Theoretisch kader onderzoek
rijke leeromgeving - jaar 1
Leeruitkomst 1
1.1 Je onderzoekt en onderbouwt met behulp van de verplichte literatuur,
aangevuld met meerdere zelfgekozen betrouwbare en actuele bronnen, wat
een rijke (speel)leeromgeving inhoudt, specifiek voor jouw praktijkgroep,
waarbij je kritisch kijkt naar verschillende definities van de vormgeving van
een rijke leeromgeving en waarbij je beargumenteert welke definitie centraal
staat in jouw onderzoek.
2. Theoretisch kader
Hieronder wordt aan de hand van de theoretische deelvragen beschreven
wat de theorie zegt over een rijke leeromgeving voor het (jonge) kind.
Aansluitend wordt een korte samenvatting gegeven.
Wanneer kun je spreken van een rijke leeromgeving voor het (jonge) kind?
Meer dan onderwijs (Alkema et al. 2015) zegt dat het belangrijkste
uitgangspunt voor elke vorm van onderwijs blijft dat het lerende kind
bepaalde leer en ontwikkelingsdoelen moet bereiken. Dat gold voor de
scholen in de 19e eeuw maar ook voor de scholen van de 21e eeuw waarin
leerlingen actiever bij het leerproces worden betrokken.
Ook zegt Meer dan onderwijs (Alkema et al. 2015) dat een goede
leeromgeving de leerlingen uitdaagt om te leren. Leerlingen moeten zich
prettig en veilig voelen. Hij moet weten dat zijn manier van leren
gewaardeerd wordt, ook al verschilt deze soms van die van andere
leerlingen. Het is een erkenning van individualiteit. Het is ook fijn om als
persoon erkend te worden door leerkrachten en andere leerlingen. Het
geeft een gevoel van veiligheid, zodat je durft te leren. Wanneer aan dit
soort basisvoorwaarden is voldaan, laat de leerling zich uitdagen door de
vragen van de leerkracht, wil hij dingen onderzoeken alleen of samen
enzovoort.
“Onder een rijke, krachtige en betekenisvolle leeromgeving verstaan we
een omgeving waarin het leerproces van leerlingen optimaal wordt
bevorderd” wordt er gezegd in Meer dan onderwijs (Alkema et al. 2015).
Jonge kinderen leren het beste in een betekenisvolle context. Terwijl
oudere kinderen
lessen vaak leren op een manier die hen duidelijk maakt wat het doel van
les is, leren jongere kinderen vaak zonder dat ze zich er direct van bewust
zijn (Brouwers, 2020). Een rijke leeromgeving helpt bij het begeleiden en
versterken van het actieve leren van kinderen, zodat kinderen kennis
effectief opnemen en gelijkelijk verwerken. Dit zorgt ervoor dat het kind de
stof beter onthoudt maar ook beter kan toepassen (Alkema et al. 2015).
, Wanneer het gebruikte thema iets is waar de kinderen zich in kunnen
inleven, kunnen zij dit relateren aan situaties die zij kennen. Hierdoor
zullen zij beter in staat zijn om zich in te leven in het spel en hier meer in
kunnen leren (Brouwers, 2020). Daarnaast worden bij jonge kinderen in de
klas vaak verschillende ‘hoeken’ ingericht waarin de kinderen worden
uitgedaagd om een bepaalde rol aan te nemen (Heijdanus-de Boer & van
Nunen, 2020).Doordat deze hoeken vaak vormgegeven worden met
thema’s of situaties die zij kennen worden (Heijdanus-de Boer & van
Nunen, 2020) de kinderen hierin uitgedaagd om rollen aan te nemen
waarin zij kunnen leren binnen de context van de speelhoek (Brouwers,
2020).
De letterlijke omgeving is van groot belang in het vroege leerproces. Dit
geldt ook in latere schooljaren, maar vooral bij jonge kinderen is het
belangrijk dat de kamer verschillende prikkels biedt die de
nieuwsgierigheid van een kind stimuleren (Alkema et al. 2015). In de
kleuterklas worden themaweken gebruikt, waarin de klassen zijn ingericht
met een gemeenschappelijk thema. Door onderwijs in zo'n "pakket" te
geven, krijgen kinderen een betekenisvolle situatie waarin kinderen
gemotiveerd zijn om te leren. Deze thema’s zijn ingericht op het leren van
de kinderen maar staat wel in verband met de belevingswereld van de
kinderen (Brouwers, 2020).
Wat doet een leraar om ervoor te zorgen dat de leeromgeving rijk
genoemd kan worden?
Meer dan onderwijs (Alkema et al. 2015) zegt dat we als belangrijke
aspecten van het beroep als leerkracht noemen: de normatieve
professionaliteit, zijn betrokkenheid als persoon en de technische of
instrumentele professionaliteit. Dit is een goede gereedschapstas met
pedagogische en didactische instrumenten.
Ook zegt Meer dan onderwijs (Alkema et al. 2015) dat wanneer je meer
uitgaat van het lerende kind dan van de onderwijzende leerkracht dit
betekent dat je leerprocessen stimuleert, begeleidt en bewaakt. Het
betekent ook dat je zowel klassikale lessen aanbiedt als in kleine groepen
instructie geeft. Als leerkracht ontwerp je uitdagende leeromgevingen
waarin veel te ontdekken valt, maar waarin de leerlingen ook leren te
systematiseren. Je houdt rekening met de interesses van de kinderen,
zowel wat betreft de keuze van een onderwerp als van een
verwerkingsvorm.
In Meer dan onderwijs (Alkema et al. 2015) spreekt met over 4 rollen van
de leraar:
1. De ontwerper
2. De expert
3. Het model
4. De coach
1. De ontwerper
rijke leeromgeving - jaar 1
Leeruitkomst 1
1.1 Je onderzoekt en onderbouwt met behulp van de verplichte literatuur,
aangevuld met meerdere zelfgekozen betrouwbare en actuele bronnen, wat
een rijke (speel)leeromgeving inhoudt, specifiek voor jouw praktijkgroep,
waarbij je kritisch kijkt naar verschillende definities van de vormgeving van
een rijke leeromgeving en waarbij je beargumenteert welke definitie centraal
staat in jouw onderzoek.
2. Theoretisch kader
Hieronder wordt aan de hand van de theoretische deelvragen beschreven
wat de theorie zegt over een rijke leeromgeving voor het (jonge) kind.
Aansluitend wordt een korte samenvatting gegeven.
Wanneer kun je spreken van een rijke leeromgeving voor het (jonge) kind?
Meer dan onderwijs (Alkema et al. 2015) zegt dat het belangrijkste
uitgangspunt voor elke vorm van onderwijs blijft dat het lerende kind
bepaalde leer en ontwikkelingsdoelen moet bereiken. Dat gold voor de
scholen in de 19e eeuw maar ook voor de scholen van de 21e eeuw waarin
leerlingen actiever bij het leerproces worden betrokken.
Ook zegt Meer dan onderwijs (Alkema et al. 2015) dat een goede
leeromgeving de leerlingen uitdaagt om te leren. Leerlingen moeten zich
prettig en veilig voelen. Hij moet weten dat zijn manier van leren
gewaardeerd wordt, ook al verschilt deze soms van die van andere
leerlingen. Het is een erkenning van individualiteit. Het is ook fijn om als
persoon erkend te worden door leerkrachten en andere leerlingen. Het
geeft een gevoel van veiligheid, zodat je durft te leren. Wanneer aan dit
soort basisvoorwaarden is voldaan, laat de leerling zich uitdagen door de
vragen van de leerkracht, wil hij dingen onderzoeken alleen of samen
enzovoort.
“Onder een rijke, krachtige en betekenisvolle leeromgeving verstaan we
een omgeving waarin het leerproces van leerlingen optimaal wordt
bevorderd” wordt er gezegd in Meer dan onderwijs (Alkema et al. 2015).
Jonge kinderen leren het beste in een betekenisvolle context. Terwijl
oudere kinderen
lessen vaak leren op een manier die hen duidelijk maakt wat het doel van
les is, leren jongere kinderen vaak zonder dat ze zich er direct van bewust
zijn (Brouwers, 2020). Een rijke leeromgeving helpt bij het begeleiden en
versterken van het actieve leren van kinderen, zodat kinderen kennis
effectief opnemen en gelijkelijk verwerken. Dit zorgt ervoor dat het kind de
stof beter onthoudt maar ook beter kan toepassen (Alkema et al. 2015).
, Wanneer het gebruikte thema iets is waar de kinderen zich in kunnen
inleven, kunnen zij dit relateren aan situaties die zij kennen. Hierdoor
zullen zij beter in staat zijn om zich in te leven in het spel en hier meer in
kunnen leren (Brouwers, 2020). Daarnaast worden bij jonge kinderen in de
klas vaak verschillende ‘hoeken’ ingericht waarin de kinderen worden
uitgedaagd om een bepaalde rol aan te nemen (Heijdanus-de Boer & van
Nunen, 2020).Doordat deze hoeken vaak vormgegeven worden met
thema’s of situaties die zij kennen worden (Heijdanus-de Boer & van
Nunen, 2020) de kinderen hierin uitgedaagd om rollen aan te nemen
waarin zij kunnen leren binnen de context van de speelhoek (Brouwers,
2020).
De letterlijke omgeving is van groot belang in het vroege leerproces. Dit
geldt ook in latere schooljaren, maar vooral bij jonge kinderen is het
belangrijk dat de kamer verschillende prikkels biedt die de
nieuwsgierigheid van een kind stimuleren (Alkema et al. 2015). In de
kleuterklas worden themaweken gebruikt, waarin de klassen zijn ingericht
met een gemeenschappelijk thema. Door onderwijs in zo'n "pakket" te
geven, krijgen kinderen een betekenisvolle situatie waarin kinderen
gemotiveerd zijn om te leren. Deze thema’s zijn ingericht op het leren van
de kinderen maar staat wel in verband met de belevingswereld van de
kinderen (Brouwers, 2020).
Wat doet een leraar om ervoor te zorgen dat de leeromgeving rijk
genoemd kan worden?
Meer dan onderwijs (Alkema et al. 2015) zegt dat we als belangrijke
aspecten van het beroep als leerkracht noemen: de normatieve
professionaliteit, zijn betrokkenheid als persoon en de technische of
instrumentele professionaliteit. Dit is een goede gereedschapstas met
pedagogische en didactische instrumenten.
Ook zegt Meer dan onderwijs (Alkema et al. 2015) dat wanneer je meer
uitgaat van het lerende kind dan van de onderwijzende leerkracht dit
betekent dat je leerprocessen stimuleert, begeleidt en bewaakt. Het
betekent ook dat je zowel klassikale lessen aanbiedt als in kleine groepen
instructie geeft. Als leerkracht ontwerp je uitdagende leeromgevingen
waarin veel te ontdekken valt, maar waarin de leerlingen ook leren te
systematiseren. Je houdt rekening met de interesses van de kinderen,
zowel wat betreft de keuze van een onderwerp als van een
verwerkingsvorm.
In Meer dan onderwijs (Alkema et al. 2015) spreekt met over 4 rollen van
de leraar:
1. De ontwerper
2. De expert
3. Het model
4. De coach
1. De ontwerper
