College 1 | Inleiding gezinspedagogiek
Opvoedtaken in de babytijd
Vier domeinen van opvoeding van baby’s:
- Verzorgende opvoeding (in fysieke behoeften voorzien:
- Sociale opvoeding (interpersoonlijk gedrag bevorderen en begeleiden)
- Didactische opvoeding (stimulatie om de wereld te leren begrijpen)
- Materiele opvoeding (fysieke uitdaging en begeleiding)
à Kerntaak: sensitiviteit
Sensitiviteit
= het vermogen van ouders om signalen van het kind waar te nemen, juist te interpreteren
en er correct op te reageren
Circle of security
- Secure base (ouders stimuleren exploratie en geven het kind de ruimte om te
ontdekken)
- Safe haven (kind heeft een veilige haven om bij terug te komen)
à Sensitiviteit is niet alleen een veilige haven zijn om naar terug te keren, maar ook een
basis waaruit het kind kan gaan ontdekken
Sensitiviteit is belangrijk voor de gehechtheid van het kind
Eerste tekenen van gehechtheid: angst voor vreemden (vanaf 8 maanden)
- Vanaf 8 maanden wordt het juist belangrijk om gehecht te zijn aan je ouders om
jezelf veilig te stellen
- Vanaf 8 maanden kan er ook weer een nieuw kindje komen
Strange situation procedure
= Procedure om gehechtheid bij kinderen te observeren, dat wil zeggen relaties tussen een
verzorger en een kind
- Mary Ainsworth
- Drie fases:
1. Gedrag tijdens aanwezigheid van de moeder
2. Reactie op afwezigheid moeder
3. Reactie op terugkeer moeder
à Van belang bij het beoordelen van een gehechtheidsrelatie is vooral het gedrag van het
kind als de moeder terugkeert, en ook in hoeverre het kind de moeder gebruikt als veilige
basis (secure base)
o Kinderen die vertrouwen in hun moeder hebben à ontdekken de ruimte meer
(exploratief) zolang de moeder ergens in de ruimte aanwezig is
Gehechtheidsstijlen
Ongeveer 2/3 van de kinderen zijn veilig gehecht
Veilig (65%)
- Ouder: sensitief, responsief, consistent
, - Kind: exploratief, verdriet bij weggaan van ouder, troost bij terugkeer ouder
Onveilig – vermijdend (20%)
- Ouder: afstandelijk, weinig betrokken
- Kind: weinig exploratief, emotioneel afstandelijk bij weggaan en terugkeer ouder
Onveilig – ambivalent (10%)
- Ouder: inconsistent, soms sensitief, soms afstandelijk
- Kind: weinig exploratief, overstuur bij weggaan ouder, combinatie van angst,
onzekerheid en boos bij terugkeer
Onveilig – gedesorganiseerd (5%)
- Ouder: extreem inconsistent, beangstigend, intrusief, of passief
- Kind: zeer passief of juist erg boos
Hoe vormt gehechtheid ontwikkeling?
Interne werkmodellen
= Gedachten en overtuigingen gebaseerd op eerdere ervaringen. Over jezelf, anderen en de
relatie tussen jezelf en anderen. Beïnvloeden je verwachtingen, acties en reacties in sociale
situaties
- Gehechtheid vormt de interne werkmodellen die je hebt
Veilig gehecht
- Geloof en vertrouwen in dat in je behoeften zal worden voorzien
Onveilig vermijdend
- (onbewust) geloof dat niet in je behoeften zal worden voorzien
Onveilig ambivalent
- er niet van uit kunnen gaan dat in je behoeften zal worden voorzien
Onveilig gedesorganiseerd
- Verward en zonder strategie over of in je behoeften zal worden voorzien
Gehechtheidsstijl over tijd
- Relatief stabiel (70-80% verandert niet)
- Stabiliteit doorgaans versterkt door vrienden- en partnerkeuze
- Classificatie kan veranderen door vrienden- en partnerkeuze
Intergenerationale transmissie van gehechtheid
= het doorgeven van bepaalde kwaliteiten, eigenschappen of problemen (dus ook mate van
gehechtheid en interne werkmodellen) aan de volgende generatie
, Opvoedtaken in de peuter- en kleutertijd
Warmte
- Affectie (uitingen van liefde)
- Waardering (vriendelijkheid, acceptatie, steun)
Positieve emotie (glimlachen, humor)
Controle
Gedragscontrole
- Grenzen stellen
- Consequenties verbinden aan overtredingen
- Supervisie, monitoring
Psychologische controle
- Macht uitoefenen
- Inmenging in de psyche van het kind (schuld, schaamte)
à Kerntaak: warmte en gedragscontrole
Opvoedtaken in de adolescentie
- Gedragscontrole krijgt een andere vorm
- Warmte blijft hetzelfde
- Begeleiden bij het maken van beslissingen maken en ondersteuning bieden bij
andere (ingrijpende) acties
- Voorbereiden op zelfstandig worden
- Communicatie verandert van vorm (actiever luisteren)
- Emotionele support geven
Monitoring
= parental awareness, watchfulness and supervision of adolescent activities
- Belangrijke voorspeller van risicogedrag bij adolescenten
Verandering in ervaren relatiekwaliteit
- Uitingsvorm verandert: van fysieke nabijheid naar nabijheid in communicatie
- Jongere adolescenten ervaren gemiddeld minder nabijheid en acceptatie dan vóór de
adolescentie (herstelt doorgaans voor een belangrijk deel in latere adolescentie)
Communicatie
- Kwantiteit en kwaliteit
Opvoedtaken in de babytijd
Vier domeinen van opvoeding van baby’s:
- Verzorgende opvoeding (in fysieke behoeften voorzien:
- Sociale opvoeding (interpersoonlijk gedrag bevorderen en begeleiden)
- Didactische opvoeding (stimulatie om de wereld te leren begrijpen)
- Materiele opvoeding (fysieke uitdaging en begeleiding)
à Kerntaak: sensitiviteit
Sensitiviteit
= het vermogen van ouders om signalen van het kind waar te nemen, juist te interpreteren
en er correct op te reageren
Circle of security
- Secure base (ouders stimuleren exploratie en geven het kind de ruimte om te
ontdekken)
- Safe haven (kind heeft een veilige haven om bij terug te komen)
à Sensitiviteit is niet alleen een veilige haven zijn om naar terug te keren, maar ook een
basis waaruit het kind kan gaan ontdekken
Sensitiviteit is belangrijk voor de gehechtheid van het kind
Eerste tekenen van gehechtheid: angst voor vreemden (vanaf 8 maanden)
- Vanaf 8 maanden wordt het juist belangrijk om gehecht te zijn aan je ouders om
jezelf veilig te stellen
- Vanaf 8 maanden kan er ook weer een nieuw kindje komen
Strange situation procedure
= Procedure om gehechtheid bij kinderen te observeren, dat wil zeggen relaties tussen een
verzorger en een kind
- Mary Ainsworth
- Drie fases:
1. Gedrag tijdens aanwezigheid van de moeder
2. Reactie op afwezigheid moeder
3. Reactie op terugkeer moeder
à Van belang bij het beoordelen van een gehechtheidsrelatie is vooral het gedrag van het
kind als de moeder terugkeert, en ook in hoeverre het kind de moeder gebruikt als veilige
basis (secure base)
o Kinderen die vertrouwen in hun moeder hebben à ontdekken de ruimte meer
(exploratief) zolang de moeder ergens in de ruimte aanwezig is
Gehechtheidsstijlen
Ongeveer 2/3 van de kinderen zijn veilig gehecht
Veilig (65%)
- Ouder: sensitief, responsief, consistent
, - Kind: exploratief, verdriet bij weggaan van ouder, troost bij terugkeer ouder
Onveilig – vermijdend (20%)
- Ouder: afstandelijk, weinig betrokken
- Kind: weinig exploratief, emotioneel afstandelijk bij weggaan en terugkeer ouder
Onveilig – ambivalent (10%)
- Ouder: inconsistent, soms sensitief, soms afstandelijk
- Kind: weinig exploratief, overstuur bij weggaan ouder, combinatie van angst,
onzekerheid en boos bij terugkeer
Onveilig – gedesorganiseerd (5%)
- Ouder: extreem inconsistent, beangstigend, intrusief, of passief
- Kind: zeer passief of juist erg boos
Hoe vormt gehechtheid ontwikkeling?
Interne werkmodellen
= Gedachten en overtuigingen gebaseerd op eerdere ervaringen. Over jezelf, anderen en de
relatie tussen jezelf en anderen. Beïnvloeden je verwachtingen, acties en reacties in sociale
situaties
- Gehechtheid vormt de interne werkmodellen die je hebt
Veilig gehecht
- Geloof en vertrouwen in dat in je behoeften zal worden voorzien
Onveilig vermijdend
- (onbewust) geloof dat niet in je behoeften zal worden voorzien
Onveilig ambivalent
- er niet van uit kunnen gaan dat in je behoeften zal worden voorzien
Onveilig gedesorganiseerd
- Verward en zonder strategie over of in je behoeften zal worden voorzien
Gehechtheidsstijl over tijd
- Relatief stabiel (70-80% verandert niet)
- Stabiliteit doorgaans versterkt door vrienden- en partnerkeuze
- Classificatie kan veranderen door vrienden- en partnerkeuze
Intergenerationale transmissie van gehechtheid
= het doorgeven van bepaalde kwaliteiten, eigenschappen of problemen (dus ook mate van
gehechtheid en interne werkmodellen) aan de volgende generatie
, Opvoedtaken in de peuter- en kleutertijd
Warmte
- Affectie (uitingen van liefde)
- Waardering (vriendelijkheid, acceptatie, steun)
Positieve emotie (glimlachen, humor)
Controle
Gedragscontrole
- Grenzen stellen
- Consequenties verbinden aan overtredingen
- Supervisie, monitoring
Psychologische controle
- Macht uitoefenen
- Inmenging in de psyche van het kind (schuld, schaamte)
à Kerntaak: warmte en gedragscontrole
Opvoedtaken in de adolescentie
- Gedragscontrole krijgt een andere vorm
- Warmte blijft hetzelfde
- Begeleiden bij het maken van beslissingen maken en ondersteuning bieden bij
andere (ingrijpende) acties
- Voorbereiden op zelfstandig worden
- Communicatie verandert van vorm (actiever luisteren)
- Emotionele support geven
Monitoring
= parental awareness, watchfulness and supervision of adolescent activities
- Belangrijke voorspeller van risicogedrag bij adolescenten
Verandering in ervaren relatiekwaliteit
- Uitingsvorm verandert: van fysieke nabijheid naar nabijheid in communicatie
- Jongere adolescenten ervaren gemiddeld minder nabijheid en acceptatie dan vóór de
adolescentie (herstelt doorgaans voor een belangrijk deel in latere adolescentie)
Communicatie
- Kwantiteit en kwaliteit
