotionele of ideologische redenen..........22
5.4 De biologische factor (speciale ontwikkelingsbehoeften)...........................................................22
5.5 Geweld van ouders.....................................................................................................................23
5.6 Beschikbaarheid van een slachtoffer..........................................................................................23
5.7 Typen geweld gericht tegen broers en zussen............................................................................23
5.7.1 Fysiek geweld.......................................................................................................................23
5.7.2 Psychisch geweld.................................................................................................................23
5.7.3 Seksueel misbruik................................................................................................................24
5.8 Het opsporen van geweld tegen broers of zussen......................................................................24
5.9 Geweld tegen broers en zussen bestrijden met geweldloos verzet............................................25
5.10 Praktische stappen....................................................................................................................25
5.10.1 Openlijk benoemen van huiselijk geweld...........................................................................25
5.10.2 Het slachtoffer aanmoedigen.............................................................................................25
5.10.3 Het geheim vertellen en hulp van buitenaf inschakelen....................................................25
5.10.4 Aanwezigheid en toezicht..................................................................................................27
5.10.5 Maatregelen van geweldloos verzet als reactie op het nog steeds voorkomen van geweld
......................................................................................................................................................27
5.10.6 Relatiegebaren...................................................................................................................27
6. Kinderen die de baas in huis zijn.......................................................................................................27
6.1 Inleiding......................................................................................................................................27
6.2 Kinderen die de gang van zaken thuis bepalen...........................................................................27
6.3 De toepassing van geweldloos verzet.........................................................................................27
6.3.1 De illusie dat overreding en compensatie werken...............................................................27
6.3.2 De illusie dat afspraken maken helpt...................................................................................28
6.3.3 De illusie dat gedwongen of ‘afgekochte’ therapie werkt....................................................28
6.4 Kinderen die zich afzonderen......................................................................................................28
6.5 Geweldloos verzet bij afzondering..............................................................................................28
7. Ouders en leerkrachten: samen sterk...............................................................................................29
7.1 Inleiding......................................................................................................................................29
7.2 Factoren die het gezag van ouders en leerkrachten aantasten...................................................29
7.2.1 Het isolement van de ouder en de leerkracht......................................................................29
7.2.2 Het ondermijnen van het gezag van de ouder of de leerkracht...........................................29
7.2.3 De ideologie van de antiautoritaire opvoeding....................................................................29
7.2.4 Kritiek op ouders en leerkrachten........................................................................................29
7.3 Terug naar samenwerking tussen ouders en leerkrachten..........................................................31
7.3.1 De manier van elkaar aanspreken verbeteren.........................................................................31
4
