Oefenbundel Biologie HAVO (Nieuw 2023)
Gaswisseling en uitscheiding
Uitscheiding
Een groep leerlingen van het VAVO-lyceum doet onderzoek naar de werking van de
nieren. Ze komen erachter dat het hormoon ADH een belangrijke rol speelt bij de
uitscheiding.
1. Leg uit wat de functie is van het hormoon ADH.
2. Waar wordt ADH aangemaakt?
Twee leerlingen doen uitspraken:
Leerling A: Door het drinken van veel glazen water wordt de osmotische waarde van
het bloed een stuk hoger.
Leerling B: De reabsorptie van Na+ zorgt ervoor dat de bloeddruk gestimuleerd
wordt.
3. Welke uitspraak of uitspraken is/zijn juist?
A Leerling A doet een juiste uitspraak en leerling B een onjuiste uitspraak.
B Leerling A doet een onjuiste uitspraak en leerling B een juiste uitspraak.
C Leerlingen A en B doen allebei juiste uitspraken.
D Leerlingen A en B doen allebei geen juiste uitspraken.
Astma-aanvallen
Bij sommige mensen zijn de longen overgevoelig, dit noemen we ook wel astma.
Mensen met astma hebben het vaker benauwd en krijgen soms minder lucht
ingeademd. Een bepaalde groep mensen heeft ook last van astma-aanvallen. Bij
zo’n aanval stijgt de zuurgraad (pH) van de patiënt. Daardoor komt er minder
zuurstof in de weefsels terecht. Bij de volgende opgave mag je ervan uit gaan dat
een 100% zuurstofverzadiging overeenkomt met 20 mL zuurstof per 100 mL bloed
en dat de pO2 tussen de longen en weefsels afneemt van 14 kPa naar 4 kPa.
4. Hoe groot is het verschil in zuurstofverzadiging in de weefsels als de pH van
het bloed van 7,4 naar 7,6 stijgt en hoeveel mL zuurstof komt er dan naar
schatting minder uit 100 mL bloed in de weefsels?
verschil in O 2-verzadiging verminderd O2-aanbod
A 0,5% 1,0 mL
B 2,5% 0,5 mL
C 12,5% 2,5 mL
D 25% 5,0 mL
E 50% 10 mL
F 65% 13 mL
, Bij astma trekken spiertjes zich samen om de luchtwegen. Daarnaast zorgen
astmatische reacties ook voor het verkrampt raken van deze spiertjes.
5. Door welk deel van ons zenuwstelsel wordt het samentrekken van de spiertjes
in de luchtwegen gestimuleerd?
A de schors van de grote hersenen
B de schors van de kleine hersenen
C het orthosympatische deel van het autonome zenuwstelsel
D het parasympathische deel van het autonome zenuwstelsel
6. Noem twee spiergroepen die bij een astma-aanval meer energie gaan
verbruiken om voldoende te kunnen ventileren.
Mensen met astma wordt sterk afgeraden om te gaan roken of gebruik te maken van
e-sigaretten. Bij roken van een sigaret zet teer zich af in de longblaasjes en de
luchtwegen. De nicotine zorgt naast de verslavende effecten ook voor de
belemmering van de trilhaarwerking in de luchtwegen.
7. Leg uit dat astmatische verschijnselen verergeren door het roken van een
sigaret. Ga daarbij in op de twee bovenstaande gegevens.
Bij een groep rokers wordt de longfunctie bestudeert. De eigenschappen die zijn
onderzocht zijn de vitale capaciteit en de peak-flow (de hoeveelheid lucht die iemand
in de eerste seconde van uitademing kan uitblazen).
8. Wat wordt verstaan onder ‘vitale capaciteit’? En zorgt roken voor een
slechtere of juist betere vitale capaciteit? Leg je antwoord uit.
Zwemmer
Een zwemmer ontdekte dat, als hij diep in- en uitademde gedurende één minuut,
hij langer onder water kon blijven.
9. Wat is de meest voor de hand liggende reden daarvoor?
A Alle onzuiverheden werden uit zijn bloed verwijderd
B De hoeveelheid CO2 in zijn bloed werd kleiner
C De inhoud van zijn longen nam toe
Gaswisseling en uitscheiding
Uitscheiding
Een groep leerlingen van het VAVO-lyceum doet onderzoek naar de werking van de
nieren. Ze komen erachter dat het hormoon ADH een belangrijke rol speelt bij de
uitscheiding.
1. Leg uit wat de functie is van het hormoon ADH.
2. Waar wordt ADH aangemaakt?
Twee leerlingen doen uitspraken:
Leerling A: Door het drinken van veel glazen water wordt de osmotische waarde van
het bloed een stuk hoger.
Leerling B: De reabsorptie van Na+ zorgt ervoor dat de bloeddruk gestimuleerd
wordt.
3. Welke uitspraak of uitspraken is/zijn juist?
A Leerling A doet een juiste uitspraak en leerling B een onjuiste uitspraak.
B Leerling A doet een onjuiste uitspraak en leerling B een juiste uitspraak.
C Leerlingen A en B doen allebei juiste uitspraken.
D Leerlingen A en B doen allebei geen juiste uitspraken.
Astma-aanvallen
Bij sommige mensen zijn de longen overgevoelig, dit noemen we ook wel astma.
Mensen met astma hebben het vaker benauwd en krijgen soms minder lucht
ingeademd. Een bepaalde groep mensen heeft ook last van astma-aanvallen. Bij
zo’n aanval stijgt de zuurgraad (pH) van de patiënt. Daardoor komt er minder
zuurstof in de weefsels terecht. Bij de volgende opgave mag je ervan uit gaan dat
een 100% zuurstofverzadiging overeenkomt met 20 mL zuurstof per 100 mL bloed
en dat de pO2 tussen de longen en weefsels afneemt van 14 kPa naar 4 kPa.
4. Hoe groot is het verschil in zuurstofverzadiging in de weefsels als de pH van
het bloed van 7,4 naar 7,6 stijgt en hoeveel mL zuurstof komt er dan naar
schatting minder uit 100 mL bloed in de weefsels?
verschil in O 2-verzadiging verminderd O2-aanbod
A 0,5% 1,0 mL
B 2,5% 0,5 mL
C 12,5% 2,5 mL
D 25% 5,0 mL
E 50% 10 mL
F 65% 13 mL
, Bij astma trekken spiertjes zich samen om de luchtwegen. Daarnaast zorgen
astmatische reacties ook voor het verkrampt raken van deze spiertjes.
5. Door welk deel van ons zenuwstelsel wordt het samentrekken van de spiertjes
in de luchtwegen gestimuleerd?
A de schors van de grote hersenen
B de schors van de kleine hersenen
C het orthosympatische deel van het autonome zenuwstelsel
D het parasympathische deel van het autonome zenuwstelsel
6. Noem twee spiergroepen die bij een astma-aanval meer energie gaan
verbruiken om voldoende te kunnen ventileren.
Mensen met astma wordt sterk afgeraden om te gaan roken of gebruik te maken van
e-sigaretten. Bij roken van een sigaret zet teer zich af in de longblaasjes en de
luchtwegen. De nicotine zorgt naast de verslavende effecten ook voor de
belemmering van de trilhaarwerking in de luchtwegen.
7. Leg uit dat astmatische verschijnselen verergeren door het roken van een
sigaret. Ga daarbij in op de twee bovenstaande gegevens.
Bij een groep rokers wordt de longfunctie bestudeert. De eigenschappen die zijn
onderzocht zijn de vitale capaciteit en de peak-flow (de hoeveelheid lucht die iemand
in de eerste seconde van uitademing kan uitblazen).
8. Wat wordt verstaan onder ‘vitale capaciteit’? En zorgt roken voor een
slechtere of juist betere vitale capaciteit? Leg je antwoord uit.
Zwemmer
Een zwemmer ontdekte dat, als hij diep in- en uitademde gedurende één minuut,
hij langer onder water kon blijven.
9. Wat is de meest voor de hand liggende reden daarvoor?
A Alle onzuiverheden werden uit zijn bloed verwijderd
B De hoeveelheid CO2 in zijn bloed werd kleiner
C De inhoud van zijn longen nam toe
