De Media Explosie
Samenvatti ng H6, H7, H10 - H18
Inhoud
H6 Massa en Publiek..............................................................................................................................3
6.1 Massabegrip.................................................................................................................................3
6.2 Van massa naar publiek................................................................................................................4
6.3 Modern publiek............................................................................................................................4
6.4 Publieksgroepen en doelgroepen.................................................................................................4
6.5 Publieksgroepen en doelgroepen in de mediawereld..................................................................4
6.6 De publieke opinie........................................................................................................................4
H7 De mediaboodschap..........................................................................................................................5
7.1 Tekens en codes...........................................................................................................................5
7.2 Verschillende soorten tekens.......................................................................................................5
7.3 De vier aspecten van de boodschap.............................................................................................5
7.4 Denotaties en connotaties............................................................................................................5
7.5 Inkadering en inkleuring: framing en labelling..............................................................................5
7.6 Communicatietechnieken voor beïnvloeding...............................................................................5
7.9 Ten slotte......................................................................................................................................6
H10 Honderd jaar communicatieonderzoek...........................................................................................6
10.1 Relevantie van onderzoek naar media-effecten.........................................................................6
10.2 Fundamenteel en toegepast communicatie-onderzoek.............................................................7
10.3 De richting en inrichting van het onderzoek...............................................................................7
10.4 Het meten van mediatijd en mediagebruik................................................................................7
10.5 Vijf fasen in de theorievorming..................................................................................................7
H11 Almachtige media (fase 1)...............................................................................................................8
11.1 Massamedia als injectienaald.....................................................................................................8
11.2 Bezwaren tegen de one-step flow theory...................................................................................8
11.3 Injectienaald-denken in de reclame............................................................................................8
11.4 Injectienaald-denken in de politiek.............................................................................................8
11.5 Ten slotte....................................................................................................................................8
H12 Opinieleiders als schakel tussen media en publiek (fase 2).............................................................9
12.1 De opkomst van de opinieleider: de two-step flow theory.........................................................9
12.2 Opinieleiders in soorten en maten.............................................................................................9
12.3 Herziening van het tweetrapsmodel: multi-step flow theory.....................................................9
1
, 12.4 Beïnvloeders in het informatietijdperk.......................................................................................9
12.5 Toepassingen en onderzoek in het informatietijdperk...............................................................9
H13 De ontvangers komen in beeld (fase 3).........................................................................................10
13.1 De aandacht voor het publiek...................................................................................................10
13.2 Een netwerkbenadering: het zwamvlokmodel.........................................................................11
13.3 Het zwamvlokmodel in het informatietijdperk.........................................................................11
13.4 Uses and gratifications: gebruik en beloningen........................................................................11
13.5 Kanttekeningen bij de uses and gratifications benadering.......................................................11
13.6 Motieven, behoeften en beloningen in het informatietijdperk................................................12
13.7 Big data en micro-targeting......................................................................................................12
13.8 Ten slotte: ontvangers blijven in beeld.....................................................................................12
H15 Media sturen gedrag: cultivatie, zwijgspiraal en filterbubbel (fase 4)...........................................12
15.1 Culturele indicatoren................................................................................................................12
15.2 Uitkomsten van het televisieonderzoek...................................................................................13
15.3 Kanttekeningen bij cultivatieonderzoek...................................................................................13
15.4 Vervolgonderzoek naar cultivatie.............................................................................................13
15.5 Culturele indicatoren in de informatiemaatschappij................................................................13
15.6 De zwijgspiraal..........................................................................................................................13
15.7 Cumulatie, consonantie en openbaarheid................................................................................14
15.8 Kanttekeningen bij de zwijgspiraal...........................................................................................14
15.9 De zwijgspiraal in het informatietijdperk..................................................................................14
15.10 Van zwijgspiraal naar filterbubbel en echokamers.................................................................15
15.11 Ten slotte................................................................................................................................15
H16 Media sturen betekenis: verhalen, vertogen en frames (fase 4)...................................................16
16.1 Verhalen bepalen je blik...........................................................................................................16
16.2 Verhaalstructuur.......................................................................................................................16
16.3 Multimodaliteit.........................................................................................................................17
16.4 Transmediale storytelling.........................................................................................................17
16.5 Discoursanalyse........................................................................................................................17
16.6 Frames sturen de waarneming.................................................................................................18
16.7 De kracht van labelling.............................................................................................................18
16.8 Ten slotte: nepnieuws...............................................................................................................18
H17 De macht van de media onder de loep: kritische benaderingen (fase 4)......................................19
17.1 Kritische mediatheorie..............................................................................................................19
17.1.1 Neomarxistische maatschappijkritiek................................................................................19
17.1.2 Culturele studies................................................................................................................19
2
, 17.1.3 De overeenkomsten en de verschillen...............................................................................19
17.2 Cultuurindustrie........................................................................................................................20
17.2.1 Commentaar op het denken over de cultuurindustrie......................................................20
17.3 Politieke economie van de media.............................................................................................20
7.3.1 Kritiek op politieke economie van de media........................................................................21
17.4 Openbaarheid en publiek domein............................................................................................21
17.5 Kritische discoursanalyse en onderzoeksjournalistiek..............................................................22
17.6 Specifieke mediawerking: ‘the medium is the message’......................................................22
17.7 Media-innovatie en remediatie................................................................................................22
17.8 Ten slotte: het actuele belang van mediakritiek.......................................................................23
H18 Theorievorming over de media-explosie: interactie en participatie..............................................23
18.1 De lessen uit honder jaar media-onderzoek.............................................................................23
18.1.1 Media-effecten..................................................................................................................23
18.1.2 Werking van mediacommunicatie.....................................................................................24
18.2 Spelen met bestaande theorie..................................................................................................24
18.3 Van klassieke massacommunicatie naar interactief gerichte mediacommunicatie..................24
18.4 Informatiemaatschappij en netwerkmaatschappij...................................................................25
18.5 Een nieuwe aanduiding: de platformmaatschappij...................................................................25
18.6 Platformwerking: verschillende benaderingen.........................................................................26
18.6.1 Platformdefinities..............................................................................................................26
18.6.2 COPLA-model.....................................................................................................................26
18.7 Mediatisering: macht, technologie en cultuur..........................................................................26
18.7.1 Onderzoeksmethodiek.......................................................................................................27
18.8 Interactie, cocreatie en participatie..........................................................................................27
18.8.1 Participatieladder..............................................................................................................28
18.8.2 Media- en participatietrap.................................................................................................29
18.9 Nieuwe rollen voor communicatieprofessionals......................................................................30
18.9.1 Professionals en burgerparticipatie...................................................................................30
18.10 Multimedia, crossmedia en transmedia.................................................................................30
18.11 Mediacultuur: massa-zelfcommunicatie en multimondiale beleving.....................................31
18.12 Ten slotte................................................................................................................................31
H6 Massa en Publiek
6.1 Massabegrip
Massa (neutrale betekenis): grote hoeveelheid mensen die op dezelfde plaats en tijd bijeen
zijn.
3
, Massa (negatieve betekenis): een ongeorganiseerde, niet zelfdenkende en gemakkelijk te
beïnvloeden groep mensen.
Massa (negatieve betekenis): homogene verzameling van mensen die allemaal hetzelfde
denken over een bepaald onderwerp.
Massa (positieve betekenis): aanhangers van sociale bewegingen.
6.2 Van massa naar publiek
De uniforme massa van vroeger is het pluriforme en veelkoppige publiek van nu.
Publiek: verzameling leden van bepaalde bevolkingsgroepen.
6.3 Modern publiek
Modern publieksbegrip: heterogene en veelkleurige verzameling mensen zonder vaste
samenstelling en zonder vaste sociale klasse.
6.4 Publieksgroepen en doelgroepen
Onderzoek naar mediagedrag begint bij het afbakenen van de publieksgroep.
Segmentatie van publiek: beschrijving van kenmerken van concrete publieksgroep zoals leeftijd,
sekse, opleiding, inkomen, woonplaats/-gebied, mate van betrokkenheid, interesse, beleving en
soort lifestyle.
Een organisatie kiest een doelgroep en een publieksgroep kiest een organisatie.
Doelgroep: een geselecteerde groep consumenten, beslissers of bedrijven die een zender gericht
wil benaderen.
Publieksgroep: iedere verzameling van burgers, consumenten, beslissers of bedrijven die een
zender gericht wil benaderen.
Ordening van publieksgroepen door middel van:
- Beroepsuitoefening;
- Soort mediagebruik;
- Aard van hun zakelijke relatie.
6.5 Publieksgroepen en doelgroepen in de mediawereld
Verzuild Nederland:
Publieke omroepen: ging om de zorg voor de nationale of verzuilde identiteit, uitdragen van eigen
cultuur en het vertegenwoordigen van het maatschappelijk belang.
Verandering door opkomst van commerciële zenders:
Doelgroepdenken: ging niet meer om het maatschappelijk belang, maar de programmering werd
veel meer bepaald door kijk- en luistercijfers.
6.6 De publieke opinie
Publieke opinie: een steeds veranderend geheel van gemeenschappelijke gedeelde meningen en
stemmingen van steeds wisselende publieksgroepen.
Onderzoeken publieke opinie:
1. Het selecteren van informatie over een bepaald onderwerp;
2. Het verwerken van de verzamelde informatie;
3. Het tot stand komen van meningsvormen over het onderwerp.
4
Samenvatti ng H6, H7, H10 - H18
Inhoud
H6 Massa en Publiek..............................................................................................................................3
6.1 Massabegrip.................................................................................................................................3
6.2 Van massa naar publiek................................................................................................................4
6.3 Modern publiek............................................................................................................................4
6.4 Publieksgroepen en doelgroepen.................................................................................................4
6.5 Publieksgroepen en doelgroepen in de mediawereld..................................................................4
6.6 De publieke opinie........................................................................................................................4
H7 De mediaboodschap..........................................................................................................................5
7.1 Tekens en codes...........................................................................................................................5
7.2 Verschillende soorten tekens.......................................................................................................5
7.3 De vier aspecten van de boodschap.............................................................................................5
7.4 Denotaties en connotaties............................................................................................................5
7.5 Inkadering en inkleuring: framing en labelling..............................................................................5
7.6 Communicatietechnieken voor beïnvloeding...............................................................................5
7.9 Ten slotte......................................................................................................................................6
H10 Honderd jaar communicatieonderzoek...........................................................................................6
10.1 Relevantie van onderzoek naar media-effecten.........................................................................6
10.2 Fundamenteel en toegepast communicatie-onderzoek.............................................................7
10.3 De richting en inrichting van het onderzoek...............................................................................7
10.4 Het meten van mediatijd en mediagebruik................................................................................7
10.5 Vijf fasen in de theorievorming..................................................................................................7
H11 Almachtige media (fase 1)...............................................................................................................8
11.1 Massamedia als injectienaald.....................................................................................................8
11.2 Bezwaren tegen de one-step flow theory...................................................................................8
11.3 Injectienaald-denken in de reclame............................................................................................8
11.4 Injectienaald-denken in de politiek.............................................................................................8
11.5 Ten slotte....................................................................................................................................8
H12 Opinieleiders als schakel tussen media en publiek (fase 2).............................................................9
12.1 De opkomst van de opinieleider: de two-step flow theory.........................................................9
12.2 Opinieleiders in soorten en maten.............................................................................................9
12.3 Herziening van het tweetrapsmodel: multi-step flow theory.....................................................9
1
, 12.4 Beïnvloeders in het informatietijdperk.......................................................................................9
12.5 Toepassingen en onderzoek in het informatietijdperk...............................................................9
H13 De ontvangers komen in beeld (fase 3).........................................................................................10
13.1 De aandacht voor het publiek...................................................................................................10
13.2 Een netwerkbenadering: het zwamvlokmodel.........................................................................11
13.3 Het zwamvlokmodel in het informatietijdperk.........................................................................11
13.4 Uses and gratifications: gebruik en beloningen........................................................................11
13.5 Kanttekeningen bij de uses and gratifications benadering.......................................................11
13.6 Motieven, behoeften en beloningen in het informatietijdperk................................................12
13.7 Big data en micro-targeting......................................................................................................12
13.8 Ten slotte: ontvangers blijven in beeld.....................................................................................12
H15 Media sturen gedrag: cultivatie, zwijgspiraal en filterbubbel (fase 4)...........................................12
15.1 Culturele indicatoren................................................................................................................12
15.2 Uitkomsten van het televisieonderzoek...................................................................................13
15.3 Kanttekeningen bij cultivatieonderzoek...................................................................................13
15.4 Vervolgonderzoek naar cultivatie.............................................................................................13
15.5 Culturele indicatoren in de informatiemaatschappij................................................................13
15.6 De zwijgspiraal..........................................................................................................................13
15.7 Cumulatie, consonantie en openbaarheid................................................................................14
15.8 Kanttekeningen bij de zwijgspiraal...........................................................................................14
15.9 De zwijgspiraal in het informatietijdperk..................................................................................14
15.10 Van zwijgspiraal naar filterbubbel en echokamers.................................................................15
15.11 Ten slotte................................................................................................................................15
H16 Media sturen betekenis: verhalen, vertogen en frames (fase 4)...................................................16
16.1 Verhalen bepalen je blik...........................................................................................................16
16.2 Verhaalstructuur.......................................................................................................................16
16.3 Multimodaliteit.........................................................................................................................17
16.4 Transmediale storytelling.........................................................................................................17
16.5 Discoursanalyse........................................................................................................................17
16.6 Frames sturen de waarneming.................................................................................................18
16.7 De kracht van labelling.............................................................................................................18
16.8 Ten slotte: nepnieuws...............................................................................................................18
H17 De macht van de media onder de loep: kritische benaderingen (fase 4)......................................19
17.1 Kritische mediatheorie..............................................................................................................19
17.1.1 Neomarxistische maatschappijkritiek................................................................................19
17.1.2 Culturele studies................................................................................................................19
2
, 17.1.3 De overeenkomsten en de verschillen...............................................................................19
17.2 Cultuurindustrie........................................................................................................................20
17.2.1 Commentaar op het denken over de cultuurindustrie......................................................20
17.3 Politieke economie van de media.............................................................................................20
7.3.1 Kritiek op politieke economie van de media........................................................................21
17.4 Openbaarheid en publiek domein............................................................................................21
17.5 Kritische discoursanalyse en onderzoeksjournalistiek..............................................................22
17.6 Specifieke mediawerking: ‘the medium is the message’......................................................22
17.7 Media-innovatie en remediatie................................................................................................22
17.8 Ten slotte: het actuele belang van mediakritiek.......................................................................23
H18 Theorievorming over de media-explosie: interactie en participatie..............................................23
18.1 De lessen uit honder jaar media-onderzoek.............................................................................23
18.1.1 Media-effecten..................................................................................................................23
18.1.2 Werking van mediacommunicatie.....................................................................................24
18.2 Spelen met bestaande theorie..................................................................................................24
18.3 Van klassieke massacommunicatie naar interactief gerichte mediacommunicatie..................24
18.4 Informatiemaatschappij en netwerkmaatschappij...................................................................25
18.5 Een nieuwe aanduiding: de platformmaatschappij...................................................................25
18.6 Platformwerking: verschillende benaderingen.........................................................................26
18.6.1 Platformdefinities..............................................................................................................26
18.6.2 COPLA-model.....................................................................................................................26
18.7 Mediatisering: macht, technologie en cultuur..........................................................................26
18.7.1 Onderzoeksmethodiek.......................................................................................................27
18.8 Interactie, cocreatie en participatie..........................................................................................27
18.8.1 Participatieladder..............................................................................................................28
18.8.2 Media- en participatietrap.................................................................................................29
18.9 Nieuwe rollen voor communicatieprofessionals......................................................................30
18.9.1 Professionals en burgerparticipatie...................................................................................30
18.10 Multimedia, crossmedia en transmedia.................................................................................30
18.11 Mediacultuur: massa-zelfcommunicatie en multimondiale beleving.....................................31
18.12 Ten slotte................................................................................................................................31
H6 Massa en Publiek
6.1 Massabegrip
Massa (neutrale betekenis): grote hoeveelheid mensen die op dezelfde plaats en tijd bijeen
zijn.
3
, Massa (negatieve betekenis): een ongeorganiseerde, niet zelfdenkende en gemakkelijk te
beïnvloeden groep mensen.
Massa (negatieve betekenis): homogene verzameling van mensen die allemaal hetzelfde
denken over een bepaald onderwerp.
Massa (positieve betekenis): aanhangers van sociale bewegingen.
6.2 Van massa naar publiek
De uniforme massa van vroeger is het pluriforme en veelkoppige publiek van nu.
Publiek: verzameling leden van bepaalde bevolkingsgroepen.
6.3 Modern publiek
Modern publieksbegrip: heterogene en veelkleurige verzameling mensen zonder vaste
samenstelling en zonder vaste sociale klasse.
6.4 Publieksgroepen en doelgroepen
Onderzoek naar mediagedrag begint bij het afbakenen van de publieksgroep.
Segmentatie van publiek: beschrijving van kenmerken van concrete publieksgroep zoals leeftijd,
sekse, opleiding, inkomen, woonplaats/-gebied, mate van betrokkenheid, interesse, beleving en
soort lifestyle.
Een organisatie kiest een doelgroep en een publieksgroep kiest een organisatie.
Doelgroep: een geselecteerde groep consumenten, beslissers of bedrijven die een zender gericht
wil benaderen.
Publieksgroep: iedere verzameling van burgers, consumenten, beslissers of bedrijven die een
zender gericht wil benaderen.
Ordening van publieksgroepen door middel van:
- Beroepsuitoefening;
- Soort mediagebruik;
- Aard van hun zakelijke relatie.
6.5 Publieksgroepen en doelgroepen in de mediawereld
Verzuild Nederland:
Publieke omroepen: ging om de zorg voor de nationale of verzuilde identiteit, uitdragen van eigen
cultuur en het vertegenwoordigen van het maatschappelijk belang.
Verandering door opkomst van commerciële zenders:
Doelgroepdenken: ging niet meer om het maatschappelijk belang, maar de programmering werd
veel meer bepaald door kijk- en luistercijfers.
6.6 De publieke opinie
Publieke opinie: een steeds veranderend geheel van gemeenschappelijke gedeelde meningen en
stemmingen van steeds wisselende publieksgroepen.
Onderzoeken publieke opinie:
1. Het selecteren van informatie over een bepaald onderwerp;
2. Het verwerken van de verzamelde informatie;
3. Het tot stand komen van meningsvormen over het onderwerp.
4
